Hamaney Sonrası İran'ı Kim Yönetecek?
ABD-İsrail saldırılarının ardından İran'da 40 yıllık Hamaney dönemi sona ererken, ülkenin kaderi şimdi 88 din adamının vereceği karara bağlı. Devrim Muhafızları'nın gölgesinde şekillenecek yeni dönemde öne çıkan isimler Tahran'ın yönünü belirleyecek nitelikte.
HALEFİYET SÜRECİ NASIL İŞLEYECEK?
İran Anayasası'na göre yeni dini lideri, 88 üyeden oluşan ve halk tarafından seçilen din adamları meclisi belirliyor. Bu kurul, Uzmanlar Meclisi olarak biliniyor.
Bu mekanizma, 1979'daki devrim sonrası yalnızca bir kez işletildi. Ruhullah Humeyni'nin 1989'daki ölümünün ardından Hamaney hızlı bir şekilde liderliğe getirilmişti.
Mevcut tabloda ise Uzmanlar Meclisi'nin kısa sürede toplanarak 'istikrar mesajı' vermesi bekleniyor. Ancak ABD Başkanı Donald Trump'ın operasyonların süreceğine yönelik açıklamaları, güvenlik riskleri nedeniyle süreci karmaşık hale getiriyor.
Anayasaya göre yeni liderin; erkek, yüksek düzeyli bir din adamı, siyasi yetkinliğe ve rejime bağlılığa sahip olması gerekiyor. Reformcu ve Batı ile daha fazla entegrasyon isteyen isimlerin bu kriterler çerçevesinde dışlanabileceği belirtiliyor.
İRAN LİDERLİĞİ İÇİN ÖNE ÇIKAN İSİMLER
Mücteba Hamaney: Ali Hamaney'in ikinci oğlu 56 yaşındaki Mücteba Hamaney en güçlü adaylardan biri olarak öne çıkıyor. Resmi bir makamı bulunmamasına rağmen, özellikle İran Devrim Muhafızları Ordusu ve ona bağlı Besic milis gücüyle güçlü bağları olduğu biliniyor.
Ancak İran'daki ideoloji, monarşik bir baba-oğul geçişine mesafeli. Ayrıca Mücteba'nın üst düzey bir dini merci olmaması da önemli bir engel olarak görülüyor.
Ali Rıza Arafi: Bir diğer öne çıkan isim 67 yaşındaki Uzmanlar Meclisi Başkan Yardımcısı ve aynı zamanda Anayasa Koruyucular Konseyi üyesi Ali Rıza Arafi.
Hamaney'in kendisine stratejik görevler vermesi, bürokratik kabiliyetine duyulan güvenin göstergesi olarak yorumlanıyor. Ancak güvenlik bürokrasisiyle güçlü bağlarının olmaması dezavantaj sayılıyor.
Muhammed Mehdi Mirbakiri: Hamaney'den sonrası için düşünülen isimlerden 60'li yaşlarındaki Uzmanlar Meclisi üyesi ve muhafazakar kanadın sert isimlerinden Mohammad Mehdi Mirbagheri de yer alıyor.
Batı karşıtı söylemleriyle tanınıyor ve ideolojik çizgisi itibarıyla hükümetin en katı damarını temsil ediyor. Kum kentindeki İslami Bilimler Akademisi'nin başında bulunuyor.
Hasan Humeyni: İran İslam Cumhuriyeti'nin kurucusu Ruhullah Humeyni'nin torunu 50'li yaşlarındaki Hasan Humeyni, Hamaney sonrası ülkenin liderliğine geçebilecek isimlerden biri olarak görülüyor.
Humeyni'nin torunu olması ona meşruiyet kazandırıyor. Ancak güvenlik aygıtı üzerinde etkisinin sınırlı olduğu ve 2016'da Uzmanlar Meclisi seçimlerine adaylığının veto edildiği biliniyor.
Haşim Hüseyni Buşehri: 60'lı yaşlarının sonuna gelen Uzmanlar Meclisi Birinci Başkan Yardımcısı Haşim Hüseyni Buşehri, halefiyet sürecini yöneten kurumsal yapı içinde kritik bir konumda bulunuyor.
Hamaney'e yakınlığı bilinse de kamuoyunda düşük profilli bir isim olarak değerlendiriliyor.