Deprem Ani Ve Sonrasinda Hayatta Tutacak Altin Kurallar

Türkiye, bir deprem ülkesi oldugu gerçegi ile dün gece Kahramanmaras’ta meydana gelen 7,7 büyüklügündeki deprem ile yeniden yüzlesti. Altinbas Üniversitesi Ilk ve Acil Yardim Programi Baskani Özlem Karagöl, deprem gibi afetlerde yaraliya müdahalede ilkyardimi iyi bilmenin de herhangi bir enkazdan hayat kurtarabilmek için son derece önemli oldugunu vurguladi. Bu gibi durumlarda en sik karsilasilan yaralanmalarin ise iç ve dis kanamalar, kafa, gögüs, karin, göz yaralanmalari, ezik veya kiriklar ve yanmalar oldugunu anlatti.

Sarsintilar devam ederken pencereden, balkondan atlamak ve asansör kullaniminin ölümcül sonuçlara yol açabilecegini belirten Özlem Karagöl, kisinin deprem aninda bulundugu alana göre hareket etmesi gerektigini söyledi.

Karagöl, zemin katta bulunanlarin ve binadan çikisi saniyeler içinde gerçeklesebilecek kisiler disindakilerin bina disina çikmaya çalismamasi gerektigi konusunda uyarilarda bulundu.

"Deprem aninda Çök-Kapan-Tutun pozisyonuna geçilmeli"

Karagöl, deprem aninda hayat kurtaracak diger önemli maddeleri söyle siraladi:

"Kisi bir bina içinde bulunuyorsa pencerelerden, sabit olmayan esyalardan uzak güvenli bir alanda vücut yüzey alanini küçülterek travmatik etkilerden korunmak ve düsmemek için Çök-Kapan-Tutun pozisyonuna geçmelidir. Sarsinti esansinda disarida bulunan kisiler binalardan, duvarlardan olusabilecek çöküntü ve parça düsmelerine karsi yapilardan uzak durmali, açik alanlara gitmelidir. Güvenli alan olarak deniz kenarlari ve enerji hatlarina yakin yerler tercih edilmemelidir. Kisi araç içindeyken deprem olusursa açik alanlarda araç kenara çekilerek araç içinde depremin bitmesi beklenmeli, tünel, kapali otopark gibi alanlarda ise araç içinden çikilarak aracin yanina yan yatilarak Çök-Kapan-Tutun pozisyonuna geçilmelidir. Metro gibi toplu tasima araçlarindan kontrolsüz inmeye çalisilmamali, sabit durus için sikica tutunarak yetkililerin uyari ve talimatlari dikkate alinmalidir."

"Deprem sonrasi gaz sizintilarina dikkat"

Sarsintilar bittikten sonra ilk olarak gaz, elektrik, su vanalari ve açik olan isiticilarin kapatilmasi gerektigini vurgulayan Karagöl, su uyarilarda bulundu:

"Daha önceden belirlenmis tahliye yollari kullanilarak binadan uzaklasilmalidir. En yakin toplanma alanina ulasilmalidir. Iletisim hatlarinda yogunluk olusturmamaya dikkat edilmelidir. Ilk yardim egitimi alan toplum sakinleri, ilk yardim personeli alana ulasasiya kadar topluluklarindaki yaralanmalarin, tibbi problemlerin bakimina destek olmalidir. Panik ve kargasaya neden olacak davranis ve söylemlerden uzak durularak sagduyulu davranilmalidir. Gaz sizintisindan ötürü kesinlikle olay yerinde çakmak, kibrit kullanilmamali."

Ilk yardim nasil olmali

Yaraliya ilk müdahalenin çok önemli oldugunu kaydeden Karagöl, "Deprem gibi afetlerde yaraliya müdahale de ilkyardimi iyi bilmek herhangi bir enkazdan hayat kurtarabilmek için son derece önemlidir. En sik karsilasilan yaralanmalar; iç ve dis kanamalar, kafa, gögüs, karin, göz yaralanmalari, ezik veya kiriklar ve yanmalardir. Enkaz altindan yarali çikarirken dikkat edilmesi gereken pek çok husus var. Aceleye getirilen kurtarma girisimleri sonucunda yeni kanamalar, yeni kiriklar meydana gelebilir, agir yaralanmalar olusabilir. Ilk kural, yaralinin vücudunun katlanmadan, boynunun ve belinin saga sola, arkaya öne kivrilmadan, vücut boyunca çekilerek çikarilmasi. Bu esnada yaralinin vücudunun degisik bölümlerinin halen sikisik olmasi ihtimali de göz önünde bulundurulmalidir. Ilk yardim teknikleri yeterince bilinmezse, hayat kurtaracagim derken yapilan yanlisliklar yaralinin durumunu daha da agirlastirabilir" dedi.

"Ana kurallardan en önemlisi önce kendinizin ve çevrenizin can güvenligini saglayin" diyen Karagöl, "Çevrede ilk yardim konusunda daha deneyimli birisi varsa, ana müdahaleyi ona birakin ve yardimci konuma geçin. Sogukkanli ve çevrenizi sakinlestirecek sekilde davranin. Yaraliyi sogukkanli ve hizli bir sekilde degerlendirin. Bilmediginiz konuda müdahale etmeyin. Yaraliyi ve yakinlarini sakinlestirin. Olay yerine ulasan saglik personeline detayli ve dogru bilgi verin. Yarali ya da hastanin bulundugu yerin gaz, elektrik vb. kaçagi gibi tehlike içerip içermedigini saptayin" ifadelerini kullandi.

Kazazedeyi kaza ortamindan çikarma

Karagöl, deprem gibi dogal afetlerde en çok rastlanilan yaralanmalara yapilacak müdahaleleri ise su ifadelerle anlatti:

"Kazazedeyi kaza ortamindan çikarma: Boyun tespiti yapilmali, sikismanin kaldirilmasi için araç gereç kullanilmali, kazazedenin arkasina geçmeli, kollarini kazazedenin kollarinin altindan geçirmeli, kazazedeyi kolundan tutarak çekmeli, vücuda saplanmis cisim varsa çikarilmamali.

Kanamalar

Kanin herhangi bir nedenle damar disina çikmasina kanama deniyor. Kanamalar her zaman tehlikelidir. Halsizlik, sok ve ölümle sonuçlanabilir. Iç ve/veya dis kanama biçiminde olabilir. Temel yasam destegi sonrasinda tedavide öncelige sahiptir. Eriskinde 500 mililitre, çocuklarda 100-300 mililitre, bebeklerde 30 mililitreden fazla kanama (özellikle 10 dakika içinde) tehlike olusturur. Kanamalarin çogu 6-10 dakika içinde, damar spazmi ve pihti olusumu ile durur. Acil bir durumdur ve hemen hastaneye sevk edilmelidir.

Sokta ilk yardim

Kazazede sirt üstü yatirilmali. Kanama ve sok ile ilgili bulgular; görünür kanama, soluk cilt, uzuvlarda sogukluk, hizli nabizdir. Ayaklarin altina destek koyarak 20-30 santim kadar kaldirilmali, yarali (varsa pansuman ve turnike görülecek sekilde) battaniye ile sarilmali, tibbi yardim gelene kadar bu pozisyon korunmali, solunum ve nabiz 3-5 dakika araliklarla kontrol edilmeli.

Uzuv kopmasi durumunda ilk yardim

Kazazede sirt üstü yatirilmali, kazazedenin bacaklari 20-30 santim kadar yükseltilmeli, turnike uygulamali (kopan uzvun 3-4 parmak üzerine), kopan parça temiz, su geçirmez agzi kapali plastik bir torbaya yerlestirilmeli, kopan parçanin kondugu torba, buz içeren ikinci bir torbanin içine konmali (kopan parça direkt buz veya su içine konmaz), torba temiz bir bez ile sarilip yarali ile ayni vasitaya konmali, üzerine hastanin ad ve soyadi yazilmali, tibbi birimler müdahalenin hizlandirilmasi için transport esnasinda haberdar edilmeli.

Dis kanama kontrolü

Kanayan yer üzerine (parmakla temiz bir bez kullanilarak) baski yapilmali, kanama durmuyorsa el ayasi kullanilarak baski artirilmali, kanama duruncaya kadar baski uygulamaya devam edilmeli, birinci bez, kanla islanirsa üzerine ikinci bir bez koyarak (Altin kural: ilk bezi kaldirmadan) baski yapmaya devam edilmeli, yaranin uç tarafindaki renk degisikligi ve nabiz, kontrol edilmeli.

Kiriklarda ilk yardim

Eklem veya kirik bölgenin hareketini engellemek için TESPIT (sabitlenmeli) edilmeli, kirik bölgeye soguk uygulama yapilmali (buz uygulamasi), kol ve bacaklardaki kiriklar sabitlendikten sonra kalp seviyesinden yüksege kaldirilmali. Bacak-diz ve ayak bilegi eklemini içine alacak sekilde ve esit uzunlukta iki atel seçilmeli (uzun bir tahta kullanilabilir), atel bacagin iki tarafina uygun sekilde yerlestirilmeli ve genis sargi ile baglanmali. Uyluk-kalça ve diz eklemini içine alacak sekilde, biri koltuk altina uzanacak uzunlukta iki atel seçilmeli, atel bacagin iki tarafina uygun sekilde yerlestirilmeli, iki atel gövde düzeyinde ve bacak hizasinda iki veya üç genis sargi kullanarak, diz seviyesinde genis bir sargi, ayak bileginde 8 sekli olusturan bir sargi ile baglanmali.

Omurga tespiti

Esnemeyecek kalinlikta 1,8-2 metre uzunlukta ve en az 70 santim genisliginde sert materyal seçilmeli (tahta, kapi veya merdiven), tahta, katlanmis bir battaniye ile kaplanmali, boyun, bel ve dizlerin arkasi yumusak materyalle desteklenmeli, basi desteklemek için, bas altina bir kumas halkasi yerlestirilmeli, bas bir bandajla tahtaya baglanmali, vücut, yanlarda rulo haline getirilmis battaniyelerle desteklenmeli, ayak bilegi, bacak, uyluk ve kalça sargilarla tahtaya baglanmali, gögüs çapraz sargilarla tahtaya baglanmali.

Yanik durumunda yapilacaklar

Yanan bölge üzerine bol su dökülmeli, yanan bölge üzerindeki elbiseler (giysiler) keserek, siyirmadan çikarilmali, yanan bölge üzerindeki içi su dolu kabarciklar patlatilmamali, yanan bölge üzerine, su disinda (salça, dis macunu, yogurt, patates vb.) herhangi madde sürülmemeli.

Donmada ilk yardim

Deri soguk ve soluk, vücut isisi çok düserse; kan damarlari çok gevser ve cilt kizarir. Soguk kan kalbe gider ve kalbin durmasina yol açar; özellikle bas, yüz, el ve ayaklar iyi korunmalidir. Hastayi kapali ve ilik yere tasiyiniz, islak ve donmus elbiseyi çikariniz, bas dahil battaniyeye kundak gibi sariniz, masaj kesinlikle yapmayiniz; hafif donuklarda ilk yardim; hasta ilik yere götürülür, ayakkabi, çorap çikartilir, el ve ayak kurutulur. Eger kisi bilinçsiz ise; solunum ve kalp kontrol edilir, eger alinamiyorsa kalp-akciger canlandirma yapilmalidir, bilinçsiz, fakat kalp ve solunum varsa; kesinlikle agizdan bir sey verilmemelidir, bilinci yerinde ise; moral verilmelidir, kol ve bacaklarini hareket ettirmesi söylenilmelidir, altin kural ise uyutmayin, konusturunuz. 20 derecelik ortama aliniz ve kademeli olarak ortami isitiniz."