Deprem Travmasi Sonrasi Çocuklarin Iyilesmesi Için Ipuçlari

Klinik Psikolog Filiz Yakmaz Basilgan, “Her yas grubu çocuklar, hatta bebekler bile kötü bir seyler oldugunda anlar ve neler yasadiklarini hatirlar. Korkutucu bir olay oldugunda genellikle onlarin davranislarinda da degisiklikler gözlenir. Aglamada artis, yetiskinlerden ayrilmak istememe, hatta yapisma hali, öfke nöbetleri, saldirgan davranislar, uyku sorunlari ve olusan yeni korkularla birlikte daha önceki yapabildikleri seyleri yapamamaya baslayarak yasina göre davranis ve becerilerinde gerileme görülebilir. Davranis ve duygularindaki bu tür degisimler yardim ihtiyaci olarak degerlendirilmelidir” dedi.

Açiklamasinda, ebeveynlerin böyle dönemlerde yapacagi çesitli yardimlarin iyilestirici olabilecegini ifade eden Klinik Psikolog Filiz Yakmaz Basilgan, “Öncelikle çocuk ya da yetiskin böylesi korku verici bir durum yasadiktan sonra en çok ihtiyaç duyacagi sey güvende hissetmektir. Ilk önce odaklanilmasi gereken konu güvenliktir. Onun kendini güvende hissetmesi için sarilin ve yakininizda kalmalarina izin verin. Korkutucu veya zor seyler oldugunda onu koruyacaginizi söyleyin. Konusmayi ögrenmekte olan çocuklar için basit kelimeler kullanin. ‘ben buradayim, yanindayim’ gibi. Onu korkutucu görüntü ve sohbetlerden uzak tutun. Ikinizin de sevdigi aktiviteler varsa eskiden yaptiginiz yine onlara zaman ayirip yapin. Sonraki süreçte neler olacagini bildiginiz kadariyla açik bir sekilde anlatin. Eski ev düzeni rutinlerinizi yakalamaya çalisin, uyku saati, yemek saati, aktivite saati gibi. Bunlara sarilma saatini de ekleyebilirsiniz” seklinde konustu.

Ebeveynlere, “Gidis-dönüs saatinizi ve nereye gideceginizi çocuklariniza anlatin. Mümkünse çocugunuza size ait bir sey veya bir fotograf birakin su dönemde artan güven ihtiyacini düzenlemesi için ona yardimci olur” diye seslenen Basilgan açiklamasini söyle sürdürdü:

“Çocuklar genellikle büyük olaylarin sebepleri hakkinda yanlis varsayimlarda bulunurlar. Bu yanlis algilamalari hemen düzeltmeye çalisin. Sonrasi içinde bu yanlis algilamalari tekrar ve tekrar düzeltmek için hazirlikli olun. Çünkü çocuk yasanan olayi bir kerede anlayamayacak ve hazmedemeyecek ve bas edebildikçe geri dönüsler yapacaktir. Net olun. Hatali akil yürütme sürecinin gelistigini gördügünüzde düzeltin ve netlestirin. Çocugun basa çikma yetenegi, çocugun anlama yetenegi ile ilgilidir. Dürüst, açik ve net olun. Çocuklara ölüm ile ilgili gerçekleri anlatin. Durumu uzun uzun ve detayli anlatmak yerine önemli noktalari hakkinda bilgi verilmelidir. Bilgi verilmesi genellikle rahatsiz edici olsa da yeterli bilgi verilmediginde bir çocugun hayal gücü tüm bosluklari dolduracaktir. Çogu zaman bu hayali detaylar gerçeginden daha fazla çarpitilmis, hatali ve korkutucudur. Bu durum uzun vadede iyilesme sürecini olumsuz etkileyebilir. Çocuk konuyu yeniden açtiginda kaçinmayin. Diger travma çesitlerine benzer sekilde çocuk konu hakkinda konusmak istediginde yaninda olmali, çocuk konusmak istemediginde ise konusturma davranisindan kaçinilmalidir.”

Çocuklarin duygularini ifade etmelerine izin verilmesi gerektigi konusuna dikkat çeken Klinik Psikolog Filiz Yakmaz Basilgan, “Duygularini ifade etmesine izin verin. Sizde duygularinizi ifade ederek ona model olabilirsiniz. Böylece kaçinilmasi gereken bir sey olmadigini sizden model alarak ögrenir. Küçük çocuklar yardim istemek için ‘huysuzlasabilir’. Bu huysuzlugun altinda genellikle zor duygular vardir. Zor duygular zor davranislar getirecektir. Çocugunuzun duygularini etiketlemesine yardimci olun. Nasil hissediyorsun sorusuna verilecek cevap bir duygudur ve çocugunuzun nasil hissettigini adlandirmasina yardimci olun. Korkmus, mutlu, kizgin, üzgün. Onun bu sekilde hissetmesinin çok normal oldugunu söyleyin. Çocugunuz böyle bir dönemde degisen davranislari olabilir. Saldirgan ve vurma davranislari gözlenebilir, böyle durumlarda duygusunu kabul, fakat davranisi reddetmek önemlidir. Söyle ki, çocugunuza ‘Kizgin hissediyorsun, kizgin olabilirsin ama bana vuramazsin’ gibi nasil dogru davranacagini anlatin. Çocugunuzun zarar vermeyecek sekillerde kizginligini ifade etmesine yardimci olun. Kelimeleri kullanarak, oyun oynayarak veya çizim yaparak. Onun ve kendinizin iyi hissetmesine yardimci olabilecek iyi giden seylerden bahsedin. Çocugunuzun duygularini ve olaylari anlatma konusunda sizi yönlendirmesine, liderlik yapmasina müsaade edin” dedi.

Basilgan, depremden sonra çocuklarin iyilesmesi ile ilgili ebeveynlere söyle ipuçlari verdi:

“Çocugunuzun deprem aninda ve sonrasinda neler oldugunu anlatan bir hikâye anlatmasina izin verin. Hikayesinin olmasi olanlari anlamlandirmasina ve bununla daha iyi basa çikmasina yardimci olur. Çocuklar hikayelerini anlatmak için oyundan yararlanirlar. Örnegin, depremin nasil bir sey oldugunu göstermek için bloklari, oyuncaklari firlatabilirler. O anda yasadiklari korkuyu ya da yalniz kalmisligi oyuncaklarini oynatarak göstermeye çalisabilir. Neler hissettigi konusunda da çocugunuzun anlatip göstermesine eslik edin. Anlatirken ve oynarken çocugunuzun sizi yönlendirmesini izin verin. Hikâye zor oldugunda, çocugunuz ara vermeye ihtiyaç duyabilir. Etrafta kosmak, sarilmak, baska bir sey ile oynamak gibi. Bu durum normaldir ve hazir oldugunda hikayesine geri dönüp devam edecektir.

Çocugunuzun depremle ilgili oyunlarini izlemek veya deprem hikayelerini dinlemekte zorlaniyor iseniz destek almayi ertelemeyin.

Destekleyici kisilerle iliskilerinizi sürdürün, içinde bulundugunuz toplulukla, kültürle ve ritüellerle baglarinizi kurun ve sürdürün. Yatma öncesi ritüelleriniz varsa bu çocuga umut verecektir. Her zaman okudugunuz bir hikâye, dua etmek gibi. Çocugunuza ancak kendinizle ilgilendiginizde en iyi sekilde yardim edebilirsiniz. Ihtiyaç duydugunuzda baskalarindan destek alin. Çocugunuza birlikte olacaginiz konusunda güven verin. Çocugunuzun size ihtiyaci var. Bazi seyleri düzeltmek sizin kontrolünüzde olmasa bile sadece çocugunuzun yaninda olmak çocugunuza yardimci olacaktir.”