Iste Maden Ocaginda Güvenlik Önlemleri
Türkiye Kömür Isletmeleri (TKI), 4 Aralik Dünya Madenciler Günü dolayisiyla kapilarini Ihlas Haber Ajansi’na açti. Bu kapsamda IHA, maden ocaklarinda alinan; yasam halati, oksijen ferdi kurtarici maskesi, personellerin ve 111 farkli gazin saniye saniye takip edildigi Merkez Izleme Sistemi, maden ocagina inis tünelinde patlamalari barajlamak için kullanilan su torbalari, basinçli teneffüs istasyonlari, 29 tonluk tahkimat makinelerinin güvenlik önlemleri gibi insan faktörünü en aza indiren birçok güvenlik tedbirini gözler önüne serdi.
Buna göre, madenciler, ocaga inmeden önce üzerinde personel takip cihazi, oksijen ferdi kurtarici maske (OFK), tepe lambasi ve bataryasi bulunan kemeri takmak zorunda. Personel takip cihazinin üzerinde, madencilerin herhangi bir zor durumda kalmalari halinde panik butonu bulunuyor. Zor durumda kalan madenci bu butona üç saniye basili tutarak konumunu merkeze gönderiyor. Oksijen ferdi kurtarici maske ise madende toz ve gaz patlamasinda ya da madencilerin nefes alamayacagi bir durumun dogmasinda kullaniliyor. Madenciler böyle bir durum olustugunda bellerinde bulunan kemeri çevirerek OFK’yi önüne aliyor. Daha sonra OFK’nin mandalini yukari çekerek ciger torbasi ve oksijen tüpüne ulasiyor. Son olarak agiz lokmasini ve burun tikacini takarak oksijen tüpünün pimini çekiyor ve 30 dakika boyunca temiz havaya ulasabiliyor.
Üç vardiya olarak günde toplam 7 buçuk saat çalisan madencilerin güvenligi için bir de Merkez Izleme Sistemi kuruldu. Söz konusu sistemi anlatan elektrik mühendisi Orhan Kemal Körpe, ocakta bulunan 111 adet gaz sensörünün, nem sensörünün, sicaklik sensörünün sistemde saniye saniye kontrol edildigini söyledi.
Körpe, sistemde ocakta bulunan tahli vantilatörlerin çalisma durumlarini, ana kesicilerin bulundugu durumlari, 14 tane metan sensörünün anlik durumlari, azot tesisinin ve kompresör tesisinin çalis çalismadigi ile ilgili anlik bar durumlarinin incelendigini belirtti.
Körpe, maden ocaginda herhangi bir metan sensörü yüzde bir buçugu geçtiginde bagli oldugu ilgili kesiciyi açarak ocagin enerjisini kestiklerini ve gaz degerlerinin ve sicaklik nem degerlerinin 7 gün 24 saat izlendigini kaydetti.
Reflektörlü kiyafetleri, koruyucu baretlerini ve özel ayakkabilarini giyerek, dizel yakit kullanan ve saatte en fazla 4 kilometre hiza ulasan kulikar isimli cihazla maden ocagina tünel yardimiyla yatay bir biçimde iniyor.
Tünelde madenciler siddetli bir rüzgarla karsilasiyor. Bunun sebebi ise zehirli gazlarla mücadele edilmesini saglayan havalandirma sistemi. Maden ocagina temiz hava çeken havalandirma sistemi içerideki zehirli gazlari seyrelterek disari atilmasini sagliyor.
Ayrica tünelde 50 metrede bir turuncu basinçli teneffüs istasyonlari bulunuyor. Istasyonlarin içinde bes adet agizlik bulunuyor. Acil durumda madenciler disariya çikamayacak kadar zor durumda kalirsa bu istasyonlari açarak, temiz havayi burunlarina çekebiliyor. Bu sayede madenciler, personel kurtarma ekibi gelene kadar burada temiz hava alabiliyor.
Ayrica tünelde, herhangi bir olumsuz durumda OFK’lerini kullanip zamani kalmayan madenciler için iki adet OFK istasyonu bulunuyor. Bu istasyonda her madenci için yedek bir OFK yer aliyor.
Tünelde madencilerin güvenligini saglamak amaciyla oksijenle temasta tutusma ihtimali olan kömürün oksijenle ilisigini kesmek adina püskürtme köpüklerle maden ocagi yolundaki kömürler kapatiliyor.
Tünelde ayrica maden ocaginda patlama ihtimaline karsi tünelde alinan bir diger önlem ise 24 tane asili su torbasindan olusan barajlama sistemi. Buna göre, maden ocaginda bir patlama olursa atesin önünü kesmek ve patlamanin ilerlemesini engellemek amaciyla hemen tutusabilen su torbalari yer aliyor.
Tünelde acil durumlarda ocagin belirli noktalarinda bulunan merkez izleme sisteminde ana ünitesi bulunan yeralti acil haberlesme sistemi de yer aliyor. Bu sistemde madencilere ocaktan çikma sinyali ve yerüstündekiler ile karsilikli konusma saglaniyor.
Tünelde ayrica, madencilerin patlama, çökme gibi zor durumlarda maden ocagindan yer üstüne kadar dogru rotayla çikmalarini saglayacak bir de yasam halati bulunuyor. Çelik ve ipten olusan bu halatta, yesil ve kirmizi reflektörlü plakalar ve koniler yer aliyor. Madenci olumsuz durumda yer üstüne çikmak isterse bütün maden ocagini bastan uca sarmis olan bu halati eliyle kavriyor. Daha sonra elini halata sürüyerek ilerleyen madenciler, burada yesil plakaya denk geliyorlar. Eger yesil plakayi görürseler yer üstüne dogru çiktiklarindan emin oluyorlar. Madenciler plakalari göremeyecek durumdalarsa bu sefer de devreye koniler giriyor. Elini halat üzerinde yumruk yaparak ilerleyen madenci elinin koninin dar tarafindan genis tarafinda dogru ilerledigini anladigi anda dogru yolda oldugunu biliyor. Eger koninin genis tarafinda çarpip yumruk seklinde olan eli açilmazsa yanlis yolda oldugunu anlayip yönünü degistirebiliyor. Halatta bulunan turuncu top sekilleri ise basinçli hava teneffüs istasyonlarina ulastiklarini anliyorlar.
Yaklasik 30 dakika süren tünel yolculugunun ardindan madenciler ocaga ulasiyor. Burada 29 tonluk, maden ocaginin üstlerine çökmemesini saglayan tahkimat makineleri ile çalisiyorlar. Ömerler Yeralti Ocagi’nda 175 santimetre genisligindeki söz konusu tahkimatlardan 52 adet bulunuyor. Madenciler, bu tahkimatlarin yürüme yolundan egilerek yürüyerek güvenli bir sekilde maden ocaginda istedikleri bölgeye gidip gelebiliyorlar.
Maden ocaginin detaylarini ise maden mühendisi Berkay Barutçu anlatti. Barutçu, “Yeryüzünden 100 metre asagidaki kotta üretim yaptigimiz A6 panodayiz. Burada toplam 533 isçi personel, 22 teknik personel olmak üzere 7 gün 24 saat üç vardiya seklinde kömür üretimi yaparak ülkemizin ekonomisine katkida bulunuyoruz. Yaptigimiz üretim yöntemi, mekanize sistem olup, tahkimatlar ve kesici sistemlerle tamamen mekanize sekilde üretim yaparak insan faktörünü minimize ediyor ve kaza riskini asgari seviyeye indirmeye çalisiyor” dedi.
Söz konusu maden ocaginda 13 yildir kesici makine operatörü Hakan Aksit ise tahkimat makinelerinin çalisma prensibini anlatti. Aksit, su ifadeleri kullandi:
“Bu makine, ayna diye tabir ettigimiz kömür üretim panosunda kesim yapiyor. Dönerek uçlarindaki biçaklar vasitasiyla kesiyor. Bu alet iki tarafa da gidip gelebiliyor. Kesim yönünü hangi tarafa dogru yapmamiz istenirse elimizdeki kumandalar vasitasiyla kuyruga (sonuna) ya da motor basina (basina) dogru taban alarak, keserek gidip gelebiliyoruz. Günde aynamizin fail olup olmadigina, o günkü arz durumumuza göre degisir. Vardiyada en az bir kesim yapabiliyoruz. Bu alandan 80 santimetre ileriye kadar kesebiliyor. Biçaklar çalisirken su çikariyor. Içinde fiskiye var. Çalisma sirasinda aynada ilerleme yaparken çikan tozu engellemek amaciyla su çikariyor. Ayni zamanda sogutma görevi görüyor.”
Söz konusu maden ocaginda 13 yildir tahkimat operatörü olarak çalisan Cihan Pinar ise tahkimatin tam mekanize ayaklarda kullanilan aynalari tutmak için kullanilan bir sistem oldugunun bilgisini verdi. Pinar, tahkimatin, kontrol ünitelerinden hareket ettirildigini, tahkimatin yürütülerek aynalarini saglama almalarinin ardindan tutuculari çalistirdiklarini söyledi.