Yapay Zeka, Yasasini Bekliyor

Son yillarda yapay zeka teknolojisi finanstan sanata, egitimden güvenlige kadar birçok alana damgasini vurdu. Dünyayi degistiren bu teknolojiyle ilgili hukuki düzenlemelerin ilkini Avrupa Birligi Mart ayinda onayladi. Türkiye’de ise henüz bir düzenleme yok. Gelecekte yapay zekanin hukuk alaninda çok etkin olacagini, davalarda kullanilacagini ancak son sözü yine insanin söyleyecegine dikkat çeken Bahçesehir (BAU) Üniversitesi Idari Hukuku Anabilim Dali Baskani Prof. Dr. Ahmet Yayla, ülkemizde yapay zeka düzenlemesinin bir an önce yapilmasi gerektigini vurguladi. Yayla, konunun 16-17 Nisan’da yapilacak Future AI Summit 24’te de ele alinacagini ifade etti.

Cumhurbaskanligi Dijital Dönüsüm Ofisi basta olmak üzere, kamu kurum ve kuruluslari ile üniversitelerin yapay zekanin hukuki statüsü hakkinda çalismalar yaptigini belirten Prof. Dr. Ahmet Yayla, ülkemizde düzenleme konusunda henüz yeterli ve somut adimin atilmadigini belirtti.

Her geçen gün gelisen yapay zeka teknolojisiyle ilgili yasanin, mutlaka bir an önce hazirlanmasi gerektigini vurgulayan Yayla, sunlari söyledi: “Yapay zeka sistemleri büyük miktarda veriye dayanarak birtakim kurallar koyabiliyor. Bu kurallara dayanarak da hukuki sonuç doguran kararlar alabiliyor. Bu kararlar temel hak ve hürriyetleri ilgilendirebilir. Örnegin güvenlik açisindan sakincali olabilecek kisileri tespit etmek için kullanilacak bir yapay zeka sistemi, kisi hürriyeti ve güvenligini ilgilendirecektir. Ise alimlarda basvuran kisiler arasindan en uygun olani seçmek için kullanilacak bir yapay zeka sistemi, çalisma hakkinin kisitlanmasi sonucunu dogurabilir. Temel hak ve hürriyetleri sinirlandirabilmesi Anayasamiza göre ancak kanunla mümkün olabilir. Su halde, bir yapay zeka yasasina ihtiyaç vardir.”

AB yapay zeka ile manipülasyonu yasakladi

Avrupa Birligi’nin (AB) uzun bir çalisma sonrasinda yasal düzenleme yaptigini belirten Prof. Dr. Ahmet Yayla, bilinçalti mesajlar vererek kisileri manipüle edecek yapay zeka sistemlerinin tamamen yasaklandigini söyledi.

Diger yapay zeka sistemleri arasinda da konularina göre yüksek riskli sistemler ve bu nitelikte olmayanlar bakimindan ayirim yapildigini vurgulayan Yayla, ülkemizde yapilacak düzenleme için bu çalismanin kilavuz olabilecegini söyledi.



Yapay zeka ile ilgili hazirlanacak kanunda mutlaka yapay zekanin ögrenme asamasina iliskin etkin bir denetimi saglayacak hükümlerin de bulunmasi gerektigine dikkat çeken Yayla, “Ögrenme asamasinda kullanilan verilerin sihhati, sistemin isleyisinde hukuka aykiri hareket etme ihtimalini asgari seviyeye indirebilmek bakimindan zorunludur. Örnegin; bir yapay zeka sistemine geçmise iliskin verileri oldugu gibi denetimsiz biçimde aktardigimizda cinsiyetçi ya da irkçi kararlar veren bir sistem elde etmemiz kaçinilmaz. Çünkü, bugüne kadar insanligin biriktirdigi verilerde ayirimcilik var.” dedi.

Yapay zeka sistemleri araç olarak kullanilabilir

“Basit uyusmazliklar haricinde gerçek kisi olan yargiç ve diger hukukçularin içinde olmadigi bir yargilama faaliyeti düsünülemez” diyen Yayla, yargilamada araç olarak yapay zeka sistemlerinin kullanilabilecegini belirtti.

Yayla, Amerika Birlesik Devletleri’nde, son karar yargica ait olmak kaydiyla, hükümlülerin tekrar suç isleme ihtimaline iliskin degerlendirmede yapay zeka sisteminden yararlanildigini söyledi.



Son söz insanin olacak

Yapay zekanin kisa, orta ve uzun vadede yargida daha yaygin kullanilacagini ifade eden Yayla, tüm asamalarda son sözü söyleyecek olanin insan olacagina vurgu yapti. Yayla, yapay zekanin kisa vadede özellikle uyusmazlikla ilgili emsal yargi kararlarinin arastirilmasi, ögretinin görüslerinin tespit edilmesi, yargilamaya iliskin bazi belgelerin olusturulmasi gibi islerde rol oynayacagini belirtti.

Orta vadede bazi uyusmazliklarin çözümünün tek basina yapay zeka sistemlerine birakilacagini, uyusmazlik hakkinda mahkemelerin ne yönde karar verecegini öngörmenin mümkün olacagini da söyleyen Yayla, Avrupa Insan Haklari Mahkemesi hakimlerinin kararlardaki görüs yazilarindan hareketle önceden belirli bir uyusmazlikta nasil bir karar verilecegini tespit eden bir yapay zeka sisteminin geçmiste denendigini söyledi.

Prof. Dr. Ahmet Yayla uzun vadede yasanacak olanlarla ilgili ise su öngörüde bulundu: “Uzun vadede yargilamaya iliskin islemlerin büyük bölümünün yapay zeka sistemlerine birakilmasi söz konusu olabilir. Ancak yargilamanin tümüyle yapay zekaya devredildigi bir gelecek öngörmüyoruz. Yargilamada son söz mutlaka gerçek hukuk süjelerine birakilmalidir. Yani insan her zaman devrede olmalidir. Buna ögretide ‘Human in the loop’ (döngüde bir insanin olmasi sarti) diyorlar. Insan onuru, ‘insan disi yapay bir varligin’ alacagi kararlara tabi olmamayi, onun tahakkümü altina girmemeyi gerektirir.”

Dava süreleri kisalacak

Yapay zekanin davalarin hizli sonuçlanmasinda olumlu bir katkisi olacagini ifade eden Prof. Dr. Ahmet Yayla, “Bir davanin hazirlanmasi asamasinda mevzuat ve içtihad taramasi, dilekçelerin bazi bölümlerinin ve diger gerekli metinlerin hazirlanmasi, bazi delillerin tespiti gibi zaman alan ve uyusmazligin esasina iliskin nitelikli hukuki muhakeme gerektirmeyen islerin yapilmasi gerekmektedir. Yapay zeka sistemleri bu islerin hizli biçimde yapilmasini saglayarak davalari hizlandiracaktir” dedi.

Yapay zeka zirvesinde de konusulacak

Yapay zeka ve hukuk konusu Bahçesehir Üniversitesi’nin ev sahipligini yapacagi Future AI Summit’24’te de konusulacak. Yapay zeka alaninda çalisma yapan yerli ve yabanci uzmanlari bir araya getirecek zirvede, hukuk disinda, tarim, egitim, saglik, finans, pazarlama, mühendislik, yazilim, tarim, savunma sanayi, yenilikçi endüstriler, üretim ve lojistik alanlarinda yapay zekanin kullanilmasi ve gelecekte öngörülen tablo konusulacak. Microsoft, Intel, Microsoft, Huawei, Arçelik gibi 50’den fazla firmasinin stant açacagi zirvede tarim alaninda faaliyet gösteren bazi markalar da yer alacak.