2023'Te 190 Türde 23 Bin 794 Kus Halkalandi
Tarim ve Orman Bakanligina bagli Doga Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlügünce (DKMP) kuslarin göçleri, üremeleri, hayatta kalma basarilari gibi verilerin elde edilmesine yönelik yürütülen halkalama çalismalari kapsaminda, 2023 yilinda 190 türde 23 bin 794 kus halkalandi.
Kuslarin taninmasini, gerektiginde morfometrik ve diger ölçümlerin yapilmasini saglamak amaciyla kusun yakalanip tür, yas ve cinsiyet gibi bilgileri kayit edildikten sonra halkanin, kusun bacak ya da bacaklarina takilmasi islemine "halkalama" adi veriliyor. Halkalama çalismalari, kus bilimi arastirmalarinda önemli bir yer tutuyor.
Türkiye’de 2002’ye kadar düzenli ve kapsamli halkalama çalismalari yapilmazken 2002’de DKMP Genel Müdürlügü, ODTÜ Biyoloji Bölümü ve Kus Arastirmalari Dernegi arasinda imzalanan is birligi protokolü ile Ulusal Halkalama Programi (UHP) baslatildi.
UHP kapsaminda ODTÜ kampüsündeki halkalamalardan sonra 2002 yilinda Samsun Kizilirmak Deltasi’nda halkalama faaliyetleri basladi ve Ondokuz Mayis Üniversitesi bünyesinde yürütülerek bugüne kadar geldi.
Sonraki süreçte de yeni istasyonlar ve tür bazli çalismalarla UHP’nin kapsami genisletilerek birçok üniversite ve sivil toplum kurulusu UHP çatisi altinda toplandi. Uluslararasi geri bildirimler, 2005 yilindan beri Avrupa Kus Halkalama Birligine (EURING) rapor edildi.
Ülkede halihazirda Cernek Halkalama Istasyonu, Aras Kus Arastirma ve Egitim Merkezi, Eymir Kus Halkalama Istasyonu ve Bogazkent Uygulamali Çevre Egitimi ve Kus Halkalama Istasyonu’nda ilkbahar ve sonbahar göç dönemlerinde düzenli halkalama çalismalari yürütülüyor. Halkalama istasyonlari DKMP Genel Müdürlügü ve üniversiteler ile yapilan protokoller çerçevesinde faaliyet gösterirken bu istasyonlarin disinda da halkalama faaliyetleri gerçeklestiriliyor.
Kelaynaklarin soyunun tükenmesi önlendi
Yürütülen çalismalar sonucunda, ülkedeki kelaynaklarin soyunun tükenmesinin önüne geçildi. Göç dönemi öncesinde istasyona alinan kelaynaklar, sadece üreme dönemlerinde serbest birakilirken yari vahsi bir yasam sürdüren tür olarak kabul edildi.
Bu kapsamda, kelaynaklarin halkalanmasi islemleri “özel halkaci” lisansina sahip DKMP Genel Müdürlügü görevlisi veterinerler tarafindan yapiliyor.
Kelaynaklar üreme mevsimi sonrasi kafeslere aliniyor, eriskin kelaynak kuslari taramadan geçiriliyor. Bu kapsamda, 2023 yili üreme sezonunda yeni dogan toplam 57 yavru halkalandi. Bu yavrularin biyometrik ölçüleri alinarak kaydedildi, ayrica, cinsiyet ve genetik çalismalar için örnekler de alindi.
Ayrica Izmir Gediz Deltasinda, DKMP Genel Müdürlügü, Ankara Üniversitesi, Ege Üniversitesi ve Uluslararasi Gida ve Tarim Örgütü (FAO) is birligiyle 2023 yili flamingo halkalama çalismalari gerçeklestirildi.
3-6 Agustos 2023 tarihlerinde gerçeklestirilen çalismalarla 262 yavru flamingoya hem metal hem de PVC halka takildi, tüy ve parazit örnekleri alindi.
Nesli tehlike altindaki türler için eylem plani
DKMP Genel Müdürlügünce ayrica ülkede nesli tehlike altinda olan türler için eylem plani hazirlanarak uygulamaya konuldu.
Bu kapsamda, 2013 yilinda hazirlanan “Ulusal Turna Eylem Plani”nin birinci Bes Yillik (2014-2019) uygulama plani tamamlandi. 2020-2024 yillarini kapsayan ikinci uygulama dönemi ise devam ediyor. Eylem plani kapsaminda, turnalarin üreme, beslenme ve kislama alanlarinin tespit edilmesi amaciyla halkalama ve uydu vericilerle takip çalismasi yürütülüyor.
Bu proje ile sayilari oldukça azalmis olan turnalarin ülkedeki popülasyonunun ve yasam alanlarinin korunmasi maksadiyla yönetim araçlarinin, kosullarinin gelistirilmesi hedefleniyor. Bu maksatla ilk adim olarak, türün 31 yasam alaninin bilimsel olarak ortaya konabilmesi için teknolojik imkânlar da kullanilarak izleme çalismalari gerçeklestiriliyor.
Elde edilen bilimsel veriler isiginda turnalar için önemli olan üreme, yazlama, kislama ve göç sirasinda konaklama alanlari belirlenmeye baslandi. Bu çalismalar kapsaminda 27’si 2023 yilinda olmak üzere toplam 152 turna halkalandi. Halkalama çalismalarinin ardindan halkali olarak görülen ve geri bildirimi yapilan turnalar kayit altina alinmaya baslandi.
2023 yilinda 23 binden fazla kus halkalandi
2023 yilinda ülke genelinde DKMP Genel Müdürlügünce koordine edilen tüm halkalama çalismalari sonucunda, 190 türden 23 bin 794 kus halkalandi. Söz konusu halkalama çalismalarinin 22 bin 756’si ise halkalama istasyonlarinda gerçeklestirildi.
Halkalama istasyonlarinda en fazla halkanan 10 kus türü karabasli ötlegen, kizilgerdan, çivgin, sögütbülbülü, küçük akgerdanli ötlegen, boz ötlegen, saz kamisçini, kizilkuyruk, akgerdanli ötlegen ve mavigerdan olarak siralandi.
Bakan Yumakli: “Yaban hayatini koruma çalismalarimiz en önemli faaliyet alanlarimizdan birisi”
Tarim ve Orman Bakani Ibrahim Yumakli, kuslarin önemli göç yollari üzerinde bulunan Türkiye’nin, zengin bir yaban hayatina sahip oldugunu belirterek, “Yaban hayatini koruma ve gelistirme çalismalarimiz, en önemli faaliyet alanlarimizdan birisi” dedi.
Bu zenginligi korumak için Bakanliga bagli Doga Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlügünün gerekli çalismalari araliksiz yürüttügünün altini çizen Yumakli, “Halkalama istasyonlarinda izleme faaliyetleri kapsaminda yapilan halkalama çalismalarinin yani sira dogada hastalik ya da yaralanma gibi nedenlerle bulunan kuslar da tedavi ve rehabilitasyon süreçleri tamamlandiktan sonra tabiata döndürülürken halkalanmaktadir. Halkalama çalismalari sayesinde yaban hayatinin önemli bir parçasi olan kus türleri korunurken elde edilen veriler bilimsel arastirmalara isik tutmaktadir” degerlendirmesinde bulundu.