ETSO, Tesvik Ve Destek Sorunlarina Çözüm Ariyor

Baskan Özakalin’in, SGK, ISKUR, KOSGEB, KUDAKA ve TKDK yöneticileriyle bir araya geldigi toplanti neticesinde, “Is Dünyasi ve Çalisma Hayatiyla Ilgili Ülke Geneli, Bölge ve Erzurum Özelinde Uygulanan Tesvik ve Desteklerle Ilgili Sorunlar ve Çözüm Önerileri” baslikli bir rapor hazirlandi. Raporda; ilgili kurumlarin is dünyasi ve çalisma hayatini destekleyen, üretim ve istihdam anlaminda reel sektörün yükünü hafifletmeye yönelik desteklerinin aksayan yönleri, uygulamada yasanan sorunlar ve bu sorunlarin çözümüne yönelik çözüm önerileri siralandi.

ETSO Yönetim Kurulu Baskani ve TOBB Yönetim Kurulu Üyesi Saim Özakalin, özellikle finansmana erisim sikintisi yasanan bir dönemde devlet eliyle saglanan tesvik ve desteklerin büyük önem tasidigini vurguladi. ETSO olarak, tesvik ve desteklerde yasanan sorunlara çözüm aradiklarini kaydeden Baskan Özakalin sunlari söyledi; “TOBB Yönetim Kurulu toplantisinda gündeme tasidigimiz bu raporda; is dünyamiza, çalisma hayatina, üretime ve istihdama dogrudan etki eden bu tesvik ve desteklerle ilgili yasanan aksaklik ve eksikliklerin neler oldugu ifade ettik. Ayrica, uygulandigi dönemde fayda görülen ancak sonlandirilmis bir takim desteklerin yeniden uygulamaya konulmasi gibi konulari tüm detaylariyla dile anlattik. Reel sektörün ayakta kalabilmesi, üretim ve istihdamini sürdürebilmesi açisindan saglanan bu desteklerin aksatilmadan uygulanmasi, talep ve beklentilerimizin de mutlaka dikkate alinmasi gerektiginin özellikle her zaman altini çiziyoruz. Biz sorunlarimizi ve taleplerimizi, Türk is dünyasinin en üst seviyede temsil edildigi Türkiye Odalar ve Borsalar Birligi olarak basta Cumhurbaskanligi makami olmak üzere bütün ilgili Bakanliklara ve kurumlara iletiyor, sonucunu takip ediyoruz. Insallah, bu raporda gündeme tasidigimiz konularla ilgili olarak da olumlu sonuçlar alacagimiza, is dünyamiza ve çalisma hayatima daha pozitif katkilarin sunulacagina inaniyoruz.”

Kurumlar özelinde saglanan destek ve tesviklerle ilgili Baskan Özakalin’in TOBB’a sundugu raporda belirtilen sorunlar ve çözüm önerilerinden bazilari söyle;

ISKUR; ÜRETIM SÜRECINE KATILIM DESTEGI

Henüz Pilot çalismasi asamasinda olan bu destek ile Organize Sanayi Bölgeleri’nde imalat yapan firmalara, çalisan sayisinin yüzde 15’inde kadar ödedigi rakam üzerinden maas ve sigorta destegi saglaniyor. Bu uygulamadan 50 ve üzeri çalisani bulunan imalat sanayindeki firmalar faydalaniyor.

Bu sartin ilimiz ve bölgemiz için esnetilmesini talep ediyoruz. Mevcut hali ile Erzurum’da 13 firma bu sartlari sagliyor. Eger taban 20 çalisana indirilirse ilimizde 500-600 firma bu destekten faydalanabilecek.

AKTIF ISGÜCÜ PROGRAMLARI

Çalisma Hayatinda meslegi olan insanlara isin basinda tecrübe ve deneyim kazandirmayi saglayan Isbasi Egitim Programi ile Meslek Edinme, Meslek Gelistirme ve Meslek Degistirme seklinde düzenlenen Mesleki Egitim Kurslarinda; Kurs ya da Program baslatilmasi için çalisan sayisinin 5 kisi olmasi sartinin esnetilmesi. Istihdam Taahhüt oraninin yüzde 50 den fazla olmamasi. Istihdam süresinin program süresinin 2 katini geçmemesi. Egitimden Sanayiye geçislerin kolaylastirilmasi için Egitim kurumlari basta olmak üzere diger sektörler ile istihdam garantisiz kurslar açilmasinin önünün açilmasi. Gelecegin mesleklerine yönelik egitimlerde istihdam garantisiz kurslar düzenlenmesinin önünün açilmasi. Engelli ve Eski Hükümlü Kendi isini kurma projelerinin ödeneklerinin artirilmasi. Toptan ve Perakende sektörüne yönelik durdurulan, Isbasi Egitim Programlari ile Mesleki Egitim kurslarinin yeniden baslatilmasi. Gelecegin meslekleri ve tarim alaninda düzenlenecek kurslarda istihdam garantisi aranmamasi. Egitimden istihdama geçisin kolaylasmasi adina son dönemde özel sektörde yapilacak stajlarin desteklenmesi. Köylerde çoban sorununun giderilmesi adina toplum yararina çobanlik projelerinin düzenlenmesi baslica önerilerimizdir. Ayrica, 4857 Sayili Kanun’un 30.Maddesi geregi, 50 ve üzerinde çalisani olan firmalarin yüzde 3 oraninda engelli çalistirma mecburiyetinin zorunlu kota sisteminden çikarilip, tesvik ve destek sistemi ile istihdam edilmesinin önünün açilmasi önerilerimizin arasindadir.

SGK; ILAVE 6 PUANLIK PRIM INDIRIMI

5510 Sayili Kanunun 81. Maddesinin 2. Fikrasi ile yapilan düzenleme ile ilimizin de arasinda bulundugu 51 il ile Bozcaada ve Gökçeada ilçelerinde faaliyet gösteren ve primlerini zamaninda ödeyen özel sektör isverenleri için öncelikle prime esas kazanç üst sinirina kadar olan kazançlar üzerinden hesaplanacak; malullük, yaslilik ve ölüm sigorta primlerinde 5 puanlik indirim, ardindan prime esas kazanç alt sinirina kadar olan kazançlar üzerinden hesaplanan; malullük, yaslilik ve ölüm sigorta primlerinde 6 puanlik indirim saglanmaktayken, söz konusu uygulama 2021 yilinda sona erdi. Ayni uygulamanin devam ettirilmesini talep ediyoruz.

KAMU BORÇLARININ TAKSITLERILMESINDE TEMINAT ISTENILMESI

SGK ve Maliye borcu olan isverenlerimiz borçlarini taksitlendirmek istediklerinde, borç miktari 50 bin TL üzerinde ise teminat isteniyor. Bu da isverene ilave masraf çikariyor. Söz konusu düzenleme 2008 yilinda çikarilan 5766 sayili Kanunun 6.maddesi ile düzenlenmis olup, aradan geçen süre içerisindeki enflasyon ve günümüz ekonomik sartlari dikkate alinarak bu rakamin en az 250 bin TL olarak güncellenmesi ve her yil asgari ücrete verilen zam oraninda yükseltilmesi gerekir.

4857 SAYILI KANUN

4857 Sayili Kanun’un 30.Maddesi geregi, 50 ve üzerinde çalisani olan firmalarin yüzde 3 oraninda engelli personel çalistirma mecburiyeti var. Yeralti ve sualti isleri bundan muaf tutulmustur. Ancak, çok tehlikeli sinifinda olmasina ragmen insaat sektöründe herhangi bir muafiyet yoktur. Insaat sektörünün de bu kapsama alinmasi sarttir. Zaten engelli vatandaslar da hem mevsimsel sartlar hem de islerin zorlugu sebebiyle insaat sektöründe çalismak istemiyor. Kanuni zorunluluk sebebiyle insaat sektöründeki isveren de istihdam edebilecek engelli personel bulamadigi için cezai yaptirimlarla karsi karsiya kalmaktadir. Bunun yani sira yine 4857 Sayili Kanun’da, isveren ve isçiyi ayni oranda koruyan yasal düzenlemeler yapilmalidir. Sözünü ettigimiz bazi mevcut uygulamalar, istihdam alanlari dar olan sehrimizde, firmalarin istihdamini sinirlandiriyor. Bu düzenlemelerin yapilmasi halinde ilimizdeki istihdamin da artacagina inaniyoruz.

ISTIHDAM YAPISININ DEGISMESI

Ilimizde hizmet sektörü yogunluklu bir istihdam yapimiz var. Sektörel istihdam yapimizin degismesi ve sanayideki istihdamimizin artmasi için Organize Sanayi Bölgelerimizde yatirimlarin artmasi gerekiyor. Bunun için de ilimizin 6.Tesvik Bölgesine alinmasinin büyük önem tasidigini bir kez daha ifade etmek istiyoruz. Kayit disi istihdamda Erzurum Türkiye ortalamasinin da altinda seyretmektedir. Isverenlerimiz, isçi çalistirma uygulamalari ile ilgili sehven yapmis oldugu bir hatadan dolayi kayit disi olarak degerlendirilmektedir. Örnegin, ticari bir araçta sirketin sigortalisi olmayan birisi geçici olarak araci kullandiginda trafik kontrollerinde bu durumun tespiti halinde isverene kayit disi cezasi verilmekte ve bu ceza nedeniyle isverenin 1 aylik tesviki iptal edilmekte ayrica 1 yillik asgari ücret destegi de borç olarak çikarilmaktadir. Bu gibi durumlarda, tesvikte oldugu gibi asgari ücret destegindeki borç tahakkuku da 1 yil degil 1 ay olarak uygulanmalidir. Emanet araç kullanimi gibi durumlarda yapilan degerlendirmeler daha hassas ve objektif bir sekilde yapilmalidir.

KOSGEB

KOSGEB Girisimcilik Destekleri kapsaminda verilen destekler oldukça yetersiz kalmaktadir. Günümüz ekonomik kosullari dikkate alinarak destek üst limitleri en az 500 bin TL olacak sekilde artirilmalidir. Yine Girisimcilik Destekleri kapsaminda imalatçi isletmeler disindaki isletmelerimize ofis donanim malzemeleri ve isi ile ilgili teçhizatlar verilebiliyordu. Geleneksel Girisimci Destek Programi ile bu destekler kaldirildi. Girisimcilik Destek Programi kapsaminda imalatçi olmayan isletmelere isleri ile alakali olan ofis donanimlari, yazilim ve teçhizatlari için önceden oldugu gibi hibe destekleri verilmesini talep ediyoruz. Verilen desteklerde bölgeler arasi kalkinma düzeyi gözetilerek önceden 1. ve 2. bölgelerde yer alan illerde destek oranlari yüzde 60 - yüzde 80 olarak uygulanirken, ilimizin de yer aldigi 3.4.5.6. bölgelerde destek orani yüzde 70, yüzde 90 olarak uygulaniyordu. Su anda var olan destek programlarinda tüm bölgeler için ayni destek orani uygulanmaktadir. Bulundugumuz bölgeye özel artirimli tesvik oranlarindan yararlanmayi bekliyoruz. Kayseri, Ankara, Bursa ve Istanbul illerine yönelik Ileri Girisimci Destek Programi kapsaminda illere özel basliklarla proje teklif çagrilari yayinlaniyor. Ilimizin öncelikli ihtiyaçlarini kapsayacak konular dikkate alinarak, ilimize özel bir teklif çagrisi yayinlamasini istiyoruz. Çagri esasli olarak uygulanan KOBIGEL-KOBI Gelisim Destek Programi 2019 yilindan 2022 Aralik ayina kadar sadece ‘’Dijitallesme Temali’’ olarak yayinlaniyordu. Çagri konularinin bölgemizdeki isletmelerimizin ihtiyaçlarindan çok uzak olarak kurgulanmasi basvuru sayimizi oldukça azaltmisti. Ancak 2022 yilinin Aralik ayinda yayinlanan çagrilara ‘’Verimlilik ve Kapasite Artisi’’ konusunun da eklenmesi ile basvuru sayilarinda oldukça iyi artis olmustur. Bunun gibi çagrilarin yine açilmasini bekliyoruz. Ayrica destek miktarlarinin artirilmasini ve ilimizin bulundugu kalkinmada öncelikli yörelerden sunulan projelerde ek puan benzeri pozitif ayricaliklarin taninmasi talep ediyoruz. KOSGEB’den en çok talep edilen desteklerden olan Nitelikli Eleman Istihdam Destegi 24.03.2023 tarihi itibariyle ‘’Sanayide Nitelikli Eleman Destegi’’ olarak güncellenerek devreye alindi. Destek üst limiti ve istihdam edilecek personelin ögrenim durumu ile ilgili sartlarda iyilestirme oldu. Ancak sektör kisiti olarak ‘Öncelikli Teknoloji Alanlari Tablosu’nda yer alan, ‘Orta Yüksek ve Yüksek Teknolojiye sahip isletmelerin’ basvurabilecegi hususu yine hedef kitleyi oldukça fazla daraltmistir. KOBI Finansman Destek Programi kapsaminda Bölgesel ve Sektörel Öncelikli Isletmeler Kredisi için Kalkinma Ajansimiz ile protokol yapilarak basvuru sürecinin ivedilikle baslamasini bekliyoruz.

KALKINMA AJANSLARI

Ajanslar araciligiyla saglanan desteklerin, kamu kurumlarinin projelerinden ziyade, reel sektöre yönelik olarak verilmesi, ekonomik iyilesmeye daha büyük fayda saglayacak ve çarklarin daha hizli dönmesini temin edecektir.

Bu kapsamda; Kuzeydogu Anadolu Kalkinma Ajansi (KUDAKA) tarafindan reel sektöre yönelik olarak verilmesi planlanan, yatirim basina azami 5 milyon lira limitli, 6 ay geri ödemesiz, 3 yil vadeli kredinin, Bakanlik onay sürecinin bir an önce tamamlanarak uygulanmasi, son dönemde finansmana erisim sikintisi yasayan firmalar için can suyu olacaktir. Kalkinma ajanslarinin desteklerinin, hibe yoluyla degil, faizsiz kredi seklinde kullandirilmasinin daha dogru oldugu kanaatindeyiz. Kalkinma ajanlarinin, mevcut girisimcilik desteklerini artirip, mahiyetinin genisletilmesi ve farkli modeller uygulayarak yeni girisimlerin önünü açacak destekler vermesi gerektigine inaniyoruz. Bu sekilde kendi girisimcilerimizi ve markalarimizi güçlendirebiliriz.

Bunlara ilaveten, Cazibe Merkezleri Destek Programi (CMDP) desteklerine ayrilan kaynagin ve ajanslara tahsisi edilen bütçe miktarinin da en az yüzde 200 oraninda artirilmasi gerektigi kanaatindeyiz. Ayrica 2023 Yili onay bekleyen projelerin de bir an önce onaylanmasini bekliyoruz. Dünya piyasalarina girebilecek potansiyeldeki girisimcilerimizi ortaya çikarmak için Kalkinma Ajanslari araciligiyla bölgemizdeki illere özel programlar uygulanmali, girisimcilerin cesaretini ve rekabet gücünü artiracak adimlar mutlaka atilmalidir.

TKDK

TKDK ile yatirimcilara sunulan Avrupa Birligi’ne Katilim Öncesi Mali Yardim Aracinin Kirsal Kalkinma Bileseni olan kisa adiyla IPARD olarak ifade edilen desteklerin kirsal sarti olan yatirim ve alt tedbirlerinin gözden geçirilmesi isletme sayilarinin artmasi ve istihdama katki saglamasi açisindan faydali olacaktir. Yeni kurulacak OSB’lere lokomotif olmasi adina kirsal alan sarti istisna tutulmalidir. Mahalli Idareler Kanunu’ndan sonra mahalleye dönüsen köyler mahalleye dönüsmesi sonucu bu yerlesim yerlerde kirsal alan statüsünden çikarak özellikle TKDK’nin vermis oldugu kirsal alan sarti isteyen desteklerinden yararlanmamislardir.

Bu yerlesim yerleri de hayvancilik ve tarim yapilmakta olan alanlardir. Ancak tek suçlari nüfusu 20 binin üstünde olan yerlesim yerlerine (ilçelere) bagli olmalaridir. Bu durumun giderilmesi yönünde atilan 5216 sayili kanun ek maddelerle yapilan düzenleme ilçe merkezleri kirsal alan vasfindan çikarilmamali. Bu kanundan amaç; hayvan ahirlarinin ilçe merkezlerinde yer almamasi ise onlar için özel bir düzenleme yapilarak. Desteklenmeleri için kirsal sarti aranan katma deger üreten isletmelerin ilçe merkezlerinde kurulmalari desteklenmelerdir.

IPARD III programinin ülke geneline yayginlastirma çalismalarinin yapildigi biliniyor. Yeni düzenleme ile bu kaynaktan simdiye kadar destek almamis illerimizin de destek alabilecek olmasi dogru bir yaklasim. Ancak burada özellikle, Istanbul, Kocaeli, Izmir vb. gibi ‘mega sehir’ denilebilecek sehirlerin, gelismis büyüksehir olma imkanlarinin kullanilmasi sonucu mevcut havuzdan daha fazla pay almalarina meydan verilmemelidir. Bunun önüne geçilmesi adina, ‘Bütçe kisiti’ ve buna benzer bir sinir konulmalidir.

Yine TKDK desteklemeleri proje alim dönemlerinde istenen teklif mektuplari ve çikarilan proje maliyeti proje bitip ödemelerin yapildigi dönemde, gerek enflasyon gerek kur farkindan dolayi maliyetlerin artisi yatirimcilari zor duruma sokmaktadir. Bu durumun giderilmesi için enflasyon farki gibi ek ödemeler saglanabilir. Diger yandan özellikle doguda ve yüksek rakimda yer alan agir iklim sartlarinin hüküm sürdügü illerde insaat sezonu kisalmakta ve proje yapim süreci uzamaktadir. Bu tür iller hep birkaç adim geriden gelmek zorunda kalmaktadir. Bu durumun giderilmesi adina bu tür illerde destek oranlari birkaç puan artirimli ve özellikle çagri dönemi bütün illerde kis sezonuna uyarlanmali veya çagrilar mümkünse sürekli açik tutulmalidir.

TSE

Ülke olarak üretime dayali bir büyüme modeli uygulanmakta. Bu büyümenin ana unsuru ise ihracattir. Ihracat yapan kuruluslarin karsilastiklari diger önemli problemlerden birisi de test/analiz/sertifika islemleridir. Bu testler ve analizler çogunluklu yurt disinda yaptirildigi için büyük maliyet ve zaman kaybina sebep oluyor. Bu nedenle, Ihracatta lokomotif sektör konumundaki isletmelerimizin ihtiyaci olan test/analiz/sertifikalar noktasinda eksikliklerimizi tespit ederek, bu faaliyetleri öncelikli olarak ele almak ve ülkemizde uluslararasi akreditasyon belgesine sahip test ve analiz merkezlerinin sayisinin artirilmasi gerekmektedir. Bu baglamda KOSGEB ilk müracaat asamasinda su an için TSE’den belge alacaklara yüzde 80 oraninda destek vermekte. Ancak isletmelerimiz yillik marka kullanim ve gözetim incelemelerinde alinan ücretlerle ilgili sikinti yasiyorlar. Bu da belge iptallerine sebebiyet veriyor. KOSGEB destekleri kapsaminda ilk belge aliminda verilen desteklerin belge yenileme islemlerinde de verilmesi önemlidir. KOSGEB destekleri kapsamina Marka Kullanim ve Gözetim Ücretlerinin ilave edilmesi hususunda Bakanlik ile görüsmeler yapilmasi gerektigi kanaatindeyiz.

EK FIYAT FARKI ÖDEMESI TALEBI

Bunlara ilaveten, Mayis ayi sonrasi kamu kurumu ihalelerine verilen mallarda bilhassa süt ürünleri ve bakliyat ürünlerine üretici firmalarin her hafta zam yapmalari sonucunda yüklenicilerin alis fiyatlari ile satis fiyatlari arasindaki makas oldukça açilmis durumdadir. Bu durum karsisinda kamuya is yapan isletmelerimiz bu ürünleri kamu kurumlarina teslim ederken maalesef zarar etmektedirler. 2023 yili içinde yapilan ve devam eden ihaleler için ek fiyat farki ve artirimli fiyat farki ödenmesini talep etmekteyiz.

FINANSMANA ERISIM SORUNU

Ayrica isletmelerimizin ayakta durabilmesi için öz kaynaklarinin disinda finans sektöründen de yararlanma ve parasal ihtiyaçlarini temin etmek durumundalar. Ancak finans kurumlari tüketici hareketlerini ve piyasadaki alis veris imkanlarini desteklemekten uzak bir tutum sergiliyor.

Kredi karti pos cihazlarini kullanan isletmelere her kart tahsilati sonucu bir gün sonra ödenmesi sonucunda yüzde 2,13 gibi fahis bir komisyon ücreti yansitmaktadirlar. Ayrica bu kredi karti sahipleri aylik kart borçlarini tek seferde ödeyemedikleri durumlarda da aylik yüzde 2,13 faiz ile kart sahiplerinden talep edilmektedir. Bu durumda bir koyundan 2, 3 post çikarmanin pesindedirler. Bazi bankalar pazarliklar yapilmak suretiyle bu rakamlari daha asagi çekebilmektedirler. Ancak bu imkani herkesin kullanma ihtimali maalesef yoktur. Bunun için bu rakamlarin bir yasa yolu ile düzeltilmesini ve bu finans kuruluslarinin faiz, komisyon, kredi tahsis, kredi kullandirma, kredi kapatma vb. adlar altinda talep ettikleri bu miktarlarin önünün açik birakilmamasi ve bunlar içinde TCMB tarafindan herkese ayni uygulanacak tarifenin tespit edilmesi büyük önem tasimaktadir.