Idyma'nin 2 Bin Yillik Sirri Çözülüyor

Idyma Anadolu kökenli bir isim

Ula ilçesi sinirlari içinde Gökova Mahallesi Sakartepe rampasi eteklerinde yer alan Idyma antik kenti ile ilgili antik kaynaklarda çok fazla bahsedilmemesine karsin Idyma isminin Anadolu kökenli bir isim oldugu, M.Ö. 7’nci yüzyil ve sonrasina tarihlenebilecek seramikler tespit edildi.

Deniz ile kara iç kesimler arasinda önemli bir kilit noktasi

Yüzde 30’a varan egimli bir arazi üzerine kurulan Idyma antik kentinin en büyük özelligi Gökova Körfezi ile kara iç kesimler arasinda çok önemli bir noktada bulunmasi. Görkemli sur duvarlari, kutsal alanlar, Paleastra ve tiyatro gibi sosyal yapilarin bulundugu yazitlar ve mevcut arkeolojik verilerden bilinen antik kentin neredeyse tamaminda köylüler tarafindan zeytin agaçlari dikilmis.

150’ye yakin kaya mezari var

Antik kentin yaklasik 800 metre zirvesindeki Akropolis alaninda çok büyük bir sarniç olmak üzere kentin iç kesimlerinde de yer yer irili ufakli sarniçlar yer aliyor. Iklim sartlari nedeniyle birçok yapinin toprak altinda kalmasi nedeniyle kent içindeki tarihi yapilar kazilar yapildikça ortaya çikacak. Kent disinda 150’ye yakin kaya mezari bulunurken, kent içinde de toprak altinda kalmis kaya mezarlar oldugu tahmin ediliyor.

Yürüyüs yollari hazirlandi

Idyma Antik Kenti Kazi Baskani Mugla Sitki Koçman Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Ögretim Üyesi Doç. Dr. Abdülkadir Baran, kentin uzantisi durumundaki Akyaka Kalesinde kazi çalismalarinin devam ettigini, ana kentte ise ilk defa kazi çalismasi yapacaklarini açikladi.

Doç. Dr. Baran, “2020 yilinda Idyma antik kentinde çalismalara basladik. Ilk etapta Akyaka Kalesinde Kültür ve Turizm Bakanligi’nin izni ve Mugla Valisi Orhan Tavli’nin destekleri ile bu çalismalari yürüttük. Ula Belediye Baskanlarimiz rahmetli Ismail Akkaya ve mevcut Belediye Baskanimiz Özay Türkler baskanlarimiz bu çalismalarimizda bize çok büyük destek verdiler. Bu çalismalar sayesinde Idyma antik kentinin yogun bir kamulastirma sikintimiz vardi. Bunu Sayin Valimizin destekleriyle büyük bir parselin kamulastirmasini tamamladik. Kamulastirma islemlerinin ardindan Idyma ana kentte de kazi çalismalarina baslayacagiz. Öncelikli olarak zaten biliniyordu ama kentteki eksik bilgilerimizi tamamladik. Kazi çalismasi öncesi yürüyüs yollarini hazirladik. Kazilar esnasinda insanlarimizin kente gelerek gezebilecegi bir güzergah hazirladik” dedi.



“Kentte bilinen 150’ye yakin anitsal kaya mezar var”

Kentin Akropolisi’nin deniz seviyesinden yaklasik 800 metre yükseklikte oldugunu açiklayan Baran, “Kent bir çanak seklinde oldukça güzel bir konumda, Gökova Körfezine hakim bir noktada bulunuyor. M.Ö. 7’nci yüzyil itibari ile Roma dönemine kadar yogun bir yerlesim görmüs Idyma antik kenti. Içinde bildigimiz kadari ile Palestrasi, çok büyük sosyal yapilari, konut yapilari ve güçlü bir sur sistemi ile tahkim edilmis bir kent burasi. Kentin surlarinin disinda yaklasik 150 tane anitsal kaya mezarlari var. Kentin içinde mezarlar var” dedi.



“Antik kentler ziyaretçiler ile güvenlidir”

Antik kentin yerlesim birimlerinden uzak olmasi nedeniyle defineciler tarafindan tahrip edildigini, bu çalismalar ile bu tahribatin önüne geçmis olacaklarini açiklayan Doç. Dr. Baran, “Herkesin bizim buradaki çalismalarimiza destek vermesini bekliyoruz. Antik kentler sahipsiz ve bos birakildigi zaman büyük bir tehdit altinda oluyor. Herkesi en yakinindaki antik kentleri ziyaret etmeyi, geçmis dokuyu, geçmis kültürleri ögrenmeye davet ediyorum. Çalismalarimiz insallah buna ivme kazandiracak. Böylelikle hem Ula ilçemiz, hem Mugla’miz, hem de ülkemiz dört mevsim kültür turizminde önemli bir rota, önemli bir kazanim elde edecek” dedi.



Idyma antik kenti tarihçesi

Idyma antik kenti, Mugla’nin Ula ilçesi sinirlarinda yer alan Gökova Mahallesi’nin kuzeyindeki Asartepe’nin güneye bakan yamaçlarinda yer almaktadir. Gökova körfezinin bitim noktasindaki antik kentin iç kesimlerle deniz arasinda önemli bir kilit noktasi oldugu anlasilmaktadir. Idyma Anadolu kökenli bir isim oldugu için kentin tarihinin oldukça eskiye uzanmis oldugu büyük bir ihtimal. Nitekim Hitit metinlerinde geçen ‘Utima’ yer ismi ile gösterdigi benzerlik kentin M.Ö. 2’nci bin yilda var oldugunu düsündürmektedir. Ancak henüz kentin Tunç Çagindaki varligiyla ilgili arkeolojik bir veri tespit edilememistir. Antik kaynaklarda çok fazla bahsedilmemis olan Idyma, Karia’da bir kent ya da Idymos nehri yakinindaki Idyma olarak anilmistir.

Atina vergi listelerinde Idyma kenti ve Tiran Paktyes isminden MÖ 453/452 ve 451/45 yillarinda iki kez 1 Talent ödemis olarak bahsedilmektedir. MÖ 447 de 5200 drahmi, 444 yilinda ise 2000 drahmi ödemis olan kent 440 yilinda vergi listelerinden çikartilan Karia kentleri arasinda sayilmistir. Kentin M.Ö. 5’inci yy itibariyla darp ettigi gümüs sikkeler ekonomik gelisimini göstermektedir. M.Ö. 4’üncü yy ve sonrasinda ise sikkelerin Rhodos standardinda darp edilmis olmasi kentin Rhodos etkisi altinda oldugunu göstermektedir.

Hellenistik dönemden Vespasianus’a kadar yazitlarda ‘Idyma Koinonu’ ifadesinin kullanilmis olmasi da kentin Rhodos Peraiasinin yani Rhodos idari etkisi altindaki önemli bir yerlesimi oldugunu göstermektedir. Yapilan arastirmalarda yüzeyde M.Ö. 7’nci yy ve sonrasina tarihlenebilecek seramikler tespit edilmistir. Kentin Roma dönemi baslarinda ise terk edilmis oldugu ve yasayanlarin da deniz kiyisina ve tepenin altindaki düzlük alana tasinmis olduklari düsünülmektedir.

Yaklasik 2000 yildir yerlesim bulunmayan antik kentte 2020 yilinda küçük ölçekli kurtarma kazilariyla baslayan çalismalara 2021 yilinda kentin belgelenmesi ve yürüyüs yollarinin düzenlenmesi ile devam ediliyor. 2022 yili itibariyla Mugla Yatirim Izleme ve Koordinasyon Baskanligi tarafindan kamulastirilan 21 dönüm büyüklügünde bir parselde Kültür Varliklari ve Müzeler Genel Müdürlügünün izinleriyle kazi çalismalarina baslanilmistir.