Dayton Barış Antlaşması`nın Paraf Edilmesinin 16. Yıl Dönümü
Hersek Üçlü Devlet Başkanlığı Konseyi`nin Boşnak Üyesi İzzetbegoviç: ``Dayton`a göre düzenlenmiş bir devlet fonksiyonel olamaz`` -Siyasi analist Prof.
Dr. Sadikoviç: ``Dayton Antlaşması, Bosna-Hersek`in dar gömleğidir`` -Bosnalı Sırp lider Dodik: ``Bosna-Hersek uluslararası faktörün havasını kullanarak yaşayan bir hastadır`` (fotoğraflı-görüntülü) SARAYBOSNA - 21.11.2011 - Ömer Çetres/Zlatan Kapiç - Bosna-Hersek`te 1992-1995 yılları arasında yaşanan savaşı durduran ve 21 Ekim 1995 yılında tarafların paraf ettiği Dayton Barış Antlaşması, seçimlerden 13 ay geçmesine rağmen devlet düzeyinde hala hükümetin kurulmadığı ülkede tartışılmaya devam ediyor
Avrupa`da İkinci Dünya Savaşı`ndan sonra en ağır katliamların, sistematik tecavüzlerin, soykırımın yaşandığı Bosna Hersek`te 1992-1995 yıllarında yaşanan kanlı savaşın durdurulması için, 1-21 Kasım 1995 tarihleri arasında ABD`nin Ohio eyaletindeki Dayton Hava Üssü`nde görüşmeler yapıldı. Amerikalı diplomat Richard Halbrooke`un girişimleriyle hazırlanan anlaşma, 21 Kasım 1995 tarihinde Bosna Hersek`in merhum Devlet Başkanı Aliya İzzetbegoviç, Sırbistan Devlet Başkanı Slobodan Miloşeviç ve Hırvatistan Devlet Başkanı Franjo Tudjman tarafından paraf edildi. Anlaşma, Fransa`nın başkenti Paris`te 14 Aralık 1995 tarihinde imzalanarak yürürlüğe girdi
Dayton Barış Antlaşması`nın paraf edilişinin üzerinden 16 yıl geçmesine rağmen, ülke henüz istenilen seviyeye gelemedi. Ülkenin aynı zamanda anayasası da olan Dayton, silahları susturdu, ancak ülkeyi siyasi bir düğümle baş başa bıraktı. 15 yıl öncesine kadar birbirleriyle savaşan 3 etnik yapı, bu anlaşmayla tek bir çatı altında, ülkenin kurucusu olarak görev aldı. Ancak ülkenin 3 kurucu etnik topluluktan oluşması ve kendine özgü siyasi yapılanması, Bosna Hersek`i dünyanın en karışık idaresinin hüküm sürdüğü devletlerden biri haline getirdi
Bosna Hersek`in karışık yapısı en çok karar alma mekanizmasının işleyişini geciktiriyor. Parlamentodan basit bir karar çıkarma işlemi bile aylar sürüyor, çünkü bir karar alındığı zaman hem Boşnakların hem Sırpların hem de Hırvatların onayı gerekiyor. Bir etnik topluluğun onay vermediği kararın parlamentodan çıkması ise mümkün olmuyor
Ülkede, topraklarının yüzde 49`unu oluşturan Sırp Cumhuriyeti ile yüzde 51`ine sahip Boşnak ve Hırvatların oluşturduğu Bosna-Hersek Federasyonu ve bir küçük özerk bölge olan Brçko bulunuyor
Kimi zaman 2 ayrı ülke gibi davranan Sırp Cumhuriyeti ile Bosna-Hersek Federasyonu`nda, 3 Başkanlık Konseyi üyesi, 13 hükümet, 10 kanton, 16 parlamento ve 100`ü aşkın bakanla, hızlı işleyen bir karar mekanizmasına sahip olmak imkansız hale geliyor
Ülkedeki, bu karışık yapıdan dolayı da 13 Ekim 2010 tarihinde yapılan genel seçimlerin üzerinden 13 ay geçmesine rağmen, siyasi partilerin arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle hükümet kurulamıyor
-``Dayton`a göre düzenlenmiş bir devlet fonksiyonel olamaz`` Bosna-Hersek Üçlü Cumhurbaşkanlığı Konseyi`nin Boşnak üyesi Bakir İzzetbegoviç, AA muhabirine yaptığı açıklamada, ülkenin ilk devlet başkanı olan ve aynı zamanda babası olan merhum Aliya İzzetbegoviç tarafından imzalanan Dayton Barış Antlaşması`nda değişikler yapılmasının şart olduğunu söyledi
Merhum Aliya İzzetbegoviç`in, Dayton`un ``adaletli ve iyi bir barış olmadığını, ancak en iyi savaşın bile bundan kötü olacağını`` söylediğine dikkati çeken Bakir İzzetbegoviç, ``Dayton, sadece bir hastanın hayatını kurtarmıştı. Bu hasta hayatta kaldı, fakat vücut işlevi yok. Dayton`a göre düzenlenmiş bir devlet fonksiyonel olamaz. Hala ameliyatlara ihtiyaç var`` dedi
Dayton`la ilgili bazı değişiklikler ve ameliyatlar yapıldığını ifade eden Bakir İzzetbegoviç, fakat hala ameliyatlara ve değişikliklere ihtiyaç olduğunu vurguladı
İzzetbegoviç, Bosna-Hersek`te ``yeni bir Dayton için`` özellikle Sırpların hazırlığının olmadığını belirterek, ``İhtiyacın yanı sıra istek ve hazırlılık da gerekiyor. Ancak şu anda bu istek ve hazırlığın olduğunu söylemek mümkün değil. Bosna-Hersek`in daha da büyük sorunu, ülkede Sırp ve Hırvat halkını devletin birliğine karşı kışkırtan politikacıların bulunmasıdır`` diye konuştu
-``Dayton, Bosna-Hersek`in dar gömleğidir``- Siyasi analist ve ``Krug 99`` adlı bağımsız entelektüeller birliği üyesi Prof. Dr. Çazim Sadikoviç, 1 ile 21 Ekim 1995 tarihlerin arasında ABD`de devam eden müzakerelerin ardından paraf edilen Dayton Antlaşması`yla ilgili, ``Dayton Antlaşması, Bosna Hersek`in dar gömleğidir`` dedi
Bosna-Hersek`in hiçbir şekilde savaşı başlatmadığını ve Balkanlar`daki istikrarın bozulmasına yol açacak bir faaliyette bulunmadığını anlatan Sadikoviç, ``Bölgesel çatışma olarak adlandırılan bu savaşlara katılan bütün öznelerden, Bosna-Hersek`in en kötü sonuç alması tuhaftır`` diye konuştu
Dayton`da ``soykırım, etnik temizlik ve savaşla yapılan devletin parçalanmasının kabul edildiğini`` savunan Sadikoviç, şöyle konuştu: ``Zamanında Avrupa`da en çok insan haklarına özen gösteren Bosna-Hersek Cumhuriyeti`nin anayasası bu anlaşmayla iptal edildi ve Dayton gibi bir anayasa kabul edildi. Dayton`da belirlenen anayasa ile devletin işleyişi zorlaştırıldı. Böylesi bir anayasaya sahip bir devlet normal işlemez. Bize devletin normalleşmesi için bir komite lazım. Dayton Antlaşması`nı hazırlayan uluslararası toplumun, buradaki genel durumun daha iyi olması için hamle yapması gerekiyor.`` Bosna Hersek`in savaş sırasındaki Cumhurbaşkanlığı Konseyi`nin üyesi, Sırp Vatandaşlar Konseyi`nin üyesi ve Saraybosna Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Dekanı Mirko Peyanoviç ise, Dayton Antlaşması`nın ülkeye karmaşık bir siyasi yapı getirdiğine işaret ederek, bu antlaşmanın revizyon edilmesi gerektiğini söyledi
Peyanoviç, Bosna-Hersek`in özellikle şu anda ekonomik ve siyasi anlamda zorluklar yaşadığını ifade ederek, ülkedeki durumun iyileşmesi için NATO`ya ve AB`ye üye olmanın çok büyük önem taşıdığını vurguladı
Öte yandan, Dayton Anltaşması`yla birlikte oluşturulan ülkedeki 2 entiteden biri olan ``Bosna Sırp Cumhuriyeti``nde, bu antlaşmanın paraf edildiği 21 Ekim tarihinde, resmi kuruluşlarda çalışanlar tatil yapıyor
Bosan Sırp Cumhuriyeti`nin Başkanı Milorad Dodik, Dayton Antlaşması`nı desteklediklerini ifade ederek, başında bulunduğu entitenin otonomisinin savunması için ve ``öz Dayton``a dönülmesi için çaba sarf edeceklerini belirtti
Bosna-Hersek`in sadece 1995`te paraf edilen ve imzalanan antlaşmanın uygulanması ile işleyebileceğini savunan Milorad Dodik, Dayton`un çerçevesinde yapılan değişiklikler nedeniyle ülkenin iyi işlemediğini iddia etti
Dodik, şöyle konuştu: ``Bosna-Hersek uluslararası faktörün havasını kullanarak yaşayan bir hastadır. Ülkede işleyen az şey var fakat Sırp Cumhuriyeti kendi otonomisini her konuda belli ediyor. Bizde bütün işler çok güzel bir şekilde işliyor.`` (ZLT-ÖMR-GÖK)
Kaynak: AA
Avrupa`da İkinci Dünya Savaşı`ndan sonra en ağır katliamların, sistematik tecavüzlerin, soykırımın yaşandığı Bosna Hersek`te 1992-1995 yıllarında yaşanan kanlı savaşın durdurulması için, 1-21 Kasım 1995 tarihleri arasında ABD`nin Ohio eyaletindeki Dayton Hava Üssü`nde görüşmeler yapıldı. Amerikalı diplomat Richard Halbrooke`un girişimleriyle hazırlanan anlaşma, 21 Kasım 1995 tarihinde Bosna Hersek`in merhum Devlet Başkanı Aliya İzzetbegoviç, Sırbistan Devlet Başkanı Slobodan Miloşeviç ve Hırvatistan Devlet Başkanı Franjo Tudjman tarafından paraf edildi. Anlaşma, Fransa`nın başkenti Paris`te 14 Aralık 1995 tarihinde imzalanarak yürürlüğe girdi
Dayton Barış Antlaşması`nın paraf edilişinin üzerinden 16 yıl geçmesine rağmen, ülke henüz istenilen seviyeye gelemedi. Ülkenin aynı zamanda anayasası da olan Dayton, silahları susturdu, ancak ülkeyi siyasi bir düğümle baş başa bıraktı. 15 yıl öncesine kadar birbirleriyle savaşan 3 etnik yapı, bu anlaşmayla tek bir çatı altında, ülkenin kurucusu olarak görev aldı. Ancak ülkenin 3 kurucu etnik topluluktan oluşması ve kendine özgü siyasi yapılanması, Bosna Hersek`i dünyanın en karışık idaresinin hüküm sürdüğü devletlerden biri haline getirdi
Bosna Hersek`in karışık yapısı en çok karar alma mekanizmasının işleyişini geciktiriyor. Parlamentodan basit bir karar çıkarma işlemi bile aylar sürüyor, çünkü bir karar alındığı zaman hem Boşnakların hem Sırpların hem de Hırvatların onayı gerekiyor. Bir etnik topluluğun onay vermediği kararın parlamentodan çıkması ise mümkün olmuyor
Ülkede, topraklarının yüzde 49`unu oluşturan Sırp Cumhuriyeti ile yüzde 51`ine sahip Boşnak ve Hırvatların oluşturduğu Bosna-Hersek Federasyonu ve bir küçük özerk bölge olan Brçko bulunuyor
Kimi zaman 2 ayrı ülke gibi davranan Sırp Cumhuriyeti ile Bosna-Hersek Federasyonu`nda, 3 Başkanlık Konseyi üyesi, 13 hükümet, 10 kanton, 16 parlamento ve 100`ü aşkın bakanla, hızlı işleyen bir karar mekanizmasına sahip olmak imkansız hale geliyor
Ülkedeki, bu karışık yapıdan dolayı da 13 Ekim 2010 tarihinde yapılan genel seçimlerin üzerinden 13 ay geçmesine rağmen, siyasi partilerin arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle hükümet kurulamıyor
-``Dayton`a göre düzenlenmiş bir devlet fonksiyonel olamaz`` Bosna-Hersek Üçlü Cumhurbaşkanlığı Konseyi`nin Boşnak üyesi Bakir İzzetbegoviç, AA muhabirine yaptığı açıklamada, ülkenin ilk devlet başkanı olan ve aynı zamanda babası olan merhum Aliya İzzetbegoviç tarafından imzalanan Dayton Barış Antlaşması`nda değişikler yapılmasının şart olduğunu söyledi
Merhum Aliya İzzetbegoviç`in, Dayton`un ``adaletli ve iyi bir barış olmadığını, ancak en iyi savaşın bile bundan kötü olacağını`` söylediğine dikkati çeken Bakir İzzetbegoviç, ``Dayton, sadece bir hastanın hayatını kurtarmıştı. Bu hasta hayatta kaldı, fakat vücut işlevi yok. Dayton`a göre düzenlenmiş bir devlet fonksiyonel olamaz. Hala ameliyatlara ihtiyaç var`` dedi
Dayton`la ilgili bazı değişiklikler ve ameliyatlar yapıldığını ifade eden Bakir İzzetbegoviç, fakat hala ameliyatlara ve değişikliklere ihtiyaç olduğunu vurguladı
İzzetbegoviç, Bosna-Hersek`te ``yeni bir Dayton için`` özellikle Sırpların hazırlığının olmadığını belirterek, ``İhtiyacın yanı sıra istek ve hazırlılık da gerekiyor. Ancak şu anda bu istek ve hazırlığın olduğunu söylemek mümkün değil. Bosna-Hersek`in daha da büyük sorunu, ülkede Sırp ve Hırvat halkını devletin birliğine karşı kışkırtan politikacıların bulunmasıdır`` diye konuştu
-``Dayton, Bosna-Hersek`in dar gömleğidir``- Siyasi analist ve ``Krug 99`` adlı bağımsız entelektüeller birliği üyesi Prof. Dr. Çazim Sadikoviç, 1 ile 21 Ekim 1995 tarihlerin arasında ABD`de devam eden müzakerelerin ardından paraf edilen Dayton Antlaşması`yla ilgili, ``Dayton Antlaşması, Bosna Hersek`in dar gömleğidir`` dedi
Bosna-Hersek`in hiçbir şekilde savaşı başlatmadığını ve Balkanlar`daki istikrarın bozulmasına yol açacak bir faaliyette bulunmadığını anlatan Sadikoviç, ``Bölgesel çatışma olarak adlandırılan bu savaşlara katılan bütün öznelerden, Bosna-Hersek`in en kötü sonuç alması tuhaftır`` diye konuştu
Dayton`da ``soykırım, etnik temizlik ve savaşla yapılan devletin parçalanmasının kabul edildiğini`` savunan Sadikoviç, şöyle konuştu: ``Zamanında Avrupa`da en çok insan haklarına özen gösteren Bosna-Hersek Cumhuriyeti`nin anayasası bu anlaşmayla iptal edildi ve Dayton gibi bir anayasa kabul edildi. Dayton`da belirlenen anayasa ile devletin işleyişi zorlaştırıldı. Böylesi bir anayasaya sahip bir devlet normal işlemez. Bize devletin normalleşmesi için bir komite lazım. Dayton Antlaşması`nı hazırlayan uluslararası toplumun, buradaki genel durumun daha iyi olması için hamle yapması gerekiyor.`` Bosna Hersek`in savaş sırasındaki Cumhurbaşkanlığı Konseyi`nin üyesi, Sırp Vatandaşlar Konseyi`nin üyesi ve Saraybosna Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Dekanı Mirko Peyanoviç ise, Dayton Antlaşması`nın ülkeye karmaşık bir siyasi yapı getirdiğine işaret ederek, bu antlaşmanın revizyon edilmesi gerektiğini söyledi
Peyanoviç, Bosna-Hersek`in özellikle şu anda ekonomik ve siyasi anlamda zorluklar yaşadığını ifade ederek, ülkedeki durumun iyileşmesi için NATO`ya ve AB`ye üye olmanın çok büyük önem taşıdığını vurguladı
Öte yandan, Dayton Anltaşması`yla birlikte oluşturulan ülkedeki 2 entiteden biri olan ``Bosna Sırp Cumhuriyeti``nde, bu antlaşmanın paraf edildiği 21 Ekim tarihinde, resmi kuruluşlarda çalışanlar tatil yapıyor
Bosan Sırp Cumhuriyeti`nin Başkanı Milorad Dodik, Dayton Antlaşması`nı desteklediklerini ifade ederek, başında bulunduğu entitenin otonomisinin savunması için ve ``öz Dayton``a dönülmesi için çaba sarf edeceklerini belirtti
Bosna-Hersek`in sadece 1995`te paraf edilen ve imzalanan antlaşmanın uygulanması ile işleyebileceğini savunan Milorad Dodik, Dayton`un çerçevesinde yapılan değişiklikler nedeniyle ülkenin iyi işlemediğini iddia etti
Dodik, şöyle konuştu: ``Bosna-Hersek uluslararası faktörün havasını kullanarak yaşayan bir hastadır. Ülkede işleyen az şey var fakat Sırp Cumhuriyeti kendi otonomisini her konuda belli ediyor. Bizde bütün işler çok güzel bir şekilde işliyor.`` (ZLT-ÖMR-GÖK)