Prof. Dr. Hayri Kozanoglu Depremin Ekonomik Etkilerini Degerlendirdi

Kahramanmaras ve Elbistan depremlerinin ekonomiye olan etkileri hakkinda degerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Hayri Kozanoglu, hayatta kalanlarin daha güvenli ve huzurlu bir yasam sürebilmesi için maddi zararlarin bir bilançosunu çikarmak ve yeniden imar planinin maliyetini hesaplamak gerektiginin de altini çizdi.

Altinbas Üniversitesi Ekonomi Bölümü Ögretim Üyesi Prof. Dr. Hayri Kozanoglu, deprem bölgesinin yeniden ayaga kaldirilmasinin bir faturasi olacagina dikkat çekti.

"Deprem; konutlari, is yerlerini, fiziki altyapiyi da yikan büyük bir felaket"

Prof. Dr. Hayri Kozanoglu, depremlerin, kovid 19 gibi salginlardan çok daha yikici bir etkiye sebep olduguna deginerek, "Pandemi öncesinde dogal felaketlerin 1995-2020 arasinda 1,5 milyon kisiyi öldürdügü, 90 milyon kisiyi evsiz biraktigi, 3,7 trilyon dolar fiziki zarara yol açtigi hesaplaniyordu. 2004 Hint Okyanusu tsunamisi, 2008’de Kuzey Hint Okyanusu’nda patlak veren Nergis Siklonu ve 2010 Haiti depremi en büyük dogal felaketler olarak kayda geçti. Ne yazik ki 6 Subat Türkiye-Suriye depreminin de 40 binin üzerinde can kaybi ile bu siralamaya girecegi anlasiliyor" diye konustu.



"99 Marmara Depremi’ne nazaran maddi fatura daha sinirli kalacak"

Prof. Dr. Hayri Kozanoglu, ister istemez 2023 Pazarcik Depremi’nin 1999 Marmara Depremi’yle karsilastirildigini belirtti.

Ekonomik açidan bakinca 156 bin binanin, 507 bin konutun yikildigi 2023 depreminin binalarin yeniden imari açisindan daha büyük bir zarara yol açtigina dikkat çekti. Buna karsin Marmara Depremi’nin Türkiye’nin bir numarali sanayi merkezinde meydana gelmesi, TÜPRAS, PETKIM gibi dev tesislerin üretime ara vermesi, basta Derince limanlarinin zarar görmesi göz önüne alindiginda 2023 depreminin maddi faturasinin daha sinirli kalacagini öngördü.

"Marmara Depremi’nden milli gelirin yüzde 34,7’sini, Pazarcik depreminde ise yüzde 9,8’ini üreten bir cografya etkilendi"

Prof. Dr. Kozanoglu, söyle bir karsilastirma yapti:

"Etkilenen en genis alani göz önüne alirsak her iki deprem bölgesinde de 14 milyon kisi yasiyordu. Buna karsin 1999 depreminde en büyük zararla karsilasan Kocaeli, Sakarya ve Yalova’da 2 milyonluk, 2023 depreminde Kahramanmaras, Gaziantep, Hatay, Malatya, Adiyaman’da 6,5 milyonluk bir nüfus vardi. Marmara Depremi’nde milli gelirin yüzde 34,7’sini, Pazarcik depreminde yüzde 9,8’ini üreten bir cografya söz konusuydu. En fazla etkilenen iller itibariyla da 1999’daki milli gelirin yüzde 6,3’üne karsi 2023’de yüzde 5,2’sine karsi gelen bir oran vardi. Sanayi üretimindeki paylar yüzde 13,1’e karsi yüzde 7,5; vergi tahsilatinda da yüzde 16,4’e karsi, yüzde 3,2 idi" seklinde konustu.



"Ek bütçe gerekebilir"

Merkez Bankasi’nin Subat ayi piyasa katilimcilari anketinde yil sonu 22,84 TL dolar kuru tahmini çerçevesinde 210 milyar TL’lik ek bir bütçe açigi beklendigini belirten Prof. Dr. Kozanoglu, "2023 bütçe açigi hedefi 660 milyar TL idi. Böylelikle 900 milyar TL’yi zorlayan bir bütçe açigi gerçeklesebilir. Bunun için de ek bütçe gerekir" dedi.

6 Subat depreminin baz senaryo çerçevesinde 50 milyar dolar gibi bir maliyeti çikacagini tahmin eden Prof. Dr. Kozanoglu, "Hesaplamaya bu 9 milyar dolar ek cari açigi katmiyoruz. Çünkü bu rakamin büyük kismi zaten bütçe açigina yansiyor. Kötümser senaryoyla toplam faturanin 70 milyar dolara kadar yükselme olasiligi bulunuyor" ifadelerini kullandi.

Üretimin aksamasindan kaynaklanan maliyet, GSYH’nin yüzde 0,5’i

Kozanoglu, üretimin aksamasindan kaynaklanan maliyetlerin ise zararin 5 ilde yogunlastigi, buralarda ekonominin 4 çeyrekte normale dönecegi, diger 5 ilde ise bu sürenin 3 çeyrek olacagi varsayimindan hareketle GSYH’nin yüzde 0,5’i tahmin edildigini söyledi.

Sanayi üretimindeki bir kismin kaybin, kapasitenin baska fabrikalara kaydirilmasi ile örnegin Kardemir’in, Iskenderun Demir-Çelik’in açigini kapatmasiyla telafi edilebilecegini söyleyen Kozanoglu, bu kalemde de 4,2 milyar dolarlik bir maliyet çiktigini vurguladi.