Rusya-Ukrayna Savasinda 6 Ay Geride Kaldi

Rusya-Ukrayna savasinda 180 gün geride kaldi. Savasin ayak sesleri, Rus kuvvetlerinin geçtigimiz yil Ukrayna sinirina yiginak yapmasiyla duyulmaya baslandi. Uydu görüntüleri yil sonuna kadar tanklar ve askeri teçhizatla birlikte 100 bin Rus askerinin sinirda toplandigini gösterdi. Moskova yönetimi, 21 Subat’ta Ukrayna’nin dogusundaki iki Rus yanlisi ayrilikçi bölge olan Luhansk ve Donetsk’i “bagimsiz devletler” olarak tanidi ve bölgeye “barisi koruma operasyonlari” kapsaminda asker gönderdi. 24 Subat’ta ise Rusya Devlet Baskani Vladimir Putin’in emriyle “askeri operasyon” adi altinda Ukrayna’ya yönelik saldirilar basladi.



Savasin ilk günü

Rus kara kuvvetleri Ukrayna’ya karsi 4 ana cepheden saldiriya geçti. Kuzeydeki Belarus sinirindan ve Rusya’nin kuzeydogusundan baskent Kiev’e dogru hareket eden Rus kuvvetleri, Donbass bölgesinden Harkov’a, güney cephede Kirim’dan Odessa’ya, kuzeyde Zaporijya’ya, doguda ise Mariupol’e dogru rota çevirdi. Rus topçulari ve füzelerinin Ukrayna genelinde hedef aldigi çok sayida noktadan patlama sesleri yükseldi. Kiev sikiyönetim ilan ederken, Ukrayna’nin kendisini savunacagini duyurdu.

Savasin ilk ayi: “Nükleer felaket” endisesi

Saldirilarin ilk haftalarinda Rus birlikleri, Kiev, Harkov ve Herson dahil olmak üzere Ukrayna’nin en büyük sehirlerine yönelik siddetli saldirilarini sürdürdü, ancak Ukrayna güçlerinin sert direnisiyle karsilasti. Güneydeki Herson sehri, saldirinin baslamasindan sadece 1 hafta sonra, 2 Mart’ta Ruslarin kontrolüne geçen ilk önemli sehir merkezi oldu. Ayni zamanda Ukrayna’nin dogusundaki Rus birlikleri de Zaporijya’da bulunan Avrupa’nin en büyük nükleer santralini ele geçirdi. Santralin 4 Mart’ta bombalanmasi sonucu çikan yangin, Avrupa’da “nükleer felaket” korkusunu arttirdi. Savasin ilk günlerinde elde edilen bazi zaferlere ragmen kapanan yollar nedeniyle kara kuvvetlerinin yakit, mühimmat ve askeri malzemeyi tasiyamamasi sonucu lojistik zorluklarla karsi karsiya kalan Rus kuvvetleri, Ukrayna’nin baskenti Kiev’in kontrolünü ele geçiremedi. Uydu görüntüleri, Bati medyasinin “Putin’in yikim ordusu” olarak adlandirdigi 40 kilometrelik askeri konvoyunun baskentin hemen disinda oldugunu gösterdi.

Bucha’da islenen savas suçlari

Kiev’in eteklerinde bulunan Bucha, Rusya’nin baskente dogru ilerlemesi için stratejik bir üs haline geldi. Ancak Rusya’nin geri çekilmesinden sonra evlerine dönen kent sakinleri, korkunç manzarayla karsilasti ve Insan Haklari Izleme Örgütü (HRW) arastirmacilari da savas suçlari iddialarinin ardindan Bucha’ya geldi. Ekip, iskenceler, infazlar ve tümü savas suçlarina isaret eden kapsamli kanitlar topladi. HRW’de kriz ve çatisma arastirmacisi olan Richard Weir, “Elde edilen kanitlar, Bucha’yi isgal eden Rus kuvvetlerinin sivil hayati ve savas yasalarinin en temel ilkelerini hiçe saydigini gösteriyor” ifadelerini kullandi.

Savasin ikinci asamasi

Kiev’in ele geçirilmemesi ve Ukrayna’nin kuzeyindeki Rus birliklerinin geri çekilmesinden sonra Rusya, savasin ikinci asamasinda Donbass’a ve Mariupol’e odaklandi. Nisan ayi sonlarinda Kremlin, Ukrayna’da 4 ana hedef belirledi. Rusya Savunma Bakanligi’na göre Rusya ordusu Donbass’i ele geçirecek, bölgeden Kirim’a kara koridoru olusturacak, Ukrayna’nin Karadeniz’deki limanlarini ele geçirecek ve Moldova topraklarinda tek tarafli bagimsizligini ilan eden Transdinyester’e geçit olusturmak için Ukrayna’nin güneyinde kontrolü saglayacakti.

Mariupol kusatmasi

Mariupol, baslangiçta Rusya’nin siddetli saldirilarina maruz kalirken, ayni zamanda Ukrayna’nin kararliliginin da anlasildigi nokta oldu. Liman sehri, Mart ayinda Rus kuvvetleri tarafindan kusatildi. Araliksiz bombardimanin ortasinda sivillerin tahliyesi için insani koridorlar olusturulmasina yönelik baslatilan birçok girisim basarisizlikla sonuçlandi. Kent, 9 Mart’ta bir dogum hastanesinin vurulmasiyla ve 16 Mart’ta sivillerin sigindigi tiyatro binasina gerçeklestirilen hava saldirisiyla dünya gündeminde uzun süre yerini korurken, savasin en yogun çatismalarindan birine sahne oldu. Liman kenti Mariupol, Rusya’nin 2014’te ilhak ettigi Kirim Yarimadasi’na kara baglantisi olusturulmasi bakimindan Rusya için stratejik öneme sahip. Ukrayna’nin misir, kömür ve çelik için önemli bir ihracat merkezi olan Mariupol, kara koridoru olusturulmasinin yani sira Rusya’nin Ukrayna ekonomisini çökertme planlarinin da önemli bir parçasiydi. Ülkenin limanlarindan aylarca tahil ihracati yapilamamasi, Temmuz ayinda Türkiye ve Birlesmis Milletlerin arabuluculugunda imzalanan tahil koridoru anlasmasinin imzalanmasina kadar küresel gida endisesine yol açti.

Azovstal, direnisin sembolü oldu

Avrupa’nin en büyük metalürji tesislerinden biri olan ve Mariupol’de bulunan Azovstal çelik fabrikasi, Nisan ve Mayis aylarinda çatismalarin merkezinde yer aldi. Fabrika, Ukrayna kuvvetleri ve bin sivil tarafindan siginak olarak kullanildi. 21 Nisan’da Putin, Rus kuvvetlerine Mariupol’deki tüm Ukrayna güçlerinin kusatilmasi emri verdi. Ukrayna askerleri, Rus güçlerine direnerek 80 günden fazla süre boyunca fabrikada kaldi. Ancak Mayis ayi ortasinda yaklasik bin 700 Ukraynali asker teslim oldu ve en az bin kisi Rusya’ya götürüldü ve bu durum Mariupol’un düsmesine yol açti.

Saldirilar “yipratma” savasina döndü

Cephede Ukrayna’nin güçlü direnisiyle karsilasan Rusya, birliklerini yeniden Ukrayna’nin dogusuna kaydirdi. Ancak Rus birlikleri Mayis’tan bu yana önemli bir ilerleme kaydedemedi. Rus kuvvetlerinin Lysychansk sehrinde zafer ilan etmesine ve Temmuz ayi baslarinda Luhansk bölgesini ele geçirmesine ragmen büyük bölgesel ilerlemeler görülmediginden saldirilarin “yipratma savasina” döndügü yönünde yorumlar yapildi.

Savasin son durumu

Son aylardaki çatismalarin çogu Harkov, Severodonetsk ve Izyum civarindaki dogu ve güney cepheleri ile felakete yol açmasindan korkulan nükleer santralin bulundugu Zaporijya, Mikolayiv ve Herson’da yogunlasti. Ukrayna kuvvetleri Herson’daki topraklari geri almaya çalisirken, Rus kuvvetleri Donetsk’te ilerlemeye çalisiyor.

Rusya’nin odak noktasi, Luhansk ile birlikte bagimsiz olarak tanidigi Donbass’taki Donetsk bölgesinin tamaminda. Rus yetkililer, ordunun “Donbass’in tamamen kurtulusu” için savastigini belirtiyor.

Kirim’daki patlamalar

Ayrica Rusya’nin ilhak ettigi Kirim’daki Rus hava üssünde 9 Agustos’ta patlamalar meydana geldi. Bölge yetkililerine göre patlamalarda 1 kisi hayatini kaybetti, 14 kisi de yaralandi. Uydu görüntüleri, patlamalarda birkaç savas uçaginin imha edildigini ve üssün agir hasar aldigini gösterdi. Kiev, patlamalarin sorumlulugunu üstlenmedi.

Rusya su anda Ukrayna topraklarinin yaklasik yüzde 20’sini isgal ediyor.

Savasin aci yüzü

Rusya’nin saldirilarinin baslamasindan bu yana Ukraynalilarin üçte biri evlerini terk etmek zorunda kaldi. Bu, dünyadaki en büyük göç krizlerinden birine yol açti. BM Mülteciler Yüksek Komiserligi’ne (UNHCR) göre Avrupa genelinde 6 milyon 657 bin 918 mülteci ve Ukrayna’da ülke içinde yerinden edilmis yaklasik 7 milyon mülteci bulunuyor. AB, Ukraynalilara 3 yila kadar topraklarinda kalma ve çalisma hakki verirken, Kiev yönetiminin 18 ila 60 yas arasindaki erkeklerin ülkeyi terk etmesine izin vermedigi için Ukrayna’dan kaçanlarin çogunu kadin ve çocuklar olusturuyor.