Hazirliklar Tamam, Insaatta Yeni Dönem Basliyor

Tüm ülkeyi yasa bogan ve 11 ili etkileyen Kahramanmaras merkezli depremler, binalarin depreme karsi dayanikli olup olmadigi, ne kadar güvenli oldugunu tekrar herkesin gündemine tasidi. Depremlerde yikilan ya da hasar alan binalardan geriye kalan görüntüler, demir ve çimento basta olmak üzere insaatlarda kullanilan malzemelerin önemini bir kez daha gözler önüne serdi.

Genelde deprem ve afetler sonrasi ortaya çikan insaatlarda demir kullanimi, süpheye açik bir konu olarak öne çikiyor. Insaat demiri, kayit disi ekonominin de önemli kalemlerinden biri olarak görülüyor. Tüm bunlar göz önüne alinarak kayit disi ekonomi ile mücadele kapsaminda, vergi güvenliginin yani sira, deprem kusaginda yer alan ülkemizde yapi güvenliginin saglanmasina katki sunulmasi açisindan insaat demiri yakin takibe aliniyor. Darphane ve Damga Matbaasi Genel Müdürlügü tarafindan, insaat demirinin üretiminden laboratuvar asamasi da dahil tüm asamalarini takip ederek kayit altina alacak Insaat Demiri Izleme Sistemi (IDIS) 1 Ocak 2024 itibariyla hayata geçiyor.

Insaat demiri, üretim hattindan çiktigi anda özel güvenlikli isaret ile kayda alinacak ve bundan sonra her bir adimda izlenecek. Insaat demirleri, yükleme ve indirmeler, toptancilara satislar, toptancilardan müteahhitlere satislar, insaat sahasinda yapi denetçilerin kontrolü ve sonunda denetçi onayi ile ürün bazinda IDIS sayesinde tek tek görülebilecek. IDIS ile yapi güvenligine büyük katki yapilirken, yilda 40 milyar liradan fazla vergi kaybinin önüne geçilecek. Ayrica sektörde yasanan haksiz rekabet de önlenecek.

Tüm paydaslar için IDIS’e kayit yaptirmak zorunlu

Insaat demirlerinin özel güvenlikli etiket ve özel güvenlikli isaretler ile elektronik olarak izlenmesini saglayacak IDIS, gelecek yil zorunlu olacak.

Üretici ve ithalatçilar, 1 Ocak 2024 tarihinden sonra, IDIS’e kaydi olmayan insaat demirlerini satisa konu edemeyecekler. Bu kapsamda, mevcut insaat demiri üreten ve ithal edenler ile ihracatçi, toptanci, bayiler, tüccar ve yapi müteahhitleri, yapi denetim firmalari ve ilgili tüm paydaslarin IDIS’e kayitlari 2023 yili sonuna kadar tamamlanacak.

Kopyalanamaz özel güvenlikli etiket

Hazine ve Maliye Bakanligi Gelir Idaresi Baskanligi’nin mart ayinda Resmi Gazete’de yayinlanan ‘Insaat Demiri Izleme Sistemi Uygulama Genel Tebligi’nde yer aldigi gibi IDIS, insaat demirlerinin güvenlikli etiket ve güvenlikli isaretler ile elektronik olarak izlenmesini saglayacak. Üreticiler üretim hatlarinin sonunda, ithalatçilar ise belirlenecek gümrük noktalarinda insaat demirlerini Darphane ve Damga Matbaasi Genel Müdürlügü’nden tedarik edecekleri özel güvenlikli isaret ile isaretlemekle yükümlü olacak.

Özel güvenlikli etiketler, IDIS’in temel ögesi olacak, kopyalanamaz özel bir malzeme içerecek ve benzersiz kod tasiyacaklar. Insaat demiri piyasaya sürülmeden uygulanacak bu etiketleme ve güvenlik adimi, IDIS yazilim portalina da islenecek.

Mobil cihazla etkin denetim imkani

Insaat demiri, tir ve kamyonlara yüklenirken özel güvenlikli etiketlerdeki benzersiz kodlar mobil cihazlarla okutulacak, insaat demirlerinin yasam döngüsü takip edilebilecek. Fatura ve irsaliye eslesmeleri sayesinde, insaat demirlerinin kimlere satildigi, hangi tarihte sattigi kayit altina alinabilecek. Müteahhitler, insaatta hangi demiri kullandiklarini, bu etiketler üzerinden beyan etmek zorunda olacak. Böylece müteahhit, geçmis stoktan demir kullanamayacagi gibi, etiketsiz demiri, gider olarak gösteremeyecek. Faturasiz insaat demiri hareketi engellenecegi gibi, insaatlarda kullanilan demirin kaynagi ve ürün kalitesi de görüntülenebilir olacak. Denetimlerde özel güvenlikli etiketsiz demirler rahatlikla tespit edilerek gerekli yaptirimlar uygulanabilecek. IDIS sadece üretim, lojistik, alim-satimlari degil, yapi denetçilerinin insaat sahasina indirilmis demirlerden aldigi numune parçalarinin da takibini saglayacak. Tüm bu IDIS adimlari, akilli telefonlarda özel IDIS mobil uygulamalari ile islenirken cografi konum bilgisi de eklenebilecek.

Kayit disiliga darbe vuracak

IDIS, yapi güvenligiyle birlikte devletin vergi kaybinin da önüne geçecek. Çok hareketli insaat demiri ve ham maddesi piyasasinda kayit disilik sorunu yasaniyor. Devletin ilgili kurumlari dönem dönem yaptigi sektöre yönelik denetimlerde, milyarlik sahte faturalari ele geçirdigi haberleri kamuoyuna yansiyor. Bazi üreticilerin kayitsiz, faturasiz satis gerçeklestirerek kamudan vergi kaçirirken diger taraftan faturali çalisan sirketler ise haksiz rekabetle mücadele etmek zorunda kaliyor. Bu olumsuz ortamin önüne geçilecek IDIS ile yilda 40 milyar liranin üzerinde devletin vergi kaybinin önüne geçilmesi mümkün olacak.

Platform sektöre veri saglayacak

IDIS platformu, tüm üreticiler, ithalatçilar, insaat sektörü paydaslari ve kamu kurumlari tarafindan önemli bir dayanak noktasi olacak. Platformun, esnek ve ölçeklenebilir yapisi, eskiden hiç kaydedilmeyen pek çok veri ve rapora erisim saglayacak. Böylece ülkedeki insaat demiri ve yapi sektörü üstüne önemli verilere ulasma imkâni sunacak. Anlik veri girisi ve takip sayesinde sürekli canli olacak IDIS sunuculari ve platformu, ürünlerin her hareketinde, her adiminda veri girisine imkân verecek. Veri girisleri, hem mobil özel denetim cihazlari ile, hem de IDIS mobil uygulamasi içeren özel akilli telefonlar ile yapilacak. Bu mobil kullanimin sahada yayginlasmasi hizla saglanacak, böylece IDIS’in kapsami ülke genelindeki üretim sahalari ve insaat alanlarinda kisa sürede genis bir kapsama kavusabilecek.

Avrupa’dan ABD ve Çin’e kadar uygulaniyor

Yurt disinda, IDIS benzeri uygulamalar yillardir basariyla uygulaniyor. Avrupa Birligi’nde 2011 tarihli insaat ürünleri regülasyonu, kalite ve performans denetimlerini zorunlu kiliyor. Örnegin Fransa’da özel isaretlemeler ile insaat malzemeleri yasam döngüsü boyunca izlenebiliyor. Benzer sekilde ABD’de de demir ve çelik üreticileri kalite belgelendirme programinin parçasi olmak, ürünlerinin izlenilirligini saglamakla yükümlü. Çin ve gelismekte olan ülkelerde de benzer kanun ve düzenlemeler var. Çin 2019’dan beri akilli etiketler ile kritik insaat malzemelerine uygulatip demir ve çelik ürünlerinde düsük kaliteyi ve vergi kaçakçiligini engelleme yönünde adimlar atiyor.