10 Soruda Enflasyon Muhasebesi

Yil sonu yaklasirken enflasyon muhasebesinin sirketlere etkisi gündemde. Konuyla ilgili merak edilen sorulari Deloitte Türkiye Vergi Hizmetleri Ortagi Ismail Yavuz yanitladi, enflasyon muhasebesinin kimleri nasil etkileyecegini anlatti.

Ismail Yavuz, sorulari söyle cevapladi:

Enflasyon muhasebesi nedir?

’’Esasinda enflasyon muhasebesi Vergi Usul Kanunu’nda enflasyon düzeltmesi olarak tanimlanmaktadir. Genel anlamda enflasyon düzeltmesi, paranin satin alma gücündeki degismeler nedeniyle gerçek durumu ifade edemeyen mali tablolarin, gerçek durumu ifade eder hale gelmelerini saglamak üzere düzeltme islemine tabi tutulmasidir.

Enflasyon düzeltmesi nasil uygulanir?

Enflasyon düzeltmesi, mali tablolarda yer alan parasal olmayan kiymetlerin Türk Lirasi degerlerinin, tablonun ait oldugu tarihteki degerine yükseltilmesidir. Düzeltme, parasal olmayan kiymetlerin enflasyon düzeltmesinde dikkate alinacak tutarlarinin düzeltme katsayilari ile çarpilmasi suretiyle gerçeklestirilecektir.

Mevcut kosullarda enflasyon düzeltmesi neden önemlidir?

Enflasyon düzeltmesi, mali tablolarin uzun yillar süren yüksek enflasyonun etkisinden arindirilmasi, böylece vergileme üzerindeki enflasyondan kaynaklanan olumsuzluklarin giderilmesi ve mali tablonun ait oldugu tarihteki satin alma gücünü gerçek degerinde göstermesi açisindan önemlidir.

Bu düzeltme islemi sirketlere ek vergi yükü getirecek mi?

31/12/2023 tarihli mali tablolarin enflasyon düzeltmesine tabi tutulmasi sonucu olusan düzeltme farklari geçmis yillar kâr/zarari hesabinda gösterilecektir. Bu sekilde tespit edilen geçmis yil kâri vergiye tabi tutulmayacak, geçmis yil zarari ise zarar olarak kabul edilmeyecektir.

Ancak 2024 ve takip eden hesap dönemlerine ait vergi matrahi, düzeltilmis bilançoya göre tespit edilecektir. Geçici vergi dönemleri ve hesap dönemi sonu itibariyle olusan kâr ya da zarar, ‘Enflasyon Düzeltme Hesabi’nin bakiyesine göre bulunacaktir. ‘Enflasyon Düzeltme Hesabi’nin bakiyesi, ‘Enflasyon Düzeltmesi Kârlari/Zararlari’ hesaplari araciligiyla ‘Dönem Kâri veya Zarari Hesabi’na devredilerek kapatilacak ve olusan bakiyeye göre isletmenin dönem kâr ya da zarari görülmüs olacaktir.

Örnegin sabit kiymetlerin 2024 yilindan itibaren düzeltilmesi sonucu olusan enflasyon düzeltme farki (31/12/2023 düzeltilmis deger ile 31/03/2024 düzeltilmis deger farki gibi) öncelikle vergiye tabi gelir olarak dikkate alinacak, amortismanlari ise düzeltilmis degerler üzerinden hesaplanacaktir. Bu durumda verginin deger artislari üzerinden önceden ödenmesi söz konusu olacaktir. Amortismana tabi olmayan arsa, istirak hisseleri gibi amortismana tabi olmayan parasal olmayan kalemlerin 2024 ve sonraki dönemlerde enflasyon düzeltmelerinin olusturdugu vergi etkisi ancak bu arsa veya istirak hissesi satildiginda telafi edilebilecektir.

Burada sirketlerin bilançolarindaki öz kaynak ve parasal olmayan kalemlerin dagilimlari da önemli bir husus. Enflasyon düzeltmesi 2024 yili için bazi sirketlerde vergi matrahini artirici, bazilarinda ise azaltici etki olusturacak. Cari dönem düzeltmelerinde düzeltmenin yapildigi dönemde gerçeklesen enflasyonun yüksek olmasi bu etkiyi artiracaktir.

Genel olarak söyle ifade edilebilir. Enflasyon düzeltmesi;

01.01.2024 tarihi itibariyle, bilançosunun özkaynagi güçlü, parasal olmayan pasif toplamlari, parasal olmayan aktif toplamlarindan fazla olan isletmeler için zarar etkisi olusturacagindan daha az vergi ödemelerini saglayacak,

01.01.2024 tarihi itibariyle, bilançosunun özkaynagi düsük, parasal olmayan pasif toplamlari, parasal olmayan aktif toplamlarindan az olan isletmeler için kâr etkisi olusturacagindan daha çok vergi ödemelerine neden olacaktir.

2023 yili düzeltmesinin hiç mi vergi etkisi olmayacaktir?

2023 hesap dönemi sonuna ait bilançonun düzeltilmesi sonucu hesaplanan tutarlar, izleyen dönemde enflasyon düzeltmesi yapilip yapilmayacagina bakilmaksizin, izleyen dönemin baslangiç degerleri olarak dikkate alinacaktir.

31/12/2023 yili bilançosunda yapilacak düzeltme islemleri dogrudan vergi etkisi olusturmayacaktir. Ancak 31/12/2023 bilançosunda düzeltilen parasal olmayan kalemler, 2024 ve sonraki yillarda düzeltilmis degerleri üzerinden gider, maliyet veya gelir unsuru olarak dikkate alinacaklarindan 2023 yili bilançosunun düzeltilmesi 2024 ve takip eden yillarda dolayli olarak vergi etkisi olusturacak.

Yil sonunda ne olacak?

2023 hesap dönemi sonuna ait bilançonun düzeltilmesi sonucu hesaplanan tutarlar, izleyen dönemde enflasyon düzeltmesi yapilip yapilmayacagina bakilmaksizin, izleyen dönemin baslangiç degerleri olarak dikkate alinacaktir.

Enflasyon düzeltme sartlarinin varligina bagli olarak, 01/01/2024 tarihinden sonraki döneme ait düzeltme islemleri, enflasyon düzeltmesine tabi tutulmus 31/12/2023 tarihli bilançoda yer alan düzeltilmis degerler üzerinden yapilacaktir.

Kimler enflasyon düzeltmesi yapacak?

Enflasyon düzeltmesi, kolektif, adî komandit, adî sirketler ve is ortakliklari dâhil kazançlarini bilanço esasina göre tespit eden gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri tarafindan yapilacaktir. Yani bir isletmenin enflasyon düzeltmesi yapmasi için iki sart öngörülmüstür: Gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olmak, bilanço esasina göre defter tutmak.

Enflasyon düzeltmesi hangi varliklar için yapilacak?

VUK kapsaminda yapilacak enflasyon düzeltmesi sadece mali tablolardan sadece bilançoya uygulanacaktir. Bilançoda yer alan kiymetler parasal ve parasal olmayan kiymetler seklinde iki gruba ayrilmaktadir. Parasal kiymetler enflasyon düzeltmesine tabi tutulmayacaktir. Zira bilançoda görünen parasal kiymete ait deger, bilanço tarihi itibariyla o kiymetin satin alma gücünü de göstermektedir. Ancak bilançoda görünen parasal olmayan kiymetlere ait degerler, bilanço tarihi itibariyla bu kiymetlerin satin alma gücünü gösteren degerler olmadigindan, parasal olmayan kiymetler enflasyon düzeltmesine tabi tutulacaktir. Parasal olmayan kiymetler genel bir ifade ile enflasyona karsi nominal degeri ayni kalmakla birlikte satin alma gücünü koruyan bilanço kalemleri olarak tanimlanabilir.

Örnek olarak;

Hisse senetleri,

Stoklar,

Mali duran varliklar (istirakler, bagli ortakliklar),

Maddi olan ve olmayan duran varliklar

Gelecek aylara/yillara ait giderler/gelirler,

Mal ve sabit kiymet alimi için verilen Türk Lirasi cinsinden avanslar sayilabilir.

Sirketler bu düzeltmeye hazir mi?

Ilk enflasyon düzeltmesinin yapildigi 2003 ve 2004 yilarindan bu yana ticari hayatini sürdüren sirketler uygulamaya çok yabanci degiller. Ancak 2004 yilinda yapilan düzeltmenin sadece 1 yil için uygulanmasi nedeniyle sirketler genellikle ERP/muhasebe sistemlerinde enflasyon düzeltmesi ile ilgili bir uyarlama yapmayi tercih etmemislerdi. Üzerinden neredeyse 20 yil geçtiginden o günleri hatirlayanlar olsa da bu konuda tecrübe sahibi kisi sayisinin az oldugunu söyleyebiliriz.

Tam da bu nedenle, su anda sirketlerin mali isler birimlerinin en önemli gündem maddelerinden biri enflasyon düzeltmesi. Sirketlerin önemli bir kismi bir taraftan etki analizlerini (kâr/zarar analizi, vergi etkisi) yapmakta, diger taraftan ise uygulamayi hatasiz olarak nasil yapabilecekleri konusunda çalismalarini sürdürmektedirler. Burada öne çikan konu kullanilan ERP/muhasebe sistemine uyarlanabilecek bir enflasyon muhasebesi çözümü olup olmadigi veya enflasyon düzeltmesi hesaplamalarinin ERP/muhasebe sistemi disinda hesaplanip sadece düzeltme kayitlarinin muhasebe sistemine kaydedilmesinin uygulanabilirlik, fayda ve maliyet açisindan analiz edilmesidir.

Bu düzeltmenin yapilmasi mecburi mi?

Uygulama ihtiyari olmayip, sartlarin gerçeklesmis olmasi halinde kapsama giren mükellefler tarafindan zorunlu olarak yapilmasi gereken bir düzenlemedir.’’