Dünyada Sadece Manavgat'ta Olan Antalya Orkidesi 10 Yil Sonra Yeniden Bulundu

Geçtigimiz yaz yasanan büyük yangin felaketi sonrasinda Akdeniz Üniversitesi ögretim üyeleri, Manavgat’ta faaliyet gösteren yerel sivil toplum kuruluslari ve Antalya Orkidelerini ve Biyolojik Çesitliligi Koruma Dernegi uzmanlari, yangindan dogal floranin etkilenme düzeyinin saptanmasi amaciyla CONIFERA Projesi çerçevesinde bir yillik periyotta arazi gözlemleri yapti. Özellikle orman altinda yayilis gösteren endemik ve nadir bitki türlerinin izlendigi arazi çalismalarinda yangindan etkilenen alanin büyüklügü ve alandaki bitki örtüsünün yogun tahribatinin etkisi gözler önüne serildi. Yangindan etkilenmeyen bölgelerde Ophrys antalyensis (Antalya orkidesi) türünün yeniden bulunmasi sevindirirken, Oymapinar Baraji göleti yakin çevresinde yayilis gösteren Antalya endemigi Ophrys urteae (Saman orkidesi) türünün bölge popülasyonlarinin neredeyse tamamen ortadan kalkmasi üzüntüye sebep oldu.

40 tür takipte

Akdeniz Üniversitesi Egitim Fakültesi Biyoloji Bölümü Anabilim Dali Ögretim Üyesi Doç. Dr. Gökhan Deniz, CONIFERA’nin en önemli alaninin türler üzerinde izleme çalismalari oldugunu belirtti.

Izleme çalismalarinda Antalya ormanlarinda yayilis gösteren ve durumu kritik olarak belirlenen 40 tür bitki üzerine detayli çalismalar yaptiklarini ifade eden Deniz, “Bu çalismalarda yildan yila degisme gözlemlememiz gerekiyor. Elde edilen en önemli veri, bazi türlerin insan kaynakli yogun baskilara maruz kalmasidir. Baski sonucunda bazi türlerde daralma çok fazla. Insan eliyle olusan en önemli tehditlerden biri orman yanginlaridir. Bu yanginlar maalesef türlerimizi çok olumsuz etkiledi. Etkilenmeyen bölgelerdeki türlerin de devamliligi çok önemli. O nedenle Manavgat’ta bir iyi, bir kötü haberimiz var” diye konustu.

Çok uzun süredir bilim dünyasina tanitildigi lokasyonda bulunamayan Antalya orkidesini Manavgat’in Gençler bölgesinde yeniden bulduklarini kaydeden Deniz, çok ciddi bir biyolojik yikima neden olan yanginda dünyada sadece Oymapinar bölgesinde yayilis gösteren saman orkidesinin popülasyonunun yarisinin kaybedildigini bildirdi.

"10 yil sonra bulduk"

Arazi çalismalarinda yanan sahalara ayri bir önem verdiklerinin altini çizen Deniz, “Manavgat yangini bilindigi gibi 2021 yilinin yaz aylarinda meydana geldi. Dolayisiyla türlerin etkilenmelerini görmek için 2022 yilinin bahar aylarini beklememiz gerekiyordu. Bazi bölgeler çok agir etkilendi, bazi bölgeler ise sinirda kaldi. Yanmayan sahalardaki biyolojik çesitlilige de odaklandik. Bunlarin en önemli verilerinden birisi de Antalya orkidesidir. Manavgat’ta Gençler’e kadar gelen yangin, özellikle sinir diyebilecegimiz yanmayan sahalardaki arazi çalismalarina odaklanmamizi sagladi. O bölgelerde Antalya orkidesini 10 yil sonra yeniden bulduk. Eger yangin biraz daha ilerlemis olsaydi, orkidenin bilim dünyasina ilk tanitildigi yer olan Gençler bölgesi sahasini kaybetmeyle karsi karsiya kalacaktik" ifadelerini kullandi.

Bu türlerin devamliliginda insan baskisinin çok fazla oldugunu ifade eden Deniz, Türkiye’nin gelecekteki biyolojik çesitliligine sahip çikmanin ve tehdit faktörlerinin bertaraf edilmesinin önemli oldugunu vurguladi. 40 türün içinde en çok baskiya kalanlarin insan yasamiyla en fazla iç içe olan türler oldugunun altini çizen Deniz, “Kepez bölgesinde varyant yakininda ‘sigir dili’nin yayilis alani o kadar dar ki, arazi çalismalarinda 15-20 bireyini yillik çiçeklenme döngüsü içinde görebiliyoruz. Bir digeri Lara kumullarinin hemen arkasinda yayilis gösteren Lara çöveni, çok lokal yayilisli bir bitki türü. 150 yil önce kesfedilmis ve dünya üzerindeki yayilis yeri Muratpasa ve yakin çevresi. Termesos Çigdemi, Olimpos safrani, Akseki navruzu 40 türün içinde en dikkat çekenleridir” dedi.



Orman Bölge Müdürlügünden çalismalara destek

Çalismalarinin hepsinde Antalya Orman Bölge Müdürlügü ekiplerinin desteginin oldugunu vurgulayan Deniz, “Bölgelerdeki yayilis modellemeleri, daha sonra yeni yilda yayilislarinin bir önceki yilara göre farkliliginin ortaya konmasi açisindan Antalya Orman Bölge Müdürlügüne sürekli bir veri aktarimiz söz konusudur. Bu gibi çalismalar arkadan gelen izleme çalismalarinin öncüleridir. Tehdit faktörlerinin bertaraf edilmesinde, türlerin gelecege aktarilmasi adina alinmasi gereken önlemleri Orman Bölge Müdürlügü ile birlikte aliyoruz” diye konustu.

Koruma çalismasina saman orkidesi üzerinden örnek veren Gökhan Deniz, “Saman orkidesi toprak altinda yumru tasir. O bölgedeki yayilis noktalarinda arazinin tarimsal aletle sürülmemesi gerekiyor. Tütün yayilis gösterdigi bölgelerde ekolojiye uygun önlemler aliniyor” dedi.



"Hem arazide çalisiyorlar, hem tanitim yapiyorlar"

Proje Koordinatörü Pinar Kinikli ise, projelerinin AB fonlari tarafindan desteklendigini belirterek, Antalya’da ormanlik alanlarda yayilis gösteren endemik bitki türlerinin izlenmesi, korunmasi ve topluma tanitilmasi konusunda çalismalar yürüttüklerini kaydetti.

Antalya’nin ormanlarinda arazi çalismalari yaptiklarini dile getiren Kinikli, “Antalya’da 40 hedef bitki türlerimiz var. Bu türlerinin izleme çalismalarini gerçeklestiriyoruz. Bunun yaninda türlerin çevreye ve topluma tanitilmasi hakkinda birçok farkli etkinlik düzenliyoruz. Tanitim için ilkokullara yönelik resim, ortaokullara ise kompozisyon, liseler için fotograf yarismasi düzenledik. Birçok çalistay, egitim ve koruma çalismalarini proje çerçevesinde yürütüyoruz” diye konustu.