Binlerce Mübadile Yapilan Haksizlik 100 Yil Sonra Ilk Kez Dillendirildi

Ayvalik Belediye Baskani Mesut Ergin’e düzenledigi söylesi nedeniyle tesekkür eden Prof. Dr Ilber Ortayli, gelecege yönelik önerilerde bulundu. Prof. Dr. Ortayli, “Ulusal Kurtulus savasimizin Ayvalik cephesini kuran 172. Alay Komutani Yarbay Ali Çetinkaya; isgalci güçlere Anadolu’da askeri anlamda ilk kursununu sikmistir. Kurtulus Savasi’nin en büyük zaferlerinden biri olan Büyük Taarruz’un ardindan, 15 Eylül 1922’de askeri birlikler Ayvalik’a girmis ve Yunan isgali son bulmustur. Zenginlik, birikim ve kültürel gelisimi neo-klasik mimarinin ender örnekleriyle destekleyen ve kendine has bir kentsel doku olusturan Ayvalik, tarihte Kydonia olarak adlandirilmis çok eski bir yerlesim merkezlerinden biridir.

Kentte basta Yunanistan olmak üzere, Ingiltere, Italya, Avusturya-Macaristan, Fransa ve Norveç konsolosluklari açilir. 1803 yilinda Atina’dan sonra ikinci yüksek tahsil egitimi veren Ayvalik Akademisi kurulur. Burada felsefe, filoloji, mantik, fizik, matematik dersleri verilir. Bu zengin miras ile Ayvalik’in artik kendine ait bir üniversitesi olmamasi için bir sebep yoktur” dedi.

Yurtdisina gemilerle birçok ülkeye ihracat yapildigini, gümrüklerin ve konsolosluklarin bulundugunu hatirlatan Prof. Dr. Ortayli, söyle devam etti:

“Ne oldu da bu iliskiler bitirilip bir kaç kisinin elinde kaldi? Cemiyet hayatinin, üst bir hayat sürdügü zeytin zenginlerinin yasadigi Ayvalik’ta dogru düzgün hastane olmayisi, Yunanistan’in ilk üniversite diyebilecegimiz kollezyumun oldugu bu kentte, bu üst tabakanin bir üniversite bile yapmamis olmasi, salonlar. Sahneler, kütüphanelere bu zenginlerin hiç destek olmamasi 99 yillik koca bir ayip degil midir? Zeytin üzerine, mimarisi üzerine, kendine özgü özellikler içinde barindiran bir üniversite olmalidir ve bunu bugüne kadar olan birlikteliklerini bozmayan üst tabaka yapmalidir."

Prof. Dr Çobanoglu sordu: “Bunlar kimlerdir”

Prof. Dr. Özkul Çobanoglu da konusmasinda mübadele döneminde Ayvalik’a gelen vatandaslara dagitilan zeytin agaçlarinin paylasiminda yapilan haksizliklara degindi. Prof. Dr. Çobanoglu söyle konustu:

“Atatürk’ün kisi basina 200 zeytin agaci verin dedigi mübadillere, çalisacak isçi kalmaz diye 20 agaç dagitip on binlerce zeytin agaci ve fabrika sahibi olanlar kimlerdir? Ayvalik’a disaridan gelenlerden, çevre ve ilçelerde savasta ön plana çikan kisilerden ya da savas nedeniyle kuvvaci olarak gelenlerden, birden zenginlesenler nasil oldu da Ayvalik’ta mübadillere 20 agaç verilirken, onlar binlerce agaç sahibi oldular. Önemli olan disaridan gelenlerden ya da Kuva-yi Milliye’de çesitli görevleri olanlarin on binlerce agaca nasil sahip oldugu, ticaretin birkaç kisi üzerinden yürütülmesi sorgulanmalidir. Siyaset ve partiler bu zengin ailelerin ellerinde kalmasi, agir lobiler olmasi, halkin üzerinden ticarete, siyasete karar verenlerin o dönemde birden zenginlesmesi konusulmalidir.”

Kendi ürünlerini satacak yol bulan zenginlerin, diger mübadillerin satis yapmasina hangi yollardan engel oldugunun konusulmasi gerektigini hatirlatan Prof. Dr. Özkul, üreticiden zeytinin ucuza ele geçirildigini söyledi.



Prof. Dr. Özkul Çobanoglu’nun açiklamalarinin ardindan Ayvalik’ta pek çok mübadil torunlarinin konuyu yargiya tasiyarak, mübadele yillarinda Atatürk’ün talimatina ragmen dedelerine yapilan haksizligin gün yüzüne çikarilmasi için girisimlerde bulunmasi bekleniyor.

Çobanoglu’nun açiklamalari sonrasinda gözler; Türkiye’de ilk kez yasayla olusturulan Ayvalik Vakiflar Isletmesi’nin Edremit’e tasinip, aktif faaliyetine son vermesinin ardindan, vakfa ait milyonlarca zeytin agacina ait gelirlerin hangi vakiflara devredilerek, kim ya da kimler tarafindan hangi kosullarda kullanildigina iliskin iddialara çevrildi.