'Meclis takdir yetkisini kullandı'
Anayasa Mahkemesi'nin, anayasanın bazı maddelerinde değişiklik yapan yasanın kısmi iptaline ilişkin gerekçeli ...
Anayasa Mahkemesi'nin, anayasanın bazı maddelerinde değişiklik yapan yasanın kısmi iptaline ilişkin gerekçeli kararı dün Resmi Gazete'de yayımlandı. Böylece 12 Eylül'deki referandumun önünde engel kalmadı. Yüksek Mahkeme, anayasa değişikliğinin iptali için açılan davada iki ayrı oylama yapmıştı. İlk oylamada 3'e karşı 8 oyla "Değişikliklerin, Anayasa'nın ilk 3 maddesine aykırılığın incelenmesi gerektiği" kararı verilmişti. Gerekçeli kararda öncelikle bu 8 üyenin görüşleri aktarıldı. Bu üyeler, Anayasa'nın ilk 3 maddesini dolaylı da olsa değiştirecek bir değişikliğin ancak kurucu iktidar tarafından yapılabileceğini savunurken "Tali kurucu iktidarın Anayasa'yı değiştirme yetkisini Anayasa'ya aykırı bir şekilde kullanması mümkün değildir. Kurulu bir organ olarak tali kurucu iktidarın da sistem dışı yetki kullanımının hukuksal açıdan geçerli olmayacağının kabulü gerekir" dedi.
DEMOKRASİ İÇİN UYARI!
Başkan Haşim Kılıç da karşı oy gerekçesinde mahkemenin neden esastan denetim yapamayacağını açıkladı: "Kurucu iktidar yetkisini daraltacak olan, yine bir kurucu iktidar olabilir. Anayasa Mahkemesi'nin ise kurucu iktidarın çizdiği hukuksal sınırlar dışına çıkması durumunda kurucu iktidar yerine geçeceği kaçınılmazdır. TBMM'nin Anayasa'yı değiştirme iradesi, mahkeme üyelerinin, sınırları belirsiz, sübjektif, her an değişebilir nitelikli iç dünyalarındaki değerlerin vesayetine bırakılamaz." Kılıç, "Değiştirilemez kurallar dinamik bir dönüşüme tabi tutulmadığı takdirde tıkanan hukuksal yollar nedeniyle demokrasi dışı girişimlerin gündeme gelmesi kaçınılmazdır" uyarısında da bulundu.
ÖZERK YAPI GÜÇLENDİ
Mahkeme, ikinci oylamada tek tek maddeleri oylayıp iptali istenen maddelerin Anayasa'ya aykırı olmadığına karar vermişti. Bu 2 maddenin iptal edilmemesinin nedeni şöyle anlatıldı:
Anayasa Mahkemesi'nin yapısı: Bu düzenlemede öngörülen Anayasa Mahkemesi'nin üye yapısı, üyelerin geldiği kaynaklar ve üyelerin atanması usulüne ilişkin düzenlemeler tali kurucu iktidarın takdir yetkisi içinde kaldığından ve hukuk devleti ve kuvvetler ayrılığı ilkelerini anlamsızlaştıran ya da ortadan kaldıran değişiklikler olmadığından iptal isteminin reddi gerekir.
HSYK'nın yapısının değiştirilmesi: Hukuk devleti ve yargı bağımsızlığı ilkeleri, belli somut bir kurul yapısını gerektirmemekte, Kurulun yargı bağımsızlığını ihlal etmediği sürece çok farklı modellerde tasarlanmasına olanak tanımaktadır. Yapılan değişiklikle HSYK'nın özerk yapısı güçlendirildi. Kararda "Anayasa Mahkemesi'ne yargı organlarından üye seçiminde her seçmenin bir aday için oy kullanabileceği" düzenlemesinin iptali ise şöyle açıklandı: "Oy kullananların iradesini zedeler ve durum, hukuk devletinin temel öğesi olan yargı bağımsızlığı ve taraf sızlığına aykırı olur." HSYK'da üst düzey yönetici, iktisatçı ve siyasal bilimci bulunması düzenlemesinin iptali için de şöyle denildi: "Hâkim ve savcıların atama, tayin, terfi disiplin gibi özlük işlerinden sorumlu bir kurulda görev alması yargı bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı ilkelerini ihlal edip, hukuk devleti ilkesini zedeler niteliktedir."
DEMOKRASİ İÇİN UYARI!
Başkan Haşim Kılıç da karşı oy gerekçesinde mahkemenin neden esastan denetim yapamayacağını açıkladı: "Kurucu iktidar yetkisini daraltacak olan, yine bir kurucu iktidar olabilir. Anayasa Mahkemesi'nin ise kurucu iktidarın çizdiği hukuksal sınırlar dışına çıkması durumunda kurucu iktidar yerine geçeceği kaçınılmazdır. TBMM'nin Anayasa'yı değiştirme iradesi, mahkeme üyelerinin, sınırları belirsiz, sübjektif, her an değişebilir nitelikli iç dünyalarındaki değerlerin vesayetine bırakılamaz." Kılıç, "Değiştirilemez kurallar dinamik bir dönüşüme tabi tutulmadığı takdirde tıkanan hukuksal yollar nedeniyle demokrasi dışı girişimlerin gündeme gelmesi kaçınılmazdır" uyarısında da bulundu.
ÖZERK YAPI GÜÇLENDİ
Mahkeme, ikinci oylamada tek tek maddeleri oylayıp iptali istenen maddelerin Anayasa'ya aykırı olmadığına karar vermişti. Bu 2 maddenin iptal edilmemesinin nedeni şöyle anlatıldı:
Anayasa Mahkemesi'nin yapısı: Bu düzenlemede öngörülen Anayasa Mahkemesi'nin üye yapısı, üyelerin geldiği kaynaklar ve üyelerin atanması usulüne ilişkin düzenlemeler tali kurucu iktidarın takdir yetkisi içinde kaldığından ve hukuk devleti ve kuvvetler ayrılığı ilkelerini anlamsızlaştıran ya da ortadan kaldıran değişiklikler olmadığından iptal isteminin reddi gerekir.
HSYK'nın yapısının değiştirilmesi: Hukuk devleti ve yargı bağımsızlığı ilkeleri, belli somut bir kurul yapısını gerektirmemekte, Kurulun yargı bağımsızlığını ihlal etmediği sürece çok farklı modellerde tasarlanmasına olanak tanımaktadır. Yapılan değişiklikle HSYK'nın özerk yapısı güçlendirildi. Kararda "Anayasa Mahkemesi'ne yargı organlarından üye seçiminde her seçmenin bir aday için oy kullanabileceği" düzenlemesinin iptali ise şöyle açıklandı: "Oy kullananların iradesini zedeler ve durum, hukuk devletinin temel öğesi olan yargı bağımsızlığı ve taraf sızlığına aykırı olur." HSYK'da üst düzey yönetici, iktisatçı ve siyasal bilimci bulunması düzenlemesinin iptali için de şöyle denildi: "Hâkim ve savcıların atama, tayin, terfi disiplin gibi özlük işlerinden sorumlu bir kurulda görev alması yargı bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı ilkelerini ihlal edip, hukuk devleti ilkesini zedeler niteliktedir."