Maymun Çiçeginin Yayilmasini Engellemenin En Etkili Yollari
Dünya Saglik Örgütü’nü alarma geçiren maymun çiçegi virüsü ile ilgili bilinmesi gerekenleri anlatan Prof. Dr. Kaya Süer ve Prof. Dr. Özen Asut, virüsün yayilmasini engellemenin en etkili iki yolunun hizli tespit ve izolasyon oldugunu ifade etti.
Yakin Dogu Üniversitesi Tip Fakültesi’nden Enfeksiyon Hastaliklari ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dali Baskani Prof. Dr. Kaya Süer ile Halk Sagligi Ana Bilim Dali ögretim üyesi Prof. Dr. Özen Asut, hastaligin seyri ve alinmasi gereken önlemler konusunda önemli bilgiler paylasti.
Virüsün ilk olarak 1958’de maymunlarda kesfedildigini ve bu nedenle “maymun çiçegi” olarak adlandirildigini söyleyen Prof. Dr. Özen Asut, 1970’te ise ilk kez Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde insanda görüldügünü belirtti.
“Bu virüs, yakin temasla bulasan ve cilt lezyonlarina yol açan bir hastaliktir” ifadelerini kullanan Prof. Dr. Özen Asut, “Korunmak için temastan kaçinmak ve asi olmak önemlidir” dedi.
Virüsün saglikli insanlara bulasmasinin; enfekte hayvanlarla (isirma, tirmalama, kan ve vücut sivilariyla temas, enfekte hayvan lesiyle temas) ya da enfekte insanlarla temas yoluyla gerçeklestigini belirten Prof. Dr. Kaya Süer ise “Genellikle 2 ila 4 hafta içinde iyilesir, ancak bagisikligi baskilanmis kisilerde bu durum daha uzun sürebilir ve agir sonuçlar yasatabilir” ifadelerini kullandi.
Belirtileri, virüse maruz kaldiktan 1 ile 21 gün sonra ortaya çikiyor
“Maymun çiçegi” hastaligi, DKC’de on yili askin süredir rapor ediliyor ve her yil vaka sayisi artiyor. 2024 yilinin ilk sekiz ayinda bildirilen vaka sayisi, bir önceki yilin toplamini asti ve 15 bin 600’e ulasti. Avrupa Gözetim Sistemi’ne (TESS) göre, Avrupa Bölgesi’nde 46 ülkede toplam 27 bin 529 Mpox vakasi tespit edildi, Türkiye’de ise 12 vaka rapor edildi.
Hastaligin genellikle enfekte bir kisiyle yakin fiziksel temas yoluyla bulastigini belirten Prof. Dr. Özen Asut, bazen de enfekte kisinin giysileri veya çarsaflari gibi kontamine nesnelerden, saglik hizmetlerinde kullanilan kesici aletler veya dövme salonlarindaki aletlerle de bulasabilecegini belirtti.
“2022’deki küresel salgin sirasinda virüs genellikle cinsel yolla yayilmis, birden fazla cinsel partneri olan kisiler en yüksek risk grubunu olusturmustur” ifadelerini kullanan Prof. Dr. Özen Asut, “Belirtileri virüse maruz kaldiktan 1 ile 21 gün sonra ortaya çikar. Belirtiler arasinda döküntü, ates, bogaz agrisi, bas agrisi, kas ve sirt agrisi, lenf bezlerinin sismesi ve halsizlik yer alir. Döküntüler tamamen iyilesene kadar hastalik bulasicidir” dedi.
Cilt döküntülerinin baslangiç noktalari; yüz, kol ve bacaklar
Ciltteki döküntülerin ates basladiktan sonra 1 ile 3 gün içerisinde görülmeye basladigini belirten Prof. Dr. Kaya Süer, “Döküntülerin baslangiç noktalari siklikla; yüz, kol ve bacaklarda görülür” ifadelerini kullandi.
Hastalik, belirtiler ile seyrettiginden dolayi klinik bulgulari olmayan insanlardan bir bulasma olmasinin beklenmedigini belirten Prof. Dr. Kaya Süer, “Hasta kisilerle temas eden kisilerin, üç hafta boyunca takip edilmesi gerekmektedir. Genellikle 2 ile 4 hafta içinde kendiliginden iyilesme gösterir. Ancak bu durum, bagisikligi baskilanmis kisilerde ve çocuklarda yüzde 1 ile 6 oraninda ölümle seyretmektedir” dedi.
Prof. Dr. Kaya Süer, tani koymak için belirtileri olan hastalardan alinan örneklerde, PCR yöntemi kullanilarak virüs DNA’sinin tespit edilmesi gerektiginin altini çizdi.
Hizli izole ve siki tedbir ile hastaligin yayilmasini azaltabilir
Hastaligin tedavisinde amaç, belirtileri hafifletmek ve komplikasyonlari önlemek. Avrupa Ilaç Ajansi tarafindan onaylanan “tecovirimat” adli antiviral ilaç ise Mpox tedavisinde kullaniliyor.
DSÖ, Mpox’lu kisilerle fiziksel temastan kaçinmayi ve risk altindaki gruplarin asilanmasini öneriyor. Asilarin enfeksiyona ve ciddi hastaliklara karsi koruma sagladigini belirten uzmanlar, asi sonrasinda da dikkatli olunmasi gerektiginin altini çiziyor. Uzmanlar, belirtileri olan kisilerin hizla izole edilmesinin hastaligin yayilma sikligini önemli ölçüde azaltacagini vurguluyor. Ayrica, hasta kisilerle temas edecek kisilerin eldiven, maske ve kisisel koruyucu ekipman kullaniminin, hastaligin bulasmasini ve yayilmasini önlemede kritik bir rol oynadigini hatirlatiyor.