Agaçlara Bahar Bakami
Erzincan Il Tarim ve Orman Müdürlügü tarafindan üreticilere, meyve agaçlarinin budanmasiyla ilgili bilgilendirmede bulunuldu.
“Budama yapilmayan agaçlarda; fazla verim nedeniyle dallar kirilir, sik dallanma sonucu iç kisimdaki dallar isik almaz, periyodisite (ürün bir yil var ve bir yil yok) görülür.
Meyve agaçlarinda budama, dal kesme, dal egme, dal seyreltme, uç alma ve dallarin açilarinin genisletilmesi veya daraltilmasi gibi islemlere denir. Bu islemler genel olarak sunlar için yapilir; Agaçlara istenilen sekli vermek, agaçlarda meyve verimi ile sürgün olusumunu dengelemek, periyodisitenin (ürün bir yil var ve bir yil yok) etkisini azaltmak, dal kirilma ve sarkmalarini azaltmak.
Ne zaman budama yapilmalidir?
Kislari çok soguk geçen bölgelerde ise budama yerlerinin soguktan zarar görmemeleri için budamayi soguklar geçtikten sonra; fakat agaçlar uyanmadan önce yapmalidir.
Meyve agaçlarinin budanma sekli, meyve tür ve çesidine, agaçlarin yasina, toprak ve iklim sartlarina, budamadan beklenen amaca ve agacin gelisme gücüne göre degisir. Bu nedenle her meyve tür ve çesidinin degisik iklim ve toprak sartlarindaki gelisme gücünün ve bunlarin budamaya karsi gösterdigi tepkilerin iyi bilinmesi gerekir. Ayrica dallarin kesilmesi, birakilacak ve kesilecek dallarin iyi seçilmesi konusundaki genel kurallarin da bilinmesi zorunludur. Bazi kurallar su sekilde siralanmistir; Kuvvetli gelisen agaçlarda veya dallarda az kesim yapilmali, zayif gelisenlerde ise fazla kesim yapmalidir, zayif gelisen dallarin gelismesini artirmak için açilari daraltilmali, kuvvetli gelisen dallarin gelismesini azaltmak için ise dallar egilerek açilari genisletilmelidir, sekil olusturma amaciyla ana dallarin açilarinin düzenlenmesinde ana dallarin gövde ile açilari 45-60 olmalidir, bu islem yaz aylarinda da yapilabilir, budanan yerlerde tirnak veya budak birakilmamalidir, kalin dal kesimlerinde mutlaka yük alma islemi yapilmalidir. Bu sayede kabuk veya dal yarilmalari önlenmis olur. Yara yerleri asi macunu veya kara boya ile kapatilmalidir, dal kesimleri bir yan dalin veya gözün hemen üzerinden gözün veya dalin aksi yönüne dogru hafif meyilli olarak yapilmalidir.
Budama sekilleri nelerdir?
Sekil budamasi;
Bir meyve agacindan en yüksek verimi alabilmek için ana dallarin iyi olusturulmasi yaninda yardimci dallarin da düzenli seçilmesi gerekir. Genellikle genç agaçlar kuvvetli ve uzun sürgünler meydana getirirler. Ana dali olusturacak bu sürgünler üzerinde yardimci (tali) dallarin meydana gelmesi için dallarin uçlari kesilmelidir. Bilhassa yan dal vermeyen meyve tür ve çesitlerinde bu çok önemlidir. 80-100 cm ve daha uzun sürgün veren genç agaçlarda dallarin uçlari alinmadiginda istenilen yönde ve sayida tali dallar olusmayacagi için ilerde ana dallar üzerinde bosluklar meydana gelir. Bu da agaçtan genelde daha az meyve alinmasina neden olur.
Mahsul budamasi;
Budama sonucunda agaçta birakilacak en uç dallar veya gözler daha öncede belirtildigi gibi tacin disina dogru bakmali, diger dallar ise agacin bosluklarini doldurmali ve günes görebilmelidir. Kalin dallar üzerinde bulunan küçük meyve dallari çok sik degillerse kesilmemelidir. Böylece agaç tacinin maksimum hacminden yararlanilarak verim artirilabilir.
Mahsul budamasinda meyve dallarinin uzunlugu iri meyveli seftali, elma ve armut gibi meyve türlerinde en fazla 40 cm kadar olmalidir. Zayif dallar daha kisa, kuvvetli dallar daha uzun birakilmalidir. Bir yillik uzun bir dalin ucu kesilmeden birakilirsa, üzerinde meydana gelen fazla sayidaki meyve, dalin kirilmasina neden olabilir. Ayrica böyle dallar yeterli uzunlukta yeni sürgün veremezler. Bilhassa seftali agaçlarinda daha sonraki yillar verimde azalma ve agacin gelismesinde zayiflama görülür. Mahsul budamasi sonucunda agaç hem o yil yeterli ürün vermeli, hem de daha sonraki yillarda verim verecek yeni sürgünler olusturmalidir. Bir dalin hem meyve vermesi ve hem de yeni sürgün olusturmasi o dalin ortalama üçte birini (1/3’ünü) kesmekle saglanabilir. Daha fazla kesim meyvenin az olmasina, fakat sürgünlerin kuvvetli gelismesine, az kesim ise meyvenin çok olmasina ve sürgünlerin zayif gelismesine neden olur. Ortalama 30 cm’den kisa olan meyve dallarinda genellikle uç alma islemi yapilmamalidir.
Meyve agaçlari yaslandikça genellikle verimi fazlalasir ve sürgün gelismesi zayiflar. Bu tür bir gelismenin uzun süre devam etmesi, zamanla verimin de azalmasina neden olur. Iyi, kaliteli ve her yil düzenli meyve elde etmek, ancak agaç fizyolojik dengede oldugu zaman mümkündür. Yasli agaçlarda diger bakim tedbirleri yaninda, agaçta yapilacak kalin dal kesimleri yani gençlestirme budamasi da agacin verimini ve sürgün gelismesini dengeler. Bazi meyve türleri çok kalin dal keserek agaci gençlestirmeye karsi zamk çikarma, kuruma gibi olumsuz tepki gösterirler. Bu gruba giren erik, kiraz, visne, kayisi, seftali ve badem gibi meyve türlerinde gençlestirme budamasi, daha genç ve ince dallari keserek yapilmalidir. Elma, armut, zeytin, ayva ve turunçgiller gibi meyve türlerinde gençlestirme budamasi basariyla uygulanir.
Budayici budama sirasinda su konulara dikkat etmelidir;
Agacin gelisme gücünü, meyve dallarindaki çiçek tomurcugunun miktarini budamaya etkili olabilecek diger faktörleri, baska bir ifade ile budayici agaci iyi tanimali ve onun kesime karsi gösterecegi tepkiyi, dolayisiyla kesimin verime ve meyve kalitesine etkilerini iyi tahmin edebilmelidir.
Budama sonunda çikan budama artiklari ve bahçe kenarlarindaki çaliliklar, kuru bitki parçalari hastalik ve zararlilarin en iyi barinak yeridir. Meyve agaçlarina ve ürünlerine zarar veren bu hastalik ve zararlilarin çogalmamasi için bu artiklar yakilmali veya bahçeden uzaklastirilmalidir. Budama sonunda meyve agaçlarinda kis ilaçlamalarinin da yapilmasi zorunludur.”