Rusya-Ukrayna Savasi'nda 1 Yil Geride Kaldi

Rusya’nin Ukrayna’yi isgaliyle baslayan Rusya-Ukrayna Savasi’nin üzerinden 1 yil geçti. Rus kuvvetlerinin geçtigimiz yil Ukrayna sinirina yiginak yapmasiyla savasin ilk sinyalleri verilmisti. Uydu görüntüleri, yil sonuna kadar tanklar ve askeri teçhizatla birlikte 100 bin Rus askerinin sinirda toplandigini gösterdi. Moskova yönetimi, 21 Subat 2022’de Ukrayna’nin dogusundaki iki Rus yanlisi ayrilikçi bölge olan Luhansk ve Donetsk’i “bagimsiz devletler” olarak tanidi ve bölgeye “barisi koruma operasyonlari” kapsaminda asker gönderdi. 24 Subat 2022’de ise Rusya Devlet Baskani Vladimir Putin’in emriyle “askeri operasyon” adi altinda Ukrayna’ya yönelik saldirilar basladi.



Savasin ilk günü

Rus kara kuvvetleri Ukrayna’ya karsi 4 ana cepheden saldiriya geçti. Kuzeydeki Belarus sinirindan ve Rusya’nin kuzeydogusundan baskent Kiev’e dogru hareket eden Rus kuvvetleri, Donbass bölgesinden Harkov’a, güney cephede Kirim’dan Odessa’ya, kuzeyde Zaporijya’ya, doguda ise Mariupol’e dogru rota çevirdi. Rus topçulari ve füzelerinin Ukrayna genelinde hedef aldigi çok sayida noktadan patlama sesleri yükseldi. Kiev sikiyönetim ilan ederken, Ukrayna’nin kendisini savunacagini duyurdu.

Ilk günde 100 bin kisi ülkeyi terk etti

Rusya’nin Ukrayna’yi isgal etmeye baslamasinin ardindan binlerce Ukraynali evsiz kaldi. Birlesmis Milletler (BM) Mülteciler Yüksek Komiserligi (UNHCR) verilerine göre, saldirinin basladigi ilk 24 saatte en az 100 bin kisi evlerini terk etti. Ülkesinden kaçmak zorunda kalan çogunlugunu kadinlarin, çocuklarin ve yaslilarin olusturdugu binlerce Ukraynali, Polonya-Ukrayna sinirinda araç kuyrugu olusturdu.

Mariupol kusatmasi

Mariupol, baslangiçta Rusya’nin siddetli saldirilarina maruz kalirken, ayni zamanda Ukrayna’nin kararliliginin da anlasildigi nokta oldu. Liman sehri, Mart ayinda Rus kuvvetleri tarafindan kusatildi. Araliksiz bombardimanin ortasinda sivillerin tahliyesi için insani koridorlar olusturulmasina yönelik baslatilan birçok girisim basarisizlikla sonuçlandi. Sehir, 9 Mart’ta bir dogum hastanesinin vurulmasiyla ve 16 Mart’ta bin 300’den fazla sivilin sigindigi tiyatro binasina gerçeklestirilen hava saldirisiyla dünya gündeminde uzun süre yerini korurken, savasin en yogun çatismalarindan birine sahne oldu. Mariupol Belediye Meclisi tarafindan yapilan açiklamada, saldirida ölenlerin sayisinin 300 oldugu kaydedildi. Liman kenti Mariupol, Rusya’nin 2014’te ilhak ettigi Kirim Yarimadasi’na kara baglantisi olusturulmasi bakimindan Rusya için stratejik öneme sahip. Ukrayna’nin misir, kömür ve çelik için önemli bir ihracat merkezi olan Mariupol, kara koridoru olusturulmasinin yani sira Rusya’nin Ukrayna ekonomisini çökertme planlarinin da önemli bir parçasiydi.

Bucha’da ortaya çikan toplu mezarlar

Bucha, Rusya’nin baskent Kiev’e dogru ilerledigi stratejik bir konum oldu. Rusya’nin kisa bir süre sonra Bucha’dan çekilmesiyle bölgeye geri dönen halk, korkunç manzarayla karsilasti. Insan Haklari Izleme Örgütü (HRW) arastirmacilarinin da savas suçlari iddialarinin ardindan Bucha’ya gelmesiyle, tüm dünya buradaki katliami ögrendi. Ekip, iskenceler, infazlar ve tümü savas suçlarina isaret eden kapsamli kanitlar topladi. Bucha’da bulunan yüzlerce toplu mezar, savasin gerçek yüzünü bir kez daha gözler önüne serdi.

Savasin sembolü: Azovstal

Rusya-Ukrayna Savasi’nin sembollerinden biri olan Mariupol’deki Azovstal çelik fabrikasi, Nisan ve Mayis aylarinda saldirilarin doruk noktasina çiktigi bölgelerin basinda geldi. Fabrika, Putin’in 21 Nisan’da Rus kuvvetlerine Mariupol’deki tüm Ukrayna güçlerinin kusatilmasi emri vermesinin ardindan Ukrayna kuvvetleri ve bin sivil tarafindan siginak olarak kullanildi. Ukrayna askerleri, Rus güçlerine direnerek 80 günden fazla süre boyunca fabrikada kaldi. Ancak Mayis ayi ortasinda yaklasik bin 700 Ukraynali asker teslim oldu ve en az bin kisi Rusya’ya götürüldü. Bunun sonucunda Mariupol düstü.

Gida krizine çözüm: "Tahil Koridoru Anlasmasi"

Savas nedeniyle dünyadaki birçok ülkeye ve özellikle Afrika kitasina saglanan tahil miktarinda önemli düsüs yasanmasinin ardindan aralarinda Türkiye’nin de bulundugu birçok ülke harekete geçti. Türkiye’nin arabuluculugunda Istanbul’da Ukrayna tahilinin Karadeniz üzerinden ihracatina iliskin 22 Temmuz’da "Tahil Koridoru Anlasmasi" imzalandi. Moskova yönetimi, anlasma dahilinde olmasina ragmen kendi gida ürünlerini ve gübresini ihraç edemedigini belirtti.

Rusya Disisleri Bakanligi 17 Kasim’da yaptigi açiklamada, 18 Kasim’da sona ermesi planlanan anlasmanin, taraflardan herhangi birinin itirazda bulunmadigi gerekçesiyle 120 gün süreyle uzatildigini duyurdu.

Kirim’daki patlamalar

Rusya tarafindan ilhak edilen Kirim’daki Rus hava üssünde 9 Agustos’ta patlamalar yasandi. Yetkililer, meydana gelen patlamalarda 1 kisinin hayatini kaybettigini, 14 kisinin de yaralandigini açikladi.



Rusya’da kismi seferberlik ilan edildi

Rusya Devlet Baskani Vladimir Putin, Rus ordusunun Ukrayna’daki askeri operasyonlarina destek amaciyla 21 Eylül’de kismi seferberlik ilan edildigini duyurdu. Putin’in açiklamalarinin ardindan Rusya Savunma Bakani Sergey Soygu da Rus devlet televizyonu üzerinden kismi seferberlik sartlariyla ilgili kamuoyunu bilgilendirdi. Rus ordusuna 300 bin yedek askerin çagirilacagini söyleyen Soygu, "Büyük bir seferberlik kaynagimiz var. Yani orduya hizmet etmis, savas tecrübesi edinmis ve askeri uzman sayisi neredeyse 25 milyona ulasiyor. Kismi seferberlik sirasinda 300 bin yedek asker Rus ordusuna çagirilacak. Bunlar ordu hakkinda hiçbir sey duymamis insanlar degiller. Bunlar, önce askerligini yapmis olanlar, ikincisi askerlik ihtisas sahibi olanlar ve askerlik tecrübesi olanlar. Seferberlikle askere çagirilanlar cepheye gönderilmeyecek, su anda sadece askerlik görevini sürdürenler harekat bölgelerine gönderiliyor. Yedek askerler ve askeri ögrenciler silah altina alinmayacak" seklinde konustu.



Ukrayna’nin 4 bölgesi ilhak edildi

Rus ordusunun aylardir devam eden savasta kontrolü ele geçirdigi Zaporijya ve Herson’un yani sira Rusya yanlisi ayrilikçi Donetsk ve Luhansk’ta 23-27 Eylül’de referandum yapildi. Sözde seçim komisyonlarina göre bölge sakinlerinin çogu Rusya’ya katilma yönünde oy kullandi. Bunun üzerine Putin 30 Eylül’de yaptigi açiklamada, "Kiev yönetimine seslenmek istiyorum. Zaporijya, Herson, Donetsk ve Luhansk’ta yasayanlar artik sonsuza kadar bizim vatandaslarimiz olmuslardir. Kiev’i acilen ateskese çagiriyoruz" dedi.

Rus parlamentosunun alt kanadi Duma ve üst kanadi Federasyon Konseyi de 4 bölgenin Rusya’ya katilmasina yönelik talebini oybirligi ile kabul etti. Putin’in yasayi imzalamasiyla Donetsk, Luhansk, Zaporijya ve Herson bölgelerinin ilhaki onaylandi.

Kirim Köprüsü patlatildi

Rusya’nin 2014’te ilhak ettigi Kirim’i Rusya topraklarina baglayan stratejik öneme sahip 19 kilometrelik Kirim Köprüsü’nde 8 Ekim’de bomba yüklü kamyonla saldiri düzenlendi.

Rusya’nin Ukrayna’yi sorumlu tuttugu olayda 3 kisi hayatini kaybetti. Ukrayna Güvenlik Servisi (SBU) ise patlamayi üstlenmezken, sosyal medya hesabindan yaptigi açiklamada, "Safak söküyor, köprü güzelce yaniyor" ifadelerini kullandi.

Rusya, Herson’dan çekildi

Rusya Savunma Bakanligi, Rus birliklerinin 11 Kasim’da Ukrayna’nin Herson kentinden tamamen çekildigini duyurdu. Rusya’nin Ukrayna’daki birliklerinin komutani Sergey Surovkin, özellikle Herson bölgesine, Ukrayna ordusu tarafindan gerçeklestirilen saldirilarda sorunlar yasadiklarini kabul etti. Ukrayna Devlet Baskani Vladimir Zelenskiy ise, "Bugün tarihi bir gün. Herson’a dönüyoruz. Su an itibariyle askeri güçlerimiz sehre yaklasmak üzere. Ancak özel birimler zaten sehirde. Herson halki bekliyordu. Ukrayna’dan asla vazgeçmediler. Sehir henüz düsmandan tamamen arindirilmamisken bile, Herson halki sokaklardan ve binalardan Rus sembollerini ve isgalcilerin Herson’da kaldigina dair tüm izleri kaldiriyor. Her bir askerimize tesekkür ediyorum" ifadelerine yer verdi.

Zelenskiy’den savas sonrasi ilk yurt disi ziyaret

Ukrayna Devlet Baskani Vladimir Zelenskiy, 24 Subat’ta baslayan Rusya-Ukrayna Savasi’nin ardindan ilk yurt disi ziyaretini 21 Aralik 2022’de ABD’ye düzenledi.

Zelenskiy, ABD Baskani Joe Biden ile savasa dair son gelismelerin ele alindigi görüsmeler gerçeklestirdi. Biden, görüsmenin ardindan Ukrayna’ya 1.85 milyar dolarlik askeri yardim paketi saglanacagini açikladi.



BM Genel Kurulu’ndan Rusya’ya "isgali durdur" çagrisi

Birlesmis Milletler Genel Kurulu (BMGK) Rusya’nin Ukrayna isgalini kinayan, Rusya’yi askerlerini bölgeden çekmeye ve savasi sonlandirmaya çagiran bir karari 141’e karsi 7 oyla kabul etti. Rusya, Belarus, Kuzey Kore, Suriye, Mali, Eritre ve Nikaragua’nin ret oyu verdigi karar konusunda, aralarinda Çin, Hindistan, Güney Afrika, Pakistan ve Sri Lanka’nin da bulundugu 32 ülke ise çekimser kaldi. Baglayiciligi bulunmayan karari memnuniyetle karsiladiklarini belirten Ukrayna Disisleri Bakani Dmitro Kuleba, kararin oy çoklugu ile kabul edilmesinin ülkesini destekleyenlerin sadece Bati olmadiginin kaniti oldugunu söyledi.

Kararin, Rusya’nin yasadisi saldirganligina son vermesi gerektigini ve Ukrayna’nin toprak bütünlügünün yeniden saglanmasi gerektigini açikça ortaya koydugunu kaydeden Kuleba, "Rusya’nin topyekun isgal girisimini baslatmasindan bir yil sonra, Ukrayna’ya yönelik küresel destek sürüyor" açiklamasinda bulundu.

Birlesmis Milletler Genel Kurul kararlari baglayici olmasa da, sembolik bir önem tasiyor. Güvenlik Konseyi’nden farkli olarak, Rusya’nin Genel Kurul kararlarini tek tarafli veto hakki bulunmuyor.

"Bu yil zaferi kazanmak için her seyi yapacagiz"

Ukrayna Devlet Baskani Vladimir Zelenskiy, savasin 1’inci yildönümü dolayisiyla yaptigi açiklamada, "24 Subat 2022 böyle basladi.

Hayatimizin en uzun günü. Modern tarihimizin en zor günü. Erken kalktik ve o zamandan beri uyuyamadik. Bazilari korktu, bazilari sok oldu, bazilari ise ne diyecegini bilemedi ama herkes ne yapacagini hissetti" dedi.

Ukrayna’ya destek veren tüm ülkelere ve kurumlara da tesekkür eden Zelenskiy, "Saldirilar, bombalar, seyir füzeleri, kamikaze dronlar, elektrik kesintileri ve soguklar biz tüm tehditlere dayandik. Bu yil yenilmezligin yili olacak. Biz yenilmedik. Bu yil zaferi kazanmak için her seyi yapacagiz" ifadelerini kullandi.

Savasta verilen kayiplar

Rusya Savunma Bakanligi’ndan yapilan açiklamada, savasin baslangicindan bu yana Ukrayna’ya ait 387 uçak, 210 helikopter, 3 bin 222 insansiz hava araci , 405 hava savunma sistemi, 7 bin 994 tank ve diger zirhli savas araci, çok namlulu roketatar (MLRS) ile donatilmis bin 38 savas araci, 4 bin 189 havan topu ve topçu silahi ve 8 bin 501 özel askeri araç imha edildigi belirtildi. Rusya Savunma Bakani Sergey Soygu son olarak Eylül 2022’de yaptigi açiklamada, 61 bin 207 Ukraynali askerin öldürüldügünü duyurdu.

Ukrayna Savunma Bakanligi’ndan Rus ordusunun kayiplarina iliskin yapilan açiklamada, 3 bin 393 tank, 6 bin 600 zirhli savas araci, 2 bin 363 topçu sistemi, 474 çok namlulu roketatar sistemi, 299 uçak, 287 helikopter, 5 bin 224 yakit tanki, 18 savas gemisi ve botu, 2 bin 33 insansiz hava araci ve 229 özel ekipmanin imha edildigi aktarildi. Bakanlik ayrica, 146 bin 820 Rus askerinin savasta hayatini kaybettigini duyurdu.

BM Insan Haklari Ofisi (OHCHR), savasin basladigi ilk günden bu yana en az 8 bin sivilin hayatini kaybettigini, yaklasik 13 bin 300 sivilin de yaralandigini açikladi.