Ilk Yardimda Herkesin Bilmesi Gereken 'Hayat Kurtaran Yöntemler'
Sadece afet durumlarinda ya da sonrasinda degil, ilk yardim bilgisinin her zaman herkesin sorumlulugunda olmasi gerektigini hatirlatan Ilk ve Acil Yardim Programi Ögretim Görevlisi Nurcan Esin, “Bu bilgiler hayat kurtaran bilgilerdir ve olay aninda her zaman saglik ekipleri yanimizda olamazlar” dedi. Esin, ayrica profesyonel ekiplerin gelmesine kadar olan süreçte hayati öneme sahip olan ilk yardimdaki “hayat kurtaran yöntemler”i detayli bir sekilde aktardi.
Ilk müdahale, yanindaki kisilerden gelir
“Ilk müdahaleyi yapanlar genelde yanimizdaki kisilerdir” diyerek konunun hem kendimiz hem de sevdiklerimiz için hassas oldugunu dile getiren Istanbul Gelisim Üniversitesi Ilk ve Acil Yardim Programi Ögretim Görevlisi Nurcan Esin, “Ambulanslarin ortalama gelis süreci 7-8 dakikayi almaktadir. Kalp ve beynin hasar almasi, özellikle beyin hücrelerinde oksijensizlige bagli hücre hasari ilk 4 dakikada baslar. 6 dakikadan sonra bu hasar artmaya devam ederek 10 dakikada geri dönüsümsüz hale gelir. Bu yüzden ambulans veya profesyonel ekipler gelene kadar, size yardim edebilecek kisiler yaninizdaki kisiler olmali” dedi.
“Solunumunun olup olmadigini hizlica degerlendirdikten sonra solunumu olmayan hastaya kalp masajina baslayabiliriz”
Hasta/yarali kisinin öncelikle suur kontrolü yapilmalidir. Seslendigimizde ya da dokundugumuzda bize cevap vermeyen hastaya agrili uyari verdigimizde de cevap yoksa hemen 112’yi aramaliyiz ya da arayacak baska biri varsa direkt talimat verip 112 acil sistemi harekete geçirmeliyiz. Hastanin/yaralinin sah damarindan nabiz bakmayi biliyorsak nabiz bakarak nabzi olmayan hastaya hemen kalp masajina baslamaliyiz. Bize cevap vermeyen bilinci kapali hasta/yaralida nabiz bakmayi bilmiyorsak veya nabiz baktik ama emin olamadiysak ve hava yolu tikali degilse solunumunun olup olmadigini hizlica degerlendirdikten sonra solunumu olmayan hastaya kalp masajina baslayabiliriz” seklinde ilk müdahale baslangicini anlatti.
Kalp masaji nasil olmali
Esin, kalp masajina ne kadar erken baslanirsa ölüm ve sakat kalma orani o kadar azalacaktir diyerek kalp masajinin nasil yapilacagini aktardigi bilgilendirmelere söyle devam etti:
“Kalp masajina hizli ve erken baslamak çok önemli. Erkenden baslanan kalp masaji ambulans gelene kadar kan dolasimini ve beynin oksijensiz kalmasini engellemis olur. Bu durum beyin hücrelerinin hasarini azaltarak ölüm ve sakat kalmayi en aza indirir.
Gögsün tam ortasina el ayamizi koyarak üst üste ellerimizi kenetliyoruz. Hiç kipirdamadan yer degistirmeden ve kollarimiz dik, 90 derecelik açi olacak sekilde gögsün tam orta kemigi üzerine kalbe baski uyguluyoruz.”
2 dakika boyunca araliksiz kalp masaji ve nefes verme devam etmeli
30 kere kalp masaji sonrasinda hastanin rahat nefes almasini saglamak için bas geri- çene yukari pozisyonu verdigimiz hastaya 2 kere de soluk vermemizi söyleyen Esin, “Derin nefes alip, burnunu elimizle kapattigimiz hastanin agzindan agiz yoluyla 2 kere nefes veriyoruz ve hiç aralik vermeden tekrar kalp masajina geçiyoruz. 2 dakika boyunca ara vermeden bu döngüyü bir dakikada 100-120 basi olacak sekilde devam ettiriyoruz. 2 dakika sonra kalp ve solunumu kontrol ediyoruz. Eger hastada hala kalp atisi ve solunum yoksa uygulamaya ambulans gelene kadar devam ediyoruz” dedi.
Kapali olan agiz açilmaya çalisilmamali, dilin geriye kaçmasini engellemek için bas geri çene yukari pozisyonu uygulanmali
Genellikle kendinde olmayan hastalarin kapali olan agzinin açilarak dilinin bogaza kaçma ihtimalinin düsünülmesinin yanlis oldugunu bunun yerine “bas geri- çene yukari” pozisyonunun yeterli oldugu konusunda uyarida bulunan Esin, “Solunumu degerlendirirken söyle bir yanlis uygulama yapiliyor; nedense herkes dilin geriye dogru kaçtigini düsündügü için hemen dili yukariya çekip disari çikarmaya çalisiyor. Bu nedenle elini hastanin agzina sokarak dili tutup disari çekmeye çalisiyorlar. Bu davranis hastaya zarar verebilir, yaralanma ve kanamaya, dis kiriklarina sebep olabilir. Hasta/yaralinin agzinda gözle görülür bir sey varsa elimizle zorlamadan alabiliriz. Kalp masaji kadar önemli olan bas geri-çene yukari pozisyonu verdiginizde zaten dil kökü yukari dogru kalkacagi için soluk yolunu tikamayacaktir” ifadelerini kullandi.
Kalp atisi ve solunum gelirse koma pozisyonunda ambulansin gelmesi beklenmeli. Peki, koma pozisyonu nasil verilir
Hastaya uygulanan ilk yardim ve kalp masaji sonrasi kalp atisinin ve solunumun tekrar geri gelmesiyle hastanin koma pozisyonuna getirilmesini ve bu sekilde ambulansin beklenmesini söyleyen Esin, hastanin basina yükseklik yapacak bir seyin koyulmamasi gerektigini de hatirlatti. Esin, “Solunumu olmayan veya müdahale ile kalp ve solunumu geri gelmis hastalarda hastanin basinin altina yüksek bir seylerin (yastik gibi) konmasi, solunum açisindan yanlistir. Bunun yerine ‘dolasimi ve solunumu’ olan hastalarda ‘koma pozisyonu-iyilesme pozisyonu’ dedigimiz pozisyon vererek ambulansi beklemek ve sik sik hasta/yaralinin solunumunu da kontrol etmek gerekir. Herhangi bir yerinde kirik-çikik-burkulmasi olmayan hasta/yaraliya koma pozisyonunu verirken hastanin altta kalacak kolu yukariya dogru uzatilmali, diger kolu çene altina yerlestirilmelidir. Yine çene altina yerlestirdigimiz kolunun tarafindaki bacagi da biraz kivirip, omuz ve kalça kemiginden destekleyerek kolunu yukari dogru uzattigimiz tarafa dogru hasta/yaraliyi yan çevirmeliyiz. Bu pozisyon hastanin kusmasi durumunda salya-salgisinin soluk yoluna ve akcigerlerine kaçmasini engelleyecektir.
“Kanama durumunda baskiya ara vermemeliyiz”
Son olarak kanama kontrolü konusunda da bilgilendirmelerde bulunan Esin sözlerini söyle sonlandirdi:
“Kanama durumlarinda da kanamanin üzerine baski uygulandiktan sonra genelde ‘kanama devam ediyor mu yoksa durdu mu acaba’ diye baski materyali kaldirilip yaraya bakiliyor. Oysa yapilmasi gereken ‘ baski yapilan malzeme asiri kanamadan dolayi kan dolduysa baskiya ara vermeden ve kan olmus olan malzeme cilt üzerinden çekilmeden üzerine ikinci bir temiz bez eklendikten sonra baskilamaya devam etmektir. Bu baskiyla beraber kanayan uzuv kalp seviyesinden yukarida tutarak acil yardima basvurulmalidir.”