Kar 'Aglayan Gelin'in Yüzünü Güldürdü
Denizli’nin Bozkurt ilçesine bagli Hayrettin Mahallesi’nde geçen yil kis ayinin sicak geçmesi ve kar yagisinin az olmasi nedeniyle açamayan ve halk arasinda ‘Tusaya’ olarak bilinen ’Ters Laleler’, bu yil asiri soguk ve kar yagisi nedeniyle bol miktarda çiçek açti. Hüznün sembolü kabul edilen ve ender bulunan ’Ters Lale’, bölgeye gelen yerli ve yabanci turistlerin ilgi odagi oldu.
’Aglayan Gelin’ ve ’Tusaya’ çiçegi olarak da anilan ’Ters Lale’, Anadolu’da yetisen ender çiçekler arasinda yer aliyor. Soganli bir çiçek türü oldugu için kendiliginden tohumlanip bir daha ki sene tekrar açan ’Ters Lale’, daglarin en yüksek yerlerinde yetisiyor. Yüksek rakimlarda yetisen lale, türü bakimindan yok olma durumuyla karsi karsiya kaldigindan dolayi koruma altina yer aliyor. 1878 yilinda Bulgaristan Deliorman Bölgesinden göçen muhacirlerin yanlarinda getirdikleri soganlar yillardir, Bozkurt Ilçesine bagli Hayrettin Mahallesi’nin simgesi olarak taniniyor. Mahallenin hemen hemen her yerinde bulunan ’Ters Laleler’, bu yil kis ayinin çok soguk geçmesi ve kar yagisinin bol olmasi nedeniyle bol miktarda açti.
"Dedelerimiz lale soganlarini Orta Asya’dan bu bölgeye getirdi"
Mahalle sakinlerinden emekli ögretmen Tahir Çelik, halk arasinda ’Tusaya’ ve ’Aglayan Gelin’ olarak ta bilinen ’Ters Lale’nin sogugu seven bir çiçek oldugunu söyledi.
Hristiyanlarin kutsal çiçegi ’Ters Lale’ soganlarinin Bulgaristan’in Deliorman bölgesinden göç eden dedeleri tarafindan mahalleye getirildigine dikkat çeken Çelik, “Ters Lalelerin ana yurdunun Orta Asya oldugunu biliyoruz. Dedelerimiz lale soganlarini Orta Asya’dan getirip, Rumeli’ye götürdüklerini ve Koradan da bu köye getirdiler. Bizim eskiden yasli insanlarimiz evlerinin etrafina ’Ters Lale’ ekerdi. Evlerin, bahçelerin ve tarlalarin etrafina Ters Lale ekerlerdi. Çünkü Ters Laleler köstebek savar olarak bilinir. Köstebeklerden çiçekleri ve korumak istedigin alanlara ’Ters Lale’ ekilir. ’Ters Lalenin’ önemli bir özelligi var. ’Ters Laleler’ yüksek rakimlarda büyüyor. Eger belli bir rakimin altinda olursa çiçek açmiyor. Büyüse bile kendi aromatik kokusunu vermiyor. Geçen yil yeterli kar ve yagmur yagmadigi için çok olmadi. Bundan dolayi istenilen verim ve çok Ters Lale olmadi. Geçen yil olmayan laleler bu yil kendini gösterdi. Insallah kis olursa seneye daha çok güzel çikar ve bol verimli olur. Bu Ters Lalenin özelliklerindendir. ’Ters Lale’ 1300 rakimin üzerinde olmasi gerekiyor. 1200 rakimda açsa da kokuyu güzel vermez” dedi.
Koparilmasi veya götürülmesi yasak
Denizli’de sadece kendi mahallelerinde yetisen ’Ters Lalelerin’ koruma altinda oldugunu, soganin kopartilmasinin veya yerinden sökülüp götürülmesinin yasak oldugunu, büyük para cezalari kesildigine dikkat çeken mahalle sakinlerinden Adem Sancar, “Çiçekler her duvar dibinde olur. Orta yerlerde özel ürünler ekilince bunun etrafina da Ters Laleler dikilirdi. Her bahçede ve birçok yere ekilir. ’Ters Laleler’ üç bogum ile yedi bogum arasinda açiyor. En güzelleri yedi bogum olanidir. Bu çiçeklerin nesli tükendigi için koruma altina alindi. Bunlarin koparilmasi ve kesilmesi yasaktir. Bu köyde yasayanlar bunun kiymetini ve önemini biliyor. Ama disardan gelen turistler bunu fark etmiyor" diye konustu.