Gre Filla Kurtarma Kazilari, Göbeklitepe'nin Çagdasini Açiga Çikariyor

Kocaeli Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Baskani Prof. Dr. Ayse Tuba Ökse’nin bilimsel danismanliginda, Diyarbakir Müze Müdürlügü baskanliginda Diyarbakir’in Kocaköy ilçesi yakinlarinda yer alan Gre Filla’da 2018 yilindan beri kurtarma kazilari yürütülüyor. Gre Filla M.Ö. 9300 ile 8800 yillarinda yerlesik düzene geçmis avci ve toplayicilardan olusan bir topluluk tarafindan kullanilmis. Yerlesimde bulunan hayvan kemikleri, yerlesimin kuzeyindeki, üzeri mese ormanlariyla kapli alçak tepelik alanlarda avlanan kizil geyik, ala geyik, ceylan ve yaban domuzlarina ait.

Burada açiga çikan mimari ve küçük buluntu, çagdasi Göbeklitepe kültürüne olan benzerliklerin yani sira Yukari Dicle havzasina özgü özellikler de barindiriyor. Oval planli, yaklasik 9-10 metre çapinda çukur yapilarin içlerinde çatiyi tasiyacak sekilde dörder paye bulunuyor. Yapilarin içinde dikili taslar, havanlar, sunaklar, bazilarinda hayvan ve insan heykelleri ele geçmis. Bu yapilar inançla ilgili, sosyal yasamin da bir arada bulundugu ortak kullanim alanlari olarak tanimlaniyor. Ortalama bes kez doldurulup tekrar insa edilen yapilarin içlerindeki taslarla örülen dörder payenin tasidigi ahsap çati, yapinin islevini yitirmesinden sonra tabana yikilarak yakilmis. Bu eylem, Neolitik Çagda yapilarin da belli bir süre sonra insanlar ve diger canlilar gibi ölmesi ve gömülmesi olarak niteleniyor.

2018-2021 yillari arasinda yürütülen kazilarda çok ince bir çalismayla temizlenip belgelenen 2 bin 687 eser Diyarbakir Müzesi’ne teslim edilmis. Gre Filla sakinleri bazalt, kireçtasi ve kuvarsitten üretilmis yassi baltalar, keserler, çekiçler, ögütme taslari, havanlar ve havanelleri gibi çesitli sürtme tas aletler ile kemik alet üretiminde kullanildigi düsünülen oluklu taslar, balik agi agirliklari ve perdah taslari kullanmis. Yontma tas kesici, kaziyici ve delici aletlerini de çevresinde bulunan çakmak tasinin disinda, Bingöl Daglarindan ve Nemrut Dagindan getirdikleri obsidyenden (volkanik cam) üretmisler. Bazi ince keskilerin malahitten üretilmesi, en eski madencilik faaliyetlerini yansitiyor.

Kazi bilim kurulunda KOÜ’den Dr. Ögretim Üyesi Üftade Muskara ve Ögr. Gör. Dr. Aysin Konak ile Gaziantep Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesinden uzman bilim insanlari bulunuyor. Arkeolog, restoratör, antropolog ve sanat tarihçilerinden olusan yaklasik 30 kisilik ekipte bulunan Sosyal Bilimler Enstitüsü Arkeoloji Anabilim Dalinin dört doktora ve iki yüksek lisans ögrencisi ile Ankara Üniversitesi’nden bir doktora ögrencisi, bu kazilarda ele geçen malzeme ile doktora tezlerini yaziyor. Höyügün yaklasik onda birinde tüm yerlesim tabakalari ana topraga kadar kazilmis durumda.