8 Bin 500 Yillik Miras Müzesini Bekliyor

Asrin ulasim projesi olarak nitelendirilen Marmaray, Yenikapi, Üsküdar ve Sirkeci'de yürütülen kazi çalismalariyla erken Bizans döneminin en büyük limani olan Theodosius Limani'nin, dünyanin en genis antik gemi koleksiyonunun, ilk Istanbullularin ayak izlerinin, 60 bin parça eserin gün yüzüne çikarilmasini sagladi 57 farkli türdeki 60 bin hayvan kemigini, o döneme ait bitki türlerine ait kalintilari, esyalari, yapilari Milenyum Çagi'na armagan eden kazilar, Osmanli, Bizans, Roma, Helenistik, Klasik, Arkaik ve Neolitik dönemi kapsayan kültür tabakalariyla da Istanbul'un tarihi hakkinda essiz bilgiler sundu 20042013 yillari arasinda gerçeklestirilen kazilarda gün yüzüne çikarilarak Istanbul Arkeoloji Müzelerinde muhafaza edilen eserler ile restorasyonlari devam eden tarihi gemiler, ziyaretçileriyle bulusacaklari günü bekliyor.

ÇIGDEM ALYANAK - Dünya arkeoloji tarihi bakimindan önemli bir çalisma olan Marmaray kazilari, Istanbul'un 8500 yillik tarihini ortaya çikarirken, geçmis medeniyetlerin asirlardir yer altinda sakli duran mirasinin da gelecek kusaklara aktarilmasini sagladi. Yenikapi, Sirkeci ve Üsküdar'da toplam 8 yil süren kazilar sonunda gün yüzüne çikarilan 60 bin eser, müzesi yapilincaya kadar Istanbul Arkeoloji Müzeleri'nde muhafaza ediliyor.

Asrin projesi olarak nitelendirilen Marmaray Projesi kapsaminda 2004 yilinda baslayan kazilar, Istanbul'un tarihsel süreciyle ilgili yeni bir kapi araladi. Ilk kazma vurulduktan sonra ortaya çikan bulgular, arkeoloji dünyasini heyecanlandirdi.

Istanbul'un tarihini 8500 yil geriye götüren ve farkli dönemlere ait medeniyetlerin izlerinin gün yüzüne çikmasini saglayan kazilar, ilk Istanbullunun iskeletini, 8500 yillik ayak izlerini, dünya literatüründe yer alan ancak izine bir türlü rastlanamayan Thedesius Limani'ni, dünyanin en genis Orta Çag batik gemi koleksiyonunu, 57 farkli türdeki 60 bin hayvan kemigini, o döneme ait bitki türlerine ait kalintilari, esyalari, yapilari Milenyum Çagi'na armagan etti.

Yenikapi, Üsküdar ve Sirkeci'nin yani sira Haliç Metro Geçis Köprüsü, Beyoglu Viyadük bölgesinde, Unkapani Viyadük bölgesinde, Cer Binasi'nda ve aktarma alanlarinda da gerçeklestirilen, Marmaray kazilari, onlarca arkeolog, antropolog, jeofizik uzmani, fotografçi, restoratör, konservatör, bilim insani, arastirmaci ve yüzlerce isçinin katilimiyla gece gündüz yürütülen hummali ama bir o kadar da dikkatli çalismalar neticesinde, 2013 yilinda tamamlandi.

Arkeolojik eserlerin korunmasi ve sergilenmesi için dünyaca taninmis mimarlardan Amerikali Peter Eisenman ve Türk ortagi Alper Aytaç'un tasarladigi proje, Istanbul Büyüksehir Belediyesinin düzenledigi yarismada birincilige layik görüldü.

Istanbul 2 Numarali Yenileme Alanlari Kültür Varliklarini Koruma Bölge Kurulu'nun 23 Haziran 2015 tarihli karariyla yapimi uygun bulunan proje, Fatih Belediye Meclisi'nden de oy birligiyle geçti.

Öte yandan geçen yil 20 Temmuz-26 Ekim tarihleri arasinda Istanbul Büyüksehir Belediyesi Kültür Varliklari Daire Baskanliginca "Theodosius Limani Arkeolojik Alani Mimari Proje Yarismasi" düzenlendi. Yarismada, Ilgin Avci ve ekibinin projesi birincilik ödülünün sahibi oldu.

Istanbul Arkeoloji Müzeleri'nde muhafaza edilen eserler ile uzun vadeli çalismalar neticesinde eski görünümüne kavusturulmasi planlanan ve restorasyonlari Istanbul Üniversitesi uzmanlarinca devam eden tarihi gemiler, ziyaretçileriyle bulusacaklari günü bekliyor.

- Yenikapi'da eskiye dogru yeni bir baslangiç

AA muhabirinin çesitli kaynaklardan derledigi bilgiye göre, Marmaray ve Metro istasyonlarinin bulusacagi 58 bin metrekarelik alanda, Yenikapi kurtarma kazilarina 2004 yilinda baslandi. Yenikapi'da bes ayri alanda kazi çalismalari gerçeklestirildi.

Kazilarda açiga çikartilan Cumhuriyet ve Osmanli dönemlerine ait kültür katlarinin altinda görülen çok sayida islenmis ahsap ve halat parçalari nedeniyle bu çalismalar genisletildi.

Yapilan kurtarma kazilarinda, Konstantinopolis'in 4 ile 11. yüzyillardaki en büyük ticari ulasim merkezi olan Theodosius tarafindan Misir'dan ithal edilen bugdayin tasinmasi için yaptirilan Theodosius Limani ortaya çikarildi. Limandan günümüze ulasan kanitlar arasinda ikisi tas, digerleri ahsap olan 25 iskele yer aliyor.

Bu liman dolgusunun tabani içinde de kent tarihi açisindan oldugu kadar, bölgenin tarih öncesi dönemleri ile ilgili arastirmalar için de büyük önem arz eden Çanak Çömlekli Neolitik Dönem'e ait buluntulara rastlandi.

Yenikapi'da deniz düzleminin 3 metre üstünde baslayan kazilar, - 10 metrelerde devam etti. Kazilarda, Osmanli, Bizans ve Neolitik dönemlere ait kültür tabakalari tespit edildi.

Yenikapi'da Osmanli dönemine tarihlenen bir yapi grubu ile 20. yüzyila ait bir sarniç, muhtemelen 18. yüzyila ait iki bostan kuyusu ve çok sayida su kuyusu ortaya çikarildi.

- 37 batik gemi kalintisi bulundu

Genisletilen kazilar neticesinde, 5-11. yüzyillar arasina tarihlenen, çesitli tip ve boyutta 37 batik gemi kalintisi bulundu. Dünyanin en genis Orta Çag batik gemi koleksiyonu olarak kabul edilen gemi kalintilari, arkeolojik kazilari ve ilk belgeleme çalismalari yapildiktan sonra konservasyonlari ve rekonstrüksiyonlari yapilmak üzere Istanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kültür Varliklarini Koruma ve Onarim Bölümü Sualti Kültür Kalintilarini Koruma Anabilim Dali'na teslim edildi.

Gemi kalintilari, Bizans dönemi gemi tipolojisi, gemi yapim teknolojisi ve bu teknolojilerin evrimine iliskin önemli bilgiler sunarken, arastirmacilar gemilerin kuvvetli bir firtina veya tsunami gibi dogal bir felaket sonucu limanda batmis olabilecegini düsünüyor. Gemi kalintilariyla birlikte makara, palanga, halat, halat tokasi gibi gemi donanimlari, tarak, deri sandalet, hasir sepet, ahsap tabak gibi günlük kullanim esyalari, amfora, tas ve demir çapa gibi organik ve inorganik çok sayida eser de günümüze ulasti.

Yenikapi batiklari "yuvarlak gemi" diye bilinen yük gemilerinin yani sira, kiyi denizciligi yapan orta ve küçük boyutlardaki gemiler ve balikçi kayiklari olmak üzere degisik örnekleri içeriyor. Ayrica çok nadir bulunan ve "uzun gemi" olarak adlandirilan, donanmada kullanilmis 6 kürekli çektiri Bizans dönemine tarihlenen ilk örneklerden.

Gemiler, 8-9 metre arasinda kiyi denizciliginde kullanilan küçük yük ya da balikçi tekneleri, 10-12 metre arasinda orta büyüklükteki yük gemileri, 19-20 metre arasinda büyük yük gemileri olmak üzere 3 gruba ayriliyor.

- Özgün durumda 22 mezar

Yenikapi kazi alaninin kuzeybatisindaki metro bölümünde ortaya çikartilan kilisenin, limanin dolmaya basladigi 12-13. yüzyilda insa edildigi belirlendi.

Kilisenin içinde ve çevresinde, özgün durumda 22 mezar bulundu. Iki mezarda, iki ölü üst üste gömüldügünden iskelet sayisi 24 olarak tespit edildi.

- Binlerce hayvan iskeleti de gün yüzüne çikarildi

Yenikapi Kazilari sirasinda arkeolojik malzemenin yani sira, alanin tümüne dagilmis olarak binlerce hayvan iskeleti de bulundu.

At basta olmak üzere çok sayida esek, sigir, koyun, keçi, domuz, köpek, kedi, geyik, yunus ve fil iskeleti kalintilari, bir deve iskeleti ve balik kilçiklarina rastlanildi.

- Gemiler, farkli türlerde bitki ve meyve türlerini tasiyordu

Marmaray ve metro kazilarinin 2005-2006 kazi sezonunda, çesitli derinliklerde, amfora içlerinden, batik içinden ve batik alan disindaki sediment tabakalarindan alinan yaklasik 200 örnek, Hacettepe Üniversitesinde incelendi.

Analizler sonucunda botanik buluntularin çogunun çitlembik, kizilcik, findik, kavun, igde, incir, ceviz, zeytin, visne, kiraz, erik, seftali, üzüm, arpa, bugday, kisnis, fistik çaminin yani sira, kandamlasi, kazayagi, yogurtotu ve dügün çiçegi gibi yabani bitkilere, ayrica meyve bitkilerine ait oldugu tespit edildi.

- Günlük hayatin ipuçlari buluntularda gizli

Yenikapi Kazilari'nda ele geçen tasinabilir kültür varliklari, Neolitik Dönem'den bugüne kadar süregelen günlük hayatin ipuçlarini veriyor.

Neolitik ve Demir Çagi'na ait pismis toprak eserler, Klasik Dönem'e tarihlenen kap çesitleri, amforalar, Roma ve Bizans dönemlerine ait sikkeler, koku siseleri ve kaplari, Geç Roma ve Bizans'a ait cam bardak ve kadehlerle pismis toprak kaplar, kandiller, fener, matara, kemik ve fildisi oyun taslari, ahsap taraklar, kutular, kasiklar, bronz ayna, anahtar ve deri sandalet tabanlari, Osmanli dönemine ait çini ve seramik parçalari, kazinin en önemli buluntularini olusturuyor.

- 2 bin 80 adet ayak izi belgelendi

En küçügü burundan topuga 15,9 santimetre, en büyügü 28,9 santimetre uzunlugunda Çanak Çömlekli Neolitik Çag insanlarina ait, kimi izlerin düzenli görünümleri nedeniyle giyimli ayak, kimi de çiplak olmak üzere 2 bin 80 tane ayak izi belgelendi.

Dönem insanina ait mezar tipleri, gömü gelenekleri, ahsap konut tipleri ve ayak izleri bugüne kadar Anadolu Arkeolojisi'nde bilinen ilk örnekleri olusturuyor.

- Üsküdar kazilarindan çikan 97 iskelete yas ve cinsiyet tespiti

Marmaray Projesi'nin bir diger önemli istasyonu olan Üsküdar Meydani'ndaki arkeolojik kazilar, 2004-2008 yillari arasinda gerçeklestirildi.

Ilk çaglardaki adi "Khrysopolis", Roma Dönemi'nde "Scutari" olan Üsküdar'da yürütülen kazilarda, Arkaik, Klasik, Helenistik ve Roma dönemlerine ait buluntular, Bizans ve Osmanli dönemlerine ait mimari kalintilara rastlandi.

Kazilarda bir arastanin temelleri, bir cadde ve buna açilan dükkanlar, bir tabakhaneye ait mimari kalintilar ve ahsap fiçilar gün yüzüne çikarildi.

Mihrimah Sultan Camisi ve Ahmet Çesmesi yakinlarinda yapilan kazilarda, 12–13. yüzyil Bizans Dönemi'ne ait tarihlenen apsidal bir yapinin temeli bulundu. Bu yapinin içinde ve temenos duvariyla arasindaki alanda 97 iskelet tespit edildi.

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Cografya Fakültesi Antropoloji Bölümü laboratuvarlarinda incelemeye alinan iskeletler üzerinde, bu insan toplulugunun demografik yapisinin saptanabilmesi amaciyla, gelismis kriterler kullanilarak yas ve cinsiyet tespitine girisildi.

Ortaya çikan paleodemografik analiz sonucuna göre, iskeletlerden 3'ünün çocuk, 14'ünün kadin, 73'ünün erkek oldugu saptandi, 7'sinin cinsiyeti belirlenemedi. Ölüm yaslarinin ise 30-40 araliginda yer alan eski Anadolu toplumlariyla benzerlik gösterdigi tespit edildi.

Rihtima ait tas siralari ile ahsap iskele kalintilarinin gün yüzüne çiktigi kazilarda ayrica Bizans Dönemi'ne ait çok sayida çanak, çömlek ele geçirildi.

Kazilarda açiga çikartilan apsidal yapinin, Kültür Varliklarini Koruma Kurulunca yerinde korunmasina karar verildi.

- Kentin en eski limanlarindan "Prosforion"

Marmaray Projesi'nin bir diger kazi istasyonu olan Sirkeci, M.Ö. 7. yüzyildan bu yana liman olarak kullaniliyordu.

Dört ayri noktada yapilan kazilarin ilk ikisi istasyon girisleri olan, Sirkeci Gari'nin güneyinde yer alan kuzey girisi ile Cagaloglu, Ankara Caddesi üzerinde bulunan güney girisinde, havalandirma yapilarinin bulundugu alanlarda olan diger iki kazinin ilki Hocapasa Camisi yaninda, digeri Sirkeci Gari'nin arkasinda yer aldi.

Istasyon girisleri ile havalandirma bacalarinda yapilan kazilarda Geç Osmanli, Bizans ve Erken Bizans dönemlerine ait mimari kalintilar ile Roma öncesi döneme ait küçük buluntu ve çanak çömlek tespit edildi.

Kuzey giris kazilarinda 1453-1888 dönemine ait kendi içinde evreleri olan Osmanli dönemi, bir geçis dolgusundan sonra da Bizans dönemi mimari tabakalari bulundu.

Dolgunun içinde çok miktarda üçayak, astarli, ilk pisirimleri yapilip sirlanmamis seramik parçalari, üçayaklara yapismis astarli ya da sirli atölye artiklari, seramik cüruflari, mermer havan ve havanelleri ile sondajlarin birinde tespit edilen bir firin kalintisi gün yüzüne çikarildi.

Kazilar, kültür dolgusunun deniz seviyesinin -26 metre altinda son bulmasiyla tamamlandi. Bu alanda ele geçen en nadir kalintilardan biri "keson" olarak adlandirilan ahsap konstrüksiyon oldu.

Güney girisindeki kazilarda, Geç Osmanli ve farkli Bizans dönemlerine ait kalintilar tespit edildi. Dogu saftindaki kazilarda ise M.Ö. 7. yüzyila ait buluntu grubu ele geçirildi. Osmanli dönemine ait 2 mimari tabakanin temel kalintilari ve onun da altinda bir Bizans dönemi yapi kalintisi açiga çikartildi.

5-7. yüzyillar arasina ait Bizans dönemi yapi kalintisi, Bölge Koruma Kurulu kararlari dogrultusunda proje alaninda yeniden kurulmak üzere tasindi.

Sirkeci Gari'nin bati saftindaki kazilarda 16. yüzyilin mavi-beyaz Iznik çinilerinden 19. yüzyilin günlük kullanim kaplarina kadar, genis bir zaman dilimine ait muhtelif malzemeler bulundu. Geç Bizans kültür katinin açiga çikarildigi kazilarda, Bizans döneminin ikinci mimari tabakasi içinde, Roma dönemine ait mermer bir kadin heykelinin basi bulundu.

Kaynak: AA

Bu haber AA API servisleriyle otomatik olarak yayınlanmıştır. Bu habere herhangi bir editöryal müdahale yapılmamıştır.