Bir Sehrin Su Ihtiyacini Karsiliyordu, 4 Asirdir Ayakta Duruyor

Kocaeli’nin Gebze ilçesinde 1644 yilinda içme suyunun aci olmasi sebebiyle Serdar Ibrahim Pasa tarafindan bir su dolabi yaptirildi. Bölgede 40 kuyunun kazilmasiyla elde edilen sular, insa edilen büyük su dolabinda toplandi. Beygirlerin hareket ederek çalistirdigi çark sistemiyle, yeraltina aktarilan sularin, burada da künkler vasitasiyla yaklasik 1 kilometre uzakliktaki Ibrahim Pasa Çesmesi’ne gönderilmesi saglandi. Bir sehrin tatli su ihtiyacini bu sekilde karsilayan yapi, 4 asirdir tüm ihtisamini koruyarak ayakta duruyor.

“4 asir önceki teknik yöntemle sehir altinin suyu da saglaniyor”

Bu su dolabinin Marmara Bölgesi’nde ayakta kalabilen yapilardan bir tanesi oldugunu söyleyen Tarihçi-Yazar Recep Kankal, “Bulunmus oldugumuz yapi Gebze’de 4 asirdir ayakta duran tarihi yapilarin en önemlilerinden bir tanesi. Istanbul civarinda belki böyle bir örnege denk gelmis olabiliriz. Marmara bölgesinde de ayakta kalan yapilardan birisi. Burasi Gebze’deki tarihi su dolabi. Su dolaplari bir bölgenin, bir sehrin, bir mahallenin su ihtiyacini karsilayan Osmanli döneminde yapilan tarihi yapilardan en önemlilerinden bir tanesi. 1644 senesinde Sisman Ibrahim Pasa ya da diger adiyla Serdar Ibrahim Pasa tarafindan Gebze’de böyle bir su dolabi yapilmis. Ilk olarak biz bu su dolabinin kayitlarini, burasi bir menzil kasabasi, bir menzil sehri oldugu için buradan gelip geçen hacilarin notlarindan ögreniyoruz. Notlarda söyle söyleniyor; Sisman Ibrahim Pasa buraya bir su dolabi yaptirmistir, çünkü Gebze’nin sulari aciydi. Gebze’nin sulari tatli olmadigi için Ibrahim Pasa 40 tane kuyu kazdiriyor ve bu kuyulardan topladigi suyun bir dolapta, büyük bir kuyuda toplanmasini sagliyor ve bu sekilde de Gebze’nin içme suyunun karsilanmasi için böyle bir yapi insa ediyor. Sularin burada toplanmasiyla 1 kilometre ötedeki Ibrahim Pasa Çesmesi’ne yeraltindan 4 asir önceki teknik yöntemle sehir altinin suyu da saglaniyor” dedi.



“Dolap beygiri tabiri bu yapidaki sistemden geliyor”

Buradaki su sistemi çok farkli bir sekilde, o dönemin teknigiyle çalistigini vurgulayan Kankal, “Aslinda Türkçemizde de var olan dolap beygiri tabiri bu yapidaki sistemden geliyor. Asagida uzun bir direk var. Diregin üzerinde de çark sistemi var. Bu diregin alt kisminda Osmanli döneminde 3 tane beygirin bagli oldugunu biliyoruz ve beygirler pes pese buradaki çarki çeviriyor. Küçük çark çevrilince ortada kuyunun üzerindeki ana çark da çevriliyor ve ana çarkin üzerindeki küçük tahta kutular asagidaki yaklasik 15 metre derinligindeki bu kuyunun içerisinden suyu yukariya dogru aliyor. Yukariya kadar yükseldikten sonra yan taraftaki hazneye aktariyor. Hazneden de su hemen binanin bünyesinde bulunan, dis yüzeyinde de gözüken teraziye aktariliyor. Bu su dolabina bagi olan 3 tane terazi var. Bunlarin hepsi yüzeyde olan teraziler ama günümüze hiç biri gelmemis. Sadece binanin içerisinde bulunan terazi günümüze ulasmis. Hazneden su teraziye birakiliyor, su yukaridan asagiya dogru dökülüyor ve asagi dogru akitilan su 100 metre ilerideki ikinci teraziye gidiyor. Bunlarin hepsi yeraltindan saglaniyor. Künkler vasitasiyla saglaniyor ve bu künkler yaklasik 1 kilometre mesafedeki, Gebze’nin merkezindeki Ibrahim Pasa Çesmesi’ne yer altindan gidiyor. Böyle bir su sitemi yapilmis” diye konustu.



“Gebze ahalisi buranin tamirati için Sultan 2. Mahmud’dan yardim istiyor”

Geçmiste zamanin tahribatina ugrayarak bu yapinin 2 defa yikilma tehlikesi geçirdigi kaydeden Kankal, “4 asirdir böyle yapi, Osmanli’nin teknik sistemi ayakta durmus ve böyle günümüze kadar gelmis. Ama 1980’lere gelince bu dolap biraz tahribat görüyor. 4 asirlik yapi zamanin da tahribine ugruyor ve yikilmaya yüz tutuyor, çatisi göçüyor ve burada bir çözüm yolu düsünülüyor. Tabii ki o dönemlerde beygirlerin de azalmasindan dolayi motopomp sistemiyle burada kuyunun içerisine bir motor yerlestiriliyor ve motorla birlikte alinan su sondaj sekliyle yeniden sehirdeki su sebekesine baglanti saglaniyor Bu sekilde 1980’ler de de böyle bir kullanimi oluyor. 1830’larda da burasi bir yikilma geçiriyor. Gebze halki buranin yapilmasi için Sultan 2. Mahmud’a bir arzuhalde bulunuyor. Buranin yapilmasi için, buranin yeniden elden geçirilmesi ve onarilmasi için Gebze ahalisi, parasi yetistiremedigi ve buranin tamiratini gerçeklestiremedigi için Padisah Sultan 2. Mahmud’dan yardim istiyor ve padisah bunu kabul ediyor. Bu su dolabi ve diger Ibrahim Pasa Çesmesi de 1830’larda Sultan 2. Mahmud tarafindan restore edilerek halkin su ihtiyacinin karsilanmasi da bu vesileyle gerçeklesiyor” seklinde konustu.