Zengezur Koridoru Türkiye Ile Orta Asya Arasinda Yeni Baglanti Saglayacak
KTÜ Iktisadi ve Idari Bilimler Fakültesi Uluslararasi Iliskiler Bölümü Ögretim Üyesi Doç. Dr. Ismail Köse: 'Dogal gaz ve petrol boru hatlarini Turan koridorunda görecegiz. Tren yolu yapilacaktir. Eski Ipek Yolu, kadim Ipek Yolu canlandirilabilecektir ve Orta Asya'dan Türkiye'ye transit, dogrudan üçüncü bir ülkenin müdahalesine ve iznine ihtiyaç kalmadan baglanti saglanabilecektir' '100 yil sonra da olsa Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün kafasindaki plan, Atatürk'ün öngörüsüyle olusturmaya çalistigi TürkistanOrta Asya koridoru kurulacaktir'
GAZI NOGAY - Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Iktisadi ve Idari Bilimler Fakültesi Uluslararasi Iliskiler Bölümü Ögretim Üyesi Doç. Dr. Ismail Köse, Zengezur koridoruyla ilgili, "Stratejik ve ekonomik olarak bahsettigimiz koridor gelecekte, bugün öngörülenden ya da umulandan çok daha fazla katki saglayabilecek niteliktedir." dedi.
Köse, Azerbaycan topraklarinin Ermenistan isgalinden kurtarilmasiyla sonuçlanan 44 günlük savasin akabinde açiklanan bildirinin en önemli maddeleri arasinda yer alan Zengezur koridorunun önemine iliskin AA muhabirine degerlendirmede bulundu.
Türkiye ile Azerbaycan arasinda dogrudan kara yolu baglantisi kurulacak koridorun Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruldugu yillardan beri ön planda olan çok önemli bir güzergah olduguna dikkati çeken Köse, söz konusu koridorun, 1921 yilinda Türkiye ile Sovyet Rusya arasinda imzalanmis olan Sovyet Rusya Dostluk ve Kardeslik Antlasmasi'nin (Moskova Antlasmasi) da en önemli maddelerinden biri oldugunu belirterek, söyle konustu:
"Moskova Antlasmasinda çok önemli bir madde vardir; 'Nahçivan Bölgesi ya Rusya'da kalacak ya Azerbaycan'a verilecektir. Üçüncü bir devlete Nahçivan kesinlikle teslim edilemeyecek, devredilemeyecektir.' Buradaki üçüncü devlet açikça Ermenistan'dir. Atatürk özellikle Nahçivan'in Ermenistan'a birakilmamasi ve Türkiye ile Azerbaycan arasinda, dolayisiyla Orta Asya-Türkistan Bölgesi arasindaki iletisimin saglanmasini, korumasini arzuluyordu." ifadelerini kullandi.
Karabag'in 1989 yilina kadar Azerbaycan'a bagli oldugunu ve Türkiye'nin Nahçivan ve Karabag üzerinden Azerbaycan ile kara baglantisinin saglanmis durumda oldugunu ifade eden Köse, söyle konustu:
"Burada Dilucu Sinir Kapisi ön plana çikiyor. Dilucu, bizatihi Atatürk'ün kendi hazinesinden verdigi söylenen altinlarla Iran'dan satin aldigi topraklardir. Bu 15 kilometrelik koridor sayesinde biz Dilucu ile Nahçivan'a, Nahçivan üzerinden de Karabag'a, Azerbaycan'a baglanti saglayabiliyorduk. 1989 yilinda Karabag'in statüsü Yüce Sovyet Konseyi tarafindan degistirildi ve Sovyetler Birligi yikilirken Ermenistan'a teslim edildi. Burada Nahçivan teslim edilseydi sayet, Türkiye'nin Moskova Antlasmasina göre garantörlük hakki ortaya çikacakti fakat Karabag üzerinde Türkiye'nin herhangi söz hakki mevcut degildi.
Halen de antlasmalara dayali Türkiye'nin Karabag üzerinde söz hakki yoktur fakat Nahçivan üzerinde garantörlük hakki halen saklidir. Çünkü Moskova Antlasmasi halen yürürlüktedir. Dolayisiyla Karabag'i isgal ettiginizde Türkiye ile Azerbaycan'i, Türkiye ile Türkistan'in baglantisini kesmis olursunuz. Böyle de oldu. Sovyetler Birligi ve sonrasinda Rusya Federasyonu bunu bilinçli olarak yapti. Bilinçli olarak Türkiye'nin Türkistan bölgesiyle, Turan bölgesiyle iletisim kurmasini istemedi."
- "Dogal gaz ve petrol boru hatlarini Turan koridorunda görecegiz"
Köse, 10 Kasim 2020'de Azerbaycan topraklarinin Ermenistan isgalinden kurtarilmasiyla sonuçlanan savasin akabinde Azerbaycan Cumhurbaskani Ilham Aliyev, Ermenistan Basbakani Nikol Pasinyan ve Rusya Devlet Baskani Vladimir Putin'in Karabag'da çatismalarin sona erdiginin ilan edildigi bildiriye imza attigini animsatarak, bildirinin en önemli maddelerinden birinin, özellikle Azerbaycan'in bati illeri ile Nahçivan'i birlestirecek Zengezur koridorunun faaliyete geçirilmesi olduguna dikkati çekti.
"Turan koridorunun en nihayetinde 100 yil sonra açilabilmesi çok önemli. Ben ve bununla ilgilenen herkes bunun önemini takdir ediyordur." ifadelerinin kullanan Köse, sunlari kaydetti:
"Koridor ne getirecek? Dogal gaz ve petrol boru hatlari ilk asamada koridordan kurulmayacak. Çünkü dogal gaz ve petrol büyük yatirimlardan sermaye emin olmadigi alanlara yatirim yapmaz. Bütün dünyada böyledir. Biraz koridorun yerlesmesi, kullanilabilirligin ve sürdürebilirliginin görülmesi gerekecek. Sonrasinda biz dogal gaz ve petrol boru hatlarini Turan koridorunda görecegiz. Tren yolu yapilacaktir. Eski Ipek Yolu, kadim Ipek Yolu canlandirilabilecektir ve Orta Asya'dan Türkiye'ye transit, dogrudan üçüncü bir ülkenin müdahalesine ve iznine ihtiyaç kalmadan baglanti saglanabilecektir. Türk tirlari üçüncü bir ülkenin iznine ve vergilendirilmesine, bazen haksiz ve ekstra vergilendirmelerine maruz kalmadan kolaylikla Türk dünyasi ile iletisim kurabilecektir. Stratejik ve ekonomik olarak bahsettigimiz koridor gelecekte, bugün öngörülenden ya da umulandan çok daha fazla katki saglayabilecek niteliktedir."
- "Ermeni devletinin bölgede dengeli politikalar gelistirebilmesinin yolu Türkiye ile iliskilerden geçmektedir"
"Turan koridoru" olarak adlandirdigi Zengezur koridorunun olusturulmasini Ermenistan ve Iran'in istemedigini savunan Köse, Rusya'nin su anda kendisini güvende hissettigi için bunu çok önemsemedigine inandigini dile getirdi.
Türkiye ile Ermenistan arasindaki iliskilere de deginen Köse, söyle devam etti:
"Ermeni devletinin ayakta kalabilmesi, Ermeni devletinin birligini saglayabilmesi, Ermeni devletinin bölgede dengeli politikalar gelistirebilmesinin yolu Türkiye ile iliskilerden geçmektedir. Türkiye, Ermenistan ile iliskileri gelistirmese de var olabilir fakat Ermenistan Türkiye ile iyi iliskiler gelistirmezse varligi Rusya'nin ve Iran'in denetiminde kalir. Bunu Ermeni devleti de biliyordur. Dolaysiyla Pesinyan'in rasyonel politikalari takip ederek, kosullarin da mecbur birakmasiyla geri adim attigini görüyoruz. Direnecektir fakat artik esyanin tabiati bellidir. 100 yil sonra da olsa Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün kafasindaki plan, Atatürk’ün öngörüsüyle olusturmaya çalistigi Türkistan-Orta Asya koridoru kurulacaktir."
Zengezur koridorunun sorunsuz islemesiyle birlikte Türkiye'nin hem stratejik hem de ekonomik kazanimlarinin çok daha etkin ve net sekilde görülecegini vurgulayan Köse, "Dogal gaz ve petrol boru hatlari çok daha ucuz çok daha kolay bir sekilde, 650 kilometrelik bir alandan bahsediyoruz. Bu alan Gürcistan üzerinden 1000 kilometreden daha fazla. Kisalan ve kolaylasan bir hat kurulabilecektir. Birkaç yila ihtiyacimiz var. Bu dönemde politikalarin çok dikkatli ve koridoru koruyacak sekilde gelistirilmesi, Türkiye’nin öncelikleri arasinda olmali, zaten de öyle." diye konustu.
Kaynak: AA
Köse, Azerbaycan topraklarinin Ermenistan isgalinden kurtarilmasiyla sonuçlanan 44 günlük savasin akabinde açiklanan bildirinin en önemli maddeleri arasinda yer alan Zengezur koridorunun önemine iliskin AA muhabirine degerlendirmede bulundu.
Türkiye ile Azerbaycan arasinda dogrudan kara yolu baglantisi kurulacak koridorun Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruldugu yillardan beri ön planda olan çok önemli bir güzergah olduguna dikkati çeken Köse, söz konusu koridorun, 1921 yilinda Türkiye ile Sovyet Rusya arasinda imzalanmis olan Sovyet Rusya Dostluk ve Kardeslik Antlasmasi'nin (Moskova Antlasmasi) da en önemli maddelerinden biri oldugunu belirterek, söyle konustu:
"Moskova Antlasmasinda çok önemli bir madde vardir; 'Nahçivan Bölgesi ya Rusya'da kalacak ya Azerbaycan'a verilecektir. Üçüncü bir devlete Nahçivan kesinlikle teslim edilemeyecek, devredilemeyecektir.' Buradaki üçüncü devlet açikça Ermenistan'dir. Atatürk özellikle Nahçivan'in Ermenistan'a birakilmamasi ve Türkiye ile Azerbaycan arasinda, dolayisiyla Orta Asya-Türkistan Bölgesi arasindaki iletisimin saglanmasini, korumasini arzuluyordu." ifadelerini kullandi.
Karabag'in 1989 yilina kadar Azerbaycan'a bagli oldugunu ve Türkiye'nin Nahçivan ve Karabag üzerinden Azerbaycan ile kara baglantisinin saglanmis durumda oldugunu ifade eden Köse, söyle konustu:
"Burada Dilucu Sinir Kapisi ön plana çikiyor. Dilucu, bizatihi Atatürk'ün kendi hazinesinden verdigi söylenen altinlarla Iran'dan satin aldigi topraklardir. Bu 15 kilometrelik koridor sayesinde biz Dilucu ile Nahçivan'a, Nahçivan üzerinden de Karabag'a, Azerbaycan'a baglanti saglayabiliyorduk. 1989 yilinda Karabag'in statüsü Yüce Sovyet Konseyi tarafindan degistirildi ve Sovyetler Birligi yikilirken Ermenistan'a teslim edildi. Burada Nahçivan teslim edilseydi sayet, Türkiye'nin Moskova Antlasmasina göre garantörlük hakki ortaya çikacakti fakat Karabag üzerinde Türkiye'nin herhangi söz hakki mevcut degildi.
Halen de antlasmalara dayali Türkiye'nin Karabag üzerinde söz hakki yoktur fakat Nahçivan üzerinde garantörlük hakki halen saklidir. Çünkü Moskova Antlasmasi halen yürürlüktedir. Dolayisiyla Karabag'i isgal ettiginizde Türkiye ile Azerbaycan'i, Türkiye ile Türkistan'in baglantisini kesmis olursunuz. Böyle de oldu. Sovyetler Birligi ve sonrasinda Rusya Federasyonu bunu bilinçli olarak yapti. Bilinçli olarak Türkiye'nin Türkistan bölgesiyle, Turan bölgesiyle iletisim kurmasini istemedi."
- "Dogal gaz ve petrol boru hatlarini Turan koridorunda görecegiz"
Köse, 10 Kasim 2020'de Azerbaycan topraklarinin Ermenistan isgalinden kurtarilmasiyla sonuçlanan savasin akabinde Azerbaycan Cumhurbaskani Ilham Aliyev, Ermenistan Basbakani Nikol Pasinyan ve Rusya Devlet Baskani Vladimir Putin'in Karabag'da çatismalarin sona erdiginin ilan edildigi bildiriye imza attigini animsatarak, bildirinin en önemli maddelerinden birinin, özellikle Azerbaycan'in bati illeri ile Nahçivan'i birlestirecek Zengezur koridorunun faaliyete geçirilmesi olduguna dikkati çekti.
"Turan koridorunun en nihayetinde 100 yil sonra açilabilmesi çok önemli. Ben ve bununla ilgilenen herkes bunun önemini takdir ediyordur." ifadelerinin kullanan Köse, sunlari kaydetti:
"Koridor ne getirecek? Dogal gaz ve petrol boru hatlari ilk asamada koridordan kurulmayacak. Çünkü dogal gaz ve petrol büyük yatirimlardan sermaye emin olmadigi alanlara yatirim yapmaz. Bütün dünyada böyledir. Biraz koridorun yerlesmesi, kullanilabilirligin ve sürdürebilirliginin görülmesi gerekecek. Sonrasinda biz dogal gaz ve petrol boru hatlarini Turan koridorunda görecegiz. Tren yolu yapilacaktir. Eski Ipek Yolu, kadim Ipek Yolu canlandirilabilecektir ve Orta Asya'dan Türkiye'ye transit, dogrudan üçüncü bir ülkenin müdahalesine ve iznine ihtiyaç kalmadan baglanti saglanabilecektir. Türk tirlari üçüncü bir ülkenin iznine ve vergilendirilmesine, bazen haksiz ve ekstra vergilendirmelerine maruz kalmadan kolaylikla Türk dünyasi ile iletisim kurabilecektir. Stratejik ve ekonomik olarak bahsettigimiz koridor gelecekte, bugün öngörülenden ya da umulandan çok daha fazla katki saglayabilecek niteliktedir."
- "Ermeni devletinin bölgede dengeli politikalar gelistirebilmesinin yolu Türkiye ile iliskilerden geçmektedir"
"Turan koridoru" olarak adlandirdigi Zengezur koridorunun olusturulmasini Ermenistan ve Iran'in istemedigini savunan Köse, Rusya'nin su anda kendisini güvende hissettigi için bunu çok önemsemedigine inandigini dile getirdi.
Türkiye ile Ermenistan arasindaki iliskilere de deginen Köse, söyle devam etti:
"Ermeni devletinin ayakta kalabilmesi, Ermeni devletinin birligini saglayabilmesi, Ermeni devletinin bölgede dengeli politikalar gelistirebilmesinin yolu Türkiye ile iliskilerden geçmektedir. Türkiye, Ermenistan ile iliskileri gelistirmese de var olabilir fakat Ermenistan Türkiye ile iyi iliskiler gelistirmezse varligi Rusya'nin ve Iran'in denetiminde kalir. Bunu Ermeni devleti de biliyordur. Dolaysiyla Pesinyan'in rasyonel politikalari takip ederek, kosullarin da mecbur birakmasiyla geri adim attigini görüyoruz. Direnecektir fakat artik esyanin tabiati bellidir. 100 yil sonra da olsa Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün kafasindaki plan, Atatürk’ün öngörüsüyle olusturmaya çalistigi Türkistan-Orta Asya koridoru kurulacaktir."
Zengezur koridorunun sorunsuz islemesiyle birlikte Türkiye'nin hem stratejik hem de ekonomik kazanimlarinin çok daha etkin ve net sekilde görülecegini vurgulayan Köse, "Dogal gaz ve petrol boru hatlari çok daha ucuz çok daha kolay bir sekilde, 650 kilometrelik bir alandan bahsediyoruz. Bu alan Gürcistan üzerinden 1000 kilometreden daha fazla. Kisalan ve kolaylasan bir hat kurulabilecektir. Birkaç yila ihtiyacimiz var. Bu dönemde politikalarin çok dikkatli ve koridoru koruyacak sekilde gelistirilmesi, Türkiye’nin öncelikleri arasinda olmali, zaten de öyle." diye konustu.