'Tasavvuf Müziği Arabeskleşti'
Dünyaca ünlü neyzen Kudsi Ergüner, tasavvuf müziği geleneğinin devam ettirilemediğini ve bu müziğin arabeskleştirildiğini söyledi.
Uzun yıllardır Paris'te yaşayan, sanatını dünyanın dört bir yanında icra eden ve dersler veren neyzen Kudsi Ergüner, AA muhabirine çalışmalarıyla ilgili bilgi verdi, tasavvuf felsefesi ve tasavvuf müziği ile ilgili görüşlerini anlattı.
Türk Tasavvuf Müziğinin ana enstrümanı neyde, Mesnevi geleneğinin devamı olan "Ergüner ekolü"nün son temsilcisi Ulvi Ergüner'in yetiştirdiği sanatçı Kudsi Ergüner, tasavvuf müziğinden önce tasavvufun kendisini anlamak gerektiğini vurguladı.
Ergüner, "İslam dünyasında tasavvuf dediğimiz veya batının sufi dediği şeyin geleneksel olarak günümüzde devamı mevcut değil. Yani olan her şey sonradan siyasi nedenlerle, gerek dış etki gerek ülkelerin kendi iç sosyal sıkıntılarını kapatmak için ortaya çıkan bir takım hareketler. Bunların hiç birisi geleneğin devamı değil" diye konuştu.
Özellikle Türkiye'de tasavvufun müthiş zengin kültürel mirasını bir kenara atmanın mümkün olmadığını, bu müziklerin eskiden tarikatlarda ayinlerin içinde okunduğunu dile getiren Ergüner, şöyle devam etti:
"Tasavvuf gerek müzikle gerek edebiyatla gerek tarihle ilgili çok zengin bir konu. Bunu bir popülizm içerisinde maalesef yok ediyoruz. Batıdaki tasavvufi hareketlere baktığımız zaman biraz new age ve kendilerine referans olarak da İslam ülkelerinde dejenere olmuş tasavvufu alan adamlar çıkıyor. Bunlar bayağı da geniş bir hareket. Batı dünyasının manevi sıkıntılarına cevap verilmek üzere adapte edilmiş versiyonlar, yani hiç birisi geleneğin devamı değil."
Mevlevi geleneğinde aşağı yukarı 55-60 tane muhteşem beste bulunduğuna dikkati çeken Ergüner, bunların Itri, İsmail Dede, Zekai Dede gibi büyük isimlerin bestelediği Mevlevi ayinleri, makam musikisinin en gelişmiş formu ve icra edildiğinde bir saat süren eserler olduğunu söyledi. Ergüner, şöyle devam etti:
"Bunlar çok rafine eserler. Binlerce eser var, muhteşem bir repertuvar var ortada. Bu repertuvar tabii şimdiki insanlar için bir şey ifade etmiyor. Sözlerini anlayan yok, müziği anlayan yok. Tasavvuf müziği normalde bugüne göre çok rafine. Yeni bir tasavvuf müziği ortaya çıktı ki o da çok arabesk bir şey. Tasavvuf müziği arabeskleşti."
Bir müziğin tasavvufi anlam kazanabilmesi için önce tarikatlar geleneği içerisinde bir repertuvar oluşması gerektiğini belirten Ergüner, müziğin maksadının da sözleri taşımak olduğunu, günümüzde ise bu sözleri anlayan olmadığını söyledi.
Günümüzde tasavvufi olmayan şiirlerin bestelenip ilahi diye okunduğunu anlatan Ergüner, "Bunu tasavvuf müziği olarak adlandırmak mümkün değil" diye konuştu.
- Kitle kültürü
Bazı şeylerin kitle kültürü olamayacağını savunan Ergüner, şöyle konuştu:
"Mevlevilik diyoruz, tekkeler kapanmadan önce Galata Mevlevihanesi'ndeki nüfus 20 kişi, 200 kişi değil, 2 bin kişi değil, ki en büyük mevlevihane. Bu klasik batı müziği için de böyle. Ben zannetmiyorum ki Almanya'nın köylüsü de Bach dinliyordur. Bu elit bir şey.
Bu seçkin insanların kültürü halk tarafından gelen insanlarla da beslenmiş. Bir yerden bir ilişki de var, kopuk değil. Batıdaki aristokrasinin içine kapalı müzik dünyası değil bizde tasavvuf müziği. Şeyh Galip Diyarbakır'dan gelmiş, ama İstanbul'da Şeyh Galip olmuş. Bunun gibi bir sürü misal var. Bu elit kültürünü bugün biz kitle kültürü yapmaya çalışıyoruz. Kitle kültürü yapınca kitlenin zevkine hitap edecek bir şekle iniveriyor bir anda. Burada da yozlaşma başlıyor. Herkes İsmail Dede'nin hüzzam ayinini dinlediği zaman zevk almak durumunda değil."
Tasavvuf musikisinin maksadının insanların musiki vasıtasıyla manevi bir zevk yaşaması olduğunu dile getiren Ergüner, ancak gelenek ortaya koyulmadığı için ortaya çıkanların yoz versiyonlar haline geldiğini bildirdi. Ergüner, "Bunu yapan insanlar keşke biraz daha müziğin, edebiyatın, literatürün biraz daha içine girebilseler belki daha güzel şeyler yapabilecekler" dedi.
Öte yandan Türkiye'de üniversitelerde tasavvuf müziği konusunda yapılan çok pozitif akademik çalışmalar olduğunu da hatırlatan Ergüner, araştırmalar yapıldığını, faydalı kaynakların tercüme edildiğini kaydetti.
- Ergüner'in çalışmaları
Kudsi Ergüner, 1973 yılında yerleştiği Paris'te ve dünyanın değişik şehirlerinde yaptığı çalışmalarla ilgili bilgi verirken, 45 yıldır yüzlerce talebe yetiştirdiğini ve binlerce konser verdiğini söyledi.
Paris'te kurduğu Mevlana Enstitüsü'nün neredeyse kendiliğinden oluştuğunu belirten Ergüner, konserlerden sonra bir çok kişinin ney, şiir öğrenmek için yanına geldiğini, sonuçta kiraladıkları bir lokalde dernekleşerek kurdukları enstitüde 25 sene mesnevi okuttuğunu, müzik dersi verdiğini anlattı. Artık talebelerinin talebeleri olduğunu, ektikleri tohumların bir yerlerde yeşermeye başladığını görünce ve yoğun işleri nedeniyle derneğin sonlandırıldığını ifade eden Ergüner, kendi çalışmalarının da daha kurumsal olmaya başladığını kaydetti.
Halen Rotherdam Konservatuvarında ders veren Ergüner, Venedik'te Cini Vakfı'nda da çalışmalarını sürdürdüğünü, orada başlattıkları ve değişik temalar üzerinde çalıştıkları Birun projesinin 15 yıldır devam ettiğini, gelecek yıl da Rumca sözlü Osmanlı müziği yapacaklarını bildirdi. Vakfın bu projede kendisiyle birlikte çalışan öğrencilere burs da verdiğini sözlerine ekledi.
Tasavvuf müziğinin örneklerini yansıttığı pek çok albümünün yanı sıra Ayrılık Çeşmesi adlı otobiyografik kitabı da bulunan Ergüner, Hacı Bektaş Veli'nin hayatını anlatan Vilayetname'yi de Fransızcaya çevirdi.
Kaynak: AA
Türk Tasavvuf Müziğinin ana enstrümanı neyde, Mesnevi geleneğinin devamı olan "Ergüner ekolü"nün son temsilcisi Ulvi Ergüner'in yetiştirdiği sanatçı Kudsi Ergüner, tasavvuf müziğinden önce tasavvufun kendisini anlamak gerektiğini vurguladı.
Ergüner, "İslam dünyasında tasavvuf dediğimiz veya batının sufi dediği şeyin geleneksel olarak günümüzde devamı mevcut değil. Yani olan her şey sonradan siyasi nedenlerle, gerek dış etki gerek ülkelerin kendi iç sosyal sıkıntılarını kapatmak için ortaya çıkan bir takım hareketler. Bunların hiç birisi geleneğin devamı değil" diye konuştu.
Özellikle Türkiye'de tasavvufun müthiş zengin kültürel mirasını bir kenara atmanın mümkün olmadığını, bu müziklerin eskiden tarikatlarda ayinlerin içinde okunduğunu dile getiren Ergüner, şöyle devam etti:
"Tasavvuf gerek müzikle gerek edebiyatla gerek tarihle ilgili çok zengin bir konu. Bunu bir popülizm içerisinde maalesef yok ediyoruz. Batıdaki tasavvufi hareketlere baktığımız zaman biraz new age ve kendilerine referans olarak da İslam ülkelerinde dejenere olmuş tasavvufu alan adamlar çıkıyor. Bunlar bayağı da geniş bir hareket. Batı dünyasının manevi sıkıntılarına cevap verilmek üzere adapte edilmiş versiyonlar, yani hiç birisi geleneğin devamı değil."
Mevlevi geleneğinde aşağı yukarı 55-60 tane muhteşem beste bulunduğuna dikkati çeken Ergüner, bunların Itri, İsmail Dede, Zekai Dede gibi büyük isimlerin bestelediği Mevlevi ayinleri, makam musikisinin en gelişmiş formu ve icra edildiğinde bir saat süren eserler olduğunu söyledi. Ergüner, şöyle devam etti:
"Bunlar çok rafine eserler. Binlerce eser var, muhteşem bir repertuvar var ortada. Bu repertuvar tabii şimdiki insanlar için bir şey ifade etmiyor. Sözlerini anlayan yok, müziği anlayan yok. Tasavvuf müziği normalde bugüne göre çok rafine. Yeni bir tasavvuf müziği ortaya çıktı ki o da çok arabesk bir şey. Tasavvuf müziği arabeskleşti."
Bir müziğin tasavvufi anlam kazanabilmesi için önce tarikatlar geleneği içerisinde bir repertuvar oluşması gerektiğini belirten Ergüner, müziğin maksadının da sözleri taşımak olduğunu, günümüzde ise bu sözleri anlayan olmadığını söyledi.
Günümüzde tasavvufi olmayan şiirlerin bestelenip ilahi diye okunduğunu anlatan Ergüner, "Bunu tasavvuf müziği olarak adlandırmak mümkün değil" diye konuştu.
- Kitle kültürü
Bazı şeylerin kitle kültürü olamayacağını savunan Ergüner, şöyle konuştu:
"Mevlevilik diyoruz, tekkeler kapanmadan önce Galata Mevlevihanesi'ndeki nüfus 20 kişi, 200 kişi değil, 2 bin kişi değil, ki en büyük mevlevihane. Bu klasik batı müziği için de böyle. Ben zannetmiyorum ki Almanya'nın köylüsü de Bach dinliyordur. Bu elit bir şey.
Bu seçkin insanların kültürü halk tarafından gelen insanlarla da beslenmiş. Bir yerden bir ilişki de var, kopuk değil. Batıdaki aristokrasinin içine kapalı müzik dünyası değil bizde tasavvuf müziği. Şeyh Galip Diyarbakır'dan gelmiş, ama İstanbul'da Şeyh Galip olmuş. Bunun gibi bir sürü misal var. Bu elit kültürünü bugün biz kitle kültürü yapmaya çalışıyoruz. Kitle kültürü yapınca kitlenin zevkine hitap edecek bir şekle iniveriyor bir anda. Burada da yozlaşma başlıyor. Herkes İsmail Dede'nin hüzzam ayinini dinlediği zaman zevk almak durumunda değil."
Tasavvuf musikisinin maksadının insanların musiki vasıtasıyla manevi bir zevk yaşaması olduğunu dile getiren Ergüner, ancak gelenek ortaya koyulmadığı için ortaya çıkanların yoz versiyonlar haline geldiğini bildirdi. Ergüner, "Bunu yapan insanlar keşke biraz daha müziğin, edebiyatın, literatürün biraz daha içine girebilseler belki daha güzel şeyler yapabilecekler" dedi.
Öte yandan Türkiye'de üniversitelerde tasavvuf müziği konusunda yapılan çok pozitif akademik çalışmalar olduğunu da hatırlatan Ergüner, araştırmalar yapıldığını, faydalı kaynakların tercüme edildiğini kaydetti.
- Ergüner'in çalışmaları
Kudsi Ergüner, 1973 yılında yerleştiği Paris'te ve dünyanın değişik şehirlerinde yaptığı çalışmalarla ilgili bilgi verirken, 45 yıldır yüzlerce talebe yetiştirdiğini ve binlerce konser verdiğini söyledi.
Paris'te kurduğu Mevlana Enstitüsü'nün neredeyse kendiliğinden oluştuğunu belirten Ergüner, konserlerden sonra bir çok kişinin ney, şiir öğrenmek için yanına geldiğini, sonuçta kiraladıkları bir lokalde dernekleşerek kurdukları enstitüde 25 sene mesnevi okuttuğunu, müzik dersi verdiğini anlattı. Artık talebelerinin talebeleri olduğunu, ektikleri tohumların bir yerlerde yeşermeye başladığını görünce ve yoğun işleri nedeniyle derneğin sonlandırıldığını ifade eden Ergüner, kendi çalışmalarının da daha kurumsal olmaya başladığını kaydetti.
Halen Rotherdam Konservatuvarında ders veren Ergüner, Venedik'te Cini Vakfı'nda da çalışmalarını sürdürdüğünü, orada başlattıkları ve değişik temalar üzerinde çalıştıkları Birun projesinin 15 yıldır devam ettiğini, gelecek yıl da Rumca sözlü Osmanlı müziği yapacaklarını bildirdi. Vakfın bu projede kendisiyle birlikte çalışan öğrencilere burs da verdiğini sözlerine ekledi.
Tasavvuf müziğinin örneklerini yansıttığı pek çok albümünün yanı sıra Ayrılık Çeşmesi adlı otobiyografik kitabı da bulunan Ergüner, Hacı Bektaş Veli'nin hayatını anlatan Vilayetname'yi de Fransızcaya çevirdi.