Komplo Teorilerine Psikolojik Bakis

Tüm dünyayi saran Covid-19 salginiyla ilgili komplo teorileri hayatin önemli bir parçasi haline geldi. Yakin gelecekte dünyada iklim degisikligi sebebiyle ortaya çikacak krizin veya çikmasi muhtemel savaslarin benzeri bilgi kirliliklerine yol açabilecegi düsünülüyor. Yasar Üniversitesi Psikoloji Bölümü Ögretim Üyesi Doç. Dr. Sinan Alper’in Kadir Has Üniversitesi Psikoloji Bölümü Ögretim Üyesi Doç. Dr. Onurcan Yilmaz’la birlikte yazdigi kitabi “Komplo Teorilerine Neden Inaniriz? Komplo Inançlarinin Psikolojisi Üzerine”, 2024 yilinin Ocak ayinda yayimlandi. Iki sosyal psikologun insanlarin neden komplo teorilerine inandigini ve inanmanin nasil etkileri olabildigi üzerinde durdugu kitap, bu teorilerin üretilme sürecini ve sonrasini evrimsel ve psikolojik açidan ele aliyor. Gerçek hayattan kesitlerin yer aldigi kitapta komplo inançlariyla nasil mücadele edilebilecegi de anlatiliyor. Insanlarin neden komplo teorileri ürettigini anlatan Doç. Dr. Sinan Alper, “Komplo teorileri bir grup insanin gizlice ve kötücül amaçlarla bir plan çerçevesinde hareket ettigine dair inançlardir. Her komplo teorisi yanlis degildir. Tarihte bazilarinin dogru oldugu da ortaya çikti. Ancak ekseriyetle gerçeklikten kopuk ve somut delillere dayanmayan inançlar. Kendisini tehlikeden korumak isteyen insanlar, ortada büyük bir tehlike olduguna dair bu rivayetlere kulak kabartirlar ve ciddiye aliyor olmalari da evrimsel açidan uyumludur. Aksi takdirde gerçek bir tehlikeyi önemsemeyip gözden kaçirma riski dogar” dedi.



Belirsizligi sevmemek ve örüntü arama ihtiyaci

Komplo teorilerine yönelik inançlari artiran faktörlerin altini çizen Doç. Dr. Alper, “Hem bireysel hem de toplumsal faktörlerin etkili oldugunu biliyoruz. Bireysel faktörler genelde akil yürütme biçimleriyle ilgili. Rasyonel, derinlemesine düsünemeyen, bilimsel akil yürütme becerisi konusunda zayif olan bireyler komplo teorilerini daha kolay kabul ediyor. Bizim insanlar olarak belirsizligi sevmememiz ve kaosta bile bir örüntü arama ihtiyacimiz da önemli bir rol oynuyor. Tabii bir de toplumsal faktörler var. Diger insanlara olan güveni düsüren esitsizlik, yolsuzluk gibi toplumsal faktörler komplo inançlarini artiriyor” diye konustu.



“Iklim kriziyle ilgili komplo teorilerini sik sik görecegiz”

Komplo teorilerinin sebep oldugu tehlikelerden örnekler veren Doç. Dr. Alper, sunlari söyledi:

“Covid-19 pandemisinde bu tehlikelerin bazilarini gördük. Komplo inançlari arttikça insanlarin asi olma ve maske takma niyetleri düstü. Yakin gelecekte iklim krizinin aslinda var olmadigini veya abartildigini iddia eden komplo teorilerini sik sik görecegiz. Bu da alinmasi gereken önlemleri sekteye ugratabilecek. Komplo teorilerinin siyaset dünyasini da oldukça etkileyebildigini biliyoruz. Hem ülkemiz hem de dünya siyasetinde siyasetçiler, rakipleri hakkinda komplo teorilerini propaganda amaciyla kullanabiliyor.”