'Çocugunuzun 'Dikkatine' Dikkat Edin'
Çocuklarda dikkat eksikligine vurgu yapan Uzman Klinik Psikolog Kübra Bozkurt, “Çocukluk çaginda, özellikle 4 yasindan önce hiperaktivite ile yasin verdigi hareketliligin karistirilabilecegini fakat okul çagi basladiktan sonra olasi sorunlarin bariz bir sekilde disaridan fark edilir” dedi.
Medicana Çamlica Hastanesi Klinik Psikoloji Uzmani Dr. Kübra Bozkurt, çocuklarda dikkat eksikligi hakkinda açiklamalarda bulundu. Çocukluk çaginda, özellikle 4 yasindan önce hiperaktivite ile yasin verdigi hareketliligin karistirilabilecegini fakat okul çagi basladiktan sonra olasi sorunlarin bariz bir sekilde disaridan fark edilir olacagini vurgulayan Dr. Kübra Bozkurt, “Belirtilerin bir kismi zaman içerisinde azalma gösterebilir; örnegin hiperaktivite siddeti zaman içinde azalir ama dikkat eksikligine bagli ögrenme sorunlari devam eder” dedi.
Dikkat eksikligi hiperaktivite bozuklugunun üç belirtinin baskin oldugu bir nörogelisimsel bozukluk oldugunu aktaran Dr. Bozkurt, “Bu belirtiler dikkat eksikligi, hiperaktivite (asiri hareketlilik) ve dürtüselliktir. Dikkat eksikligi dedigimizde kisinin verilen göreve dikkatini verememesi, odaklanamamasi ve gereken zamani ayiramamasi olarak tanimlayabiliriz. Hiperaktivite ise kisinin gelisimsel düzeyiyle uyumsuz bir biçimde fazla motor aktivitesidir. Dürtüsellik kisinin kurallara uyamamasi, hayir dendigi zaman duramamasidir. Bu belirtilerin siddeti gelisimsel düzeyle uyumlu olamayacak agirliktadir. Müdahale edilmediginde kisinin akademik, mesleki, aile ve sosyal yasamini etkiler, olumsuz yönde bir gidisata neden olur” ifadelerini kullandi.
Dikkat eksikligi ve hiperaktivite bozuklugu
Dr. Bozkurt, sözlerine söyle devam etti: “Dikkat eksikligi hiperaktivite bozuklugunun (DEHB) birkaç alt tipi vardir, tani konurken kisinin yogun olarak sikinti yasadigi alanlari bilmek ve alt tipi taniya eklemek müdahale noktasinda yardimci olacaktir. Sadece dikkat eksikliginin oldugu alt tip, hiperaktivite ve dürtüselligin oldugu alt tip ve dikkat eksikligi ve hiperaktivitenin oldugu bilesik form olmak üzere üç alt tip vardir. Tani konurken klinik gözlemin yani sira kisinin gözlemleri, ebeveyn ve ögretmen gözlemleri ve nöropsikolojik testler önemlidir.”
Ögrencilerde dikkat eksikligi
Günlük hayatta DEHB tanisinin çesitli yansimalarini görmenin kolay oldugunu ifade eden Dr. Bozkurt, “Dikkat eksikligi yasayan bir ögrenci verilen ödevlere dikkatini veremez, yogunlasamaz, gereken zamani ayirip ödevini zamaninda bitiremez. Sinifta ögretmeni dersi anlatirken dikkati kolayca dagilir, dersi kaçirir. Sinav esnasinda dikkatini veremedigi için çok hata yapar, bu nedenle notlari düsük gelir. Ders çalisirken dis uyaranlardan çabuk etkilenir. Yetiskinlik dönemine bakildiginda bu kisilerin meslek hayatinda da çok zorlandigi görülür. Verilen görevi kavrama ve gereken dikkati ve zamani ayirmakta zorlanirlar, bu nedenle is performanslari düsüktür. Siklikla is degistirme veya isvereni tarafindan olumsuz geribildirim alma görülür. Dikkat sorunu yasayan bu kisiler disaridan gözlemlendiginde sanki karsisindakini dinlemiyormus gibi ya da hayal kuruyormus gibi gözükebilirler. Okuma yaparken siklikla satir atlarlar. Esyalarini kolayca kaybederler. Çevresel uyaranlardan; seslerden, görüntülerden, digerlerine göre daha çok etkilenirler” seklinde konustu.
Hiperaktivite ve dürtüsellik
Hiperaktivite boyutuna baktigimizda bariz bir sekilde gözlemlenen asiri hareketliligin varoldugunu belirten Dr. Bozkurt, “Ama bu, kisinin yas ve gelisimsel düzeyiyle uyumsuz, görevden bagimsiz, amaçsiz bir hareketliliktir. Kisi yerinde duramaz, kipir kipir hareket eder. Bu nedenle çocuklarda kaza ve yaralanmalar daha sik görülebilir. Kisilerin düsünmeden hareket etmesi, kurallara uymamasi, hayir dendigi zaman durmamasi da dürtüsellige örnek verilebilir. Bu kisiler sira beklerken zorlanirlar, öne geçmek isterler. Baskalarinin islerine müdahale etmek isterler” diye konustu.
Neler yapilabilir?
Bu sorunlarin görülme durumunda neler yapilabilecegine dair bilgiler veren Dr. Bozkurt, sunlari söyledi: “Bu sorunlara zamaninda müdahale etmemek uzun vadede akademik ve mesleki basarisizliklara, aile ve arkadas iliskilerinde sorun yasamaya neden olur. Bu kisiler arkadaslari tarafindan reddedilebilir, okul basarisizliklari özgüven sorunlarina yol açabilir. Dolayli yoldan depresyon veya kaygi bozuklugu gibi psikiyatrik hastaliklarin gelismesine neden olabilir. Bu taniya sahip kisiler, sikâyetlerini en az iki ortamda (ev, okul, is vs.) tecrübe ederler. Çocukluk çaginda, özellikle 4 yasindan önce hiperaktivite ile yasin verdigi hareketlilik karistirilabilir ama okul çagi basladiktan sonra sorunlar bariz bir sekilde disaridan fark edilir olur. Belirtilerin bir kismi zaman içerisinde azalma gösterebilir; örnegin hiperaktivite siddeti zaman içinde azalir ama dikkat eksikligine bagli ögrenme sorunlari devam eder.
DEHB ilaçla tedavi edilen bir hastaliktir. Bunun yani sira ebeveynlerin ve ögretmenlerin de psikoegitime ihtiyaci vardir. DEHB tanisi konurken nöropsikolojik testlere de basvurulur. Testlerden bazilari dikkatin dört temel komponentini ölçer. Bunlar dikkat, zamanlama, hiperaktivite ve dürtüselliktir. Kiside DEHB tanisi olmasa bile, psikolojik problemlere dayali dikkat sorunlari yasayabilir. Testlerden bazilari bu konuda da bize degerlendirmeler sunuyor. Bunun yani sira kisinin dikkat özelliklerini belirlemek, daha etkin bir çalisma ortami sunmak ve daha yüksek bir performans sunmasi için tavsiyelerde bulunmak için de bu testi kullaniyoruz.’’