Kötü Yakit Yangin Sebebi

Otobüs yanginlarinin elektriksel, sürtünme ve motor parçalari kaynakli olarak 3 ayri kategoride degerlendirilebilecegini söyleyen Süleyman Varol, “Ülkemiz genelinde yolcu otobüslerinde yasanan ve kayiplara neden olan yanginlar endise olusturuyor. Ülkemizde ulasimin agirlikli olarak otobüslerle gerçeklestirilmesi ölümlerin, yaralanmalarin ve maddi zararlarin ciddi boyutlara ulasmasina sebep olmaktadir. Otobüs yanginlarinin çikisi birçok farkli sebeplerden kaynaklanabilmektedir. Yanginin çikmasini önlemek kadar yangin çiktiktan sonra yapilmasi gerekenlerde büyük önem arz etmektedir. Otobüslerde yangin uyari ve önleme sistemlerinin bulunmasi, sürücülerin ve yolcularin yangin ve acil tahliye ile ilgili yeterli bilgi ve egitime sahip olmasi yangin çiktiktan sonra verecegi zarari asgari düzeye indirebilmek için önemlidir. Otobüslerde yangin çikisini elektriksel, sürtünme ve motor parçalarindan kaynaklanmak üzere üç ana kategoride ele almak mümkündür. Otobüs yanginlarina baslica nedenlerine bakilacak olursa da Seyahat esnasinda yolculara daha fazla konfor saglayabilmek için telefon veya bilgisayarlarini sarj edebilecekleri 220V elektrik prizleri ve genellikle koltuk kafalarina monte edilen dokunmatik eglence sistemi bulunmaktadir. Yeni model otobüslerde bu sistemler fabrikasyon yapilirken, eski otobüslerde ise sonradan montaj yolu ile yapilmaktadir. Sonradan yapilan montajlarda, sistemin tüketecegi enerji ile ilgili detayli bir hesaplama yapilmadan ve elektrik tesisatlarinin rastgele uygun olan yerlerden geçirilmesi kablolarin kisa devre yapmasiyla veya asiri isinarak yanmasiyla sonuçlanabilmektedir. Ayni zamanda yolculara sicak ikramlarda bulunmak için kullanilan su isiticilari sistemde olusacak herhangi bir problemden dolayi planlananin disinda asiri akim çekebilmektedir. Otobüs kullanicilari her ne kadar daha yüksek çalisma degerine sahip sigorta takip sistemi kullanmaya çalissalar bile bir süre sonra isitici tesisatindaki kablolar asiri isinarak yangin çikarabilmektedir” dedi.



“Atik yaglarda bulunan parçaciklar motor yangini çikarabilir”

Varol, kaçak yakit ve atik yaglarda bulunan parçaciklarin ve pisliklerin motorda yangina sebep olabilecegini söyleyerek, “Otobüs firmalari dizel yakitinin pahali olmasindan dolayi daha ucuz temin edilebilen 10 numara atik yag kullanarak yolcu tasima maliyetini düsürebilmektedir. Ancak yeni nesil motorlarda yüksek performans ve yakit ekonomikligi için gelistirilmis yakit enjeksiyon sistemleri ve motorun diger mekanik parçalari olumsuz olarak etkilenmektedir. Ayrica küresel isinma ve çevre kirliligi göz önünde bulunduruldugu kalitesiz atik yakit kullanimi olumsuz sonuçlar dogurmaktadir. Atik yaglarin nasil depolandigi, içerisinde hangi bilesenleri bulunabilecegi noktasinda bir kontrol mekanizmasi yoktur. Dizel yakitlar ile kiyaslandiginda atik 10 numara yaglarin yogunlugu ve alt isil degeri daha yüksektir. Yeni nesil dizel motorlarda egzoz sisteminde NOx emisyonlarini önlemek için Seçici Katalitik Indirgeme sistemleri kullanilmaktadir. Seçici Katalitik Indirgeme sistemlerinde metal katalizör üzerine amonyak ya da üre püskürterek NOx’in reaksiyona girmesini saglamaktadir. Emisyonun azaltilmasi yüksek verimde gerçeklesebilmektedir. Ancak Adblue uygulamasinin ekstra bir maliyeti vardir. Yaklasik olarak 100 litre dizel yakiti kullaniminda 5-6 litre Adblue sivisi kullanilabilmektedir. Adblue sistemi devre disi kaldigi anda motor yönetim sistemi yazilim üzerinden motoru koruma moduna almakta ve motor gücünü düsürmektedir. Ayrica atik 10 numara yag kullanimi egzozdaki NOx miktarini daha yüksek degerlere ulastirdigindan Adblue sisteminin uyari vermesine sebep olabilmektedir. Bu durumu engellemek için piyasada motor yazilimini kandirabilecek Adblue emülatörleri satilmaktadir. Otobüs firmalari bu cihazlari kullanarak hem Adblue kullanimini ortadan kaldirabilmekte hem de atik 10 numara yagi kullanabilmektedirler. Tatbikî bu durum çevreye kirliligi açisindan büyük problem teskil etmektedir. Diger yandan, motor yazilimi kandirilmasindan dolayi yüksek sicakliklarda motor koruma moduna geçememektedir. Yaz ayrinda hava sicakliginin yüksek olmasi, otobüs seferlerinin kesintisiz olmasi gibi faktörlerde üzerine eklenince motor bölümü ve motor parçalari asiri isinabilmekte ve yangina sebep olabilmektedir. Atik 10 numara yagin içerisinde bulunabilecek parçaciklar veya pislikler enjektörlerin tikanmasina veya açik kalmasina sebep olabilir. Ayrica yakit filtresinin de ömrünü kisaltmaktadir. Enjektörün açik kalmasi sonucu silindir içerisine asiri yakit enjekte edileceginden pistonlarin erimesi ve hatta motor yanginina sebep olabilme ihtimali vardir” ifadelerini kullandi.

“Sizintilarin bulastigi yalitim malzemeleri de yangina sebep olabilir”

Motordan kaynakli olan yag sizintilarinin araçtaki yalitim malzemelerine bulasabilecegini ve yangin çikabilecegini söyleyen Varol, “Motorun kullanim süresine bagli olarak külbütör kapagi ve karter contalarindan yag sizintilari gerçeklesebilmektedir. Motor bölümünün ve sogutma suyu radyatörünün yüksek güçte dönen bir fan yardimiyla sogutulmasi esnasinda motordan kaynakli yag sizintilari veya diger sistemlerden sizabilen yanici maddeler ses yalitim malzemeleri tarafindan emilebilmektedir. Özellikle yaz aylarinda otobüslerin motor bölümünün asiri isinmasi sonucunda yanici maddeleri emmis olan ses yalitim malzemeleri yanabilmektedir. Ayrica motordan olusabilecek yag sizintilarin fan yardimi ile savrulmasi ve egzoz manifolduna temasi da yangina sebebiyet verebilmektedir. Otobüs firmalari açisindan lastiklerin degisimi maliyetli oldugu için lastikleri degistirmek yerine üzerine kaplama yapilabilmektedirler. Özellikle sicak havalarin oldugu ve seyahatlerin en çok yapildigi yaz aylarinda otobüsler kesintisiz seferler yapabilmektedir. Asiri isinan bu kaplama lastikler, patlayip kazaya da sebebiyet verebilmekte ya da yangina sebep olabilmektedir. Fren sisteminin bakimlarinin düzenli yapilmamasi, asinmis balatalarin degistirilmemesi, ya da kalitesiz balata kullanimindan dolayi fren diski üzerinde kaymanin daha fazla olmasi, otobüs seferlerinin kesintisiz yapilmasi gibi etkenler fren diskinin ve balatasinin asiri isinmasina sebep olmakta ve yangin çikarabilmektedir” dedi.

Süleyman Varol, otobüslerin sadece seyir halindeyken degil, kazadan sonra da yanabilecegini söyleyerek, sözlerine su sekilde devam etti:

“Otobüsün elektrik enerji ihtiyacini karsilamak ve akülerini sarj etmek için yüksek güçte alternatörler kullanilmaktadir. Alternatörün eskimesi ve yataginin bozularak rotor ve statorun birbirine sürtmesi yüksek sicakliklar ve hatta kivilcim çikmasina neden olabilmektedir. Bazi durumlarda alternatörün komple kilitlenmesi sonucunda motor V kayisi dogrudan kopabilmekte veya bir süre daha sürtünerek çalisabilmektedir. Bu durumlarda yanginin baslamasina sebep olacak ortam olusabilmektedir. Otobüsler sadece seyir halinde iken degil kaza yaptiktan sonrada yanabilmektedir. Kaza aninda metal parçalarin sürtünmesi sonucu açiga çikan yüksek isilardan dolayi yanici malzeme veya maddelerin tutusabilme ihtimali vardir. Otobüsle yolcu tasimaciliginin diger agir vasitalarla yük tasimaciligina göre çok farkli yönleri vardir. Agir vasitalarla tasinan yüklerin içerikleri ve agirliklari, büyüklükler tam olarak belli iken, otobüsle yolcu tasimaciliginda yolcularin bagaja koyduklari veya yanlarina aldiklari esyalarin içerigi tam olarak bilinmemektedir. Bu durumla ilgili uçaklardaki gibi herhangi bir denetleme mekanizmasi yoktur. Yolcu esyalari içerisinde bulunabilecek yanici maddelerde kaza esnasinda tutusup otobüsün komple yanmasina sebep olabilmektedir.”