Tip Tarihi Adana'dan Baslar

Dr. Haluk Uygur, Anadolu tarihinin Helenistik dönemle basladigina dair yanlis bir kani bulundugunu, bu nedenle Yunanistan’in Anadolu’dan hak istedigini, Avrupa’nin geleneksel düsüncesi felsefenin, matematigin ve tibbin Helenistik dönemden itibaren basladigini iddia ettigini söyledi.

Göbekli Tepe ve onun mimar ile heykeltiraslarinin bunun hiç de böyle olmadigini ispatladigini ve tibbin kaynaginin da Hipokrat’tan önce oldugunu Adana Tip Tarihine bakinca anlasilmasi gerektigini ifade eden Uygur, "Birçok arkeolojik kazi, Anadolu’da Helen uygarligindan 1500 yil önce Hitit (Eti) uygarliginin oldugunu, bu uygarligin federatif yapisi içinde Adana-İçel ve Hatay’i kapsayan Kizzuwatna isimli bir kralligin yasadigini göstermektedir. Bu krallik öyle bir krallikti ki, doktor rahipler tarafindan yönetilmekte, bu nedenle de saygi görüp, günümüz Vatikan’i gibi hiç ordusu olmadan yasamini sürdürmekteydi. Kizzuwatna’yi yöneten rahipler bitki ve hayvan etinden özellikle de kus etinden ilaçlar yapar, tüm dünyadan bölgeye sifa aramaya gelen hastalara, bu ilaçlari biraz da büyü karistirip verirlerdi. Bu yönleriyle herkese ulasabildikleri için de saygiyla anilirlardi. Örnegin bulunan yazitlardan Hitit Imparatoru Muvattalli’nin bölgeye muhtemelen hastaligini tedavi ettirmeye geldigi anlasilmaktadir" dedi.

Muvattalli’nin oglu Urhitesup’un da bu nedenle Adana’ya geldiginin bilindigini belirten Uygur, söyle devam etti:

"III. Hattusil ise agabeyi öldükten sonra, yegeni Urhitesup’la girdigi iktidar mücadelesini, Kizzuwatnali bir doktor-rahibin kizi Puduhepa ile evlenerek kazanmistir. Yine Anadolu Medeniyetleri Müzesinde bulunan tasa yazilmis mektuplardan Misir Firavunu II. Ramses ile Hitit’in Kizzuwatnali Kraliçesi Puduhepa arasinda saglikla ilgili yazismalar oldugunu bilmekteyiz. Yazismalardan Puduhepa’nin da bir sagiltici (hekim) oldugu, en azindan etrafinda sagilticilar bulundurdugu görülmektedir."

Hipokrat’in önemini küçültmedigini aksine Hipokrat’in, hastalarin ve hastaliklarin kaydini tutarak, o zamana kadar bulunduklari yerde tedavi gören hastalari, Askülapion (Saglik Tanrisinin Evi) adini verdigi yerlere götürerek ve kendi arkasindan hekimlik yapacak insanlari yetistirerek, ilk hastane ve ilk tip okullarini kuran kisi olarak tarihe geçmistir. Hipokratin Anadolu’da açtigi üç büyük Askülapion’un biri de Adana’nin Yumurtalik ilçesinde bulundugu yerde kurulmus Aegea (Ayas) Antik Kenti’ndedir. Aegea ismi Saglik Tanrisi Askülap’in kizi ve efsaneye göre Hipokrat’in annesi (doktor) Hyegea’dan gelmektedir. Hygea ayni zamanda hijyen kelimesinin kaynagidir" dedi.



Ilk organ nakli, ilk tip kitabi

Efsaneye göre, Cosmo ve Damian isimli ikiz kardes iki hekim, bir zencinin ayagini bir beyaza takarak, ilk organ naklini de Yumurtalik’taki bu hastanede yaptigini anlatan Uygur sunlari kaydetti:

"Cosmo ve Damian bu basarilari nedeniyle Hristiyan dini tarafindan aziz ilan edilmis ve resimleri birçok kilisenin duvarina çizilmistir. Ilk organ nakli belki efsanedir ama dünyanin bilinen en eski tip ve eczacilik kitabinin, Anavarza Antik Kenti’nde Dioskorides isimli bir hekim tarafindan yazildigi (MS 40 civari) tarihi bir gerçek olarak Viyana’da durur. Adana’da yazilan bir kitap Viyana’da ne geziyor diye düsünebilir. Tam 16 yüz yil hekimlerin basucu kitabi olan ve içinde 400’den fazla reçete barindiran, Materia Medica’nin en eski nüshasi, Kanuni döneminde 100 düka altin rüsvet karsiliginda, Kanuni’nin hekimbasinin oglu tarafindan, Avusturya Büyükelçisi Busbeq’e satilmistir. Bu yüzden bilinen en eski tip kitabi Viyana’daki Avusturya Ulusal Kütüphanesi’nde bulunmaktadir. Arapça bazi nüshalari ise Istanbul Süleymaniye Kütüphanesi’ndedir."

Dünya Tip Tarihi’nin önemli baslangiç noktalarindan birisinin Adana’da oldugunu vurgulayan Haluk Uygur, "Hekimlik faaliyetinin bir devlet yönetim biçimi olarak Çukurova’da basladigini, bilinen ilk hastane ve tip okullarinin burada açildigini, dünyanin ilk organ naklinin Yumurtalik’ta yapildigini, en eski tip kitabinin Adana’da yazildigini düsünürseniz Lokman Hekim Efsanasi’nin de niye bu bölgede anlatildigina anlam verebilirsiniz. Efsanevi özellige sahip Lokman Hekim kisiligi, Puduhepa’dan Dioskorides’e kadar bölgede yetismis tüm hekimlerin öykülendirilmis halidir" dedi.