Orta Asya'daki Su Sorunu
Cusup Balasağın Kırgız Milli Üniversitesi'nden Prof. Dr. Akeneyev: 'Tacikistan, Rogun HES projesinin tamamlanmasında kendisi karar aldı. Tüm tarafların Bişkek anlaşmasına dönmesi gerek. Belge var, ancak kimse ona uymuyor' 'Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’in, Kazakistan ziyareti sırasında ilk kez verdiği bölgedeki su ve enerji potansiyelinin etkin kullanılmasında uzlaşmaya varılması mesajı su sorununun çözümünde bir hareketlenme olduğunu gösteriyor' Kazakistan Stratejik Araştırmalar Enstitüsü Müdür Yardımcısı Kuşkumbayev: 'Özbekistan, çıkarları doğrultusunda komşu ülkelerin hidroelektrik projelerinde yer almaya hazır olduğunu açıklamıştı. Ancak Kırgızistan’daki Kambar Ata veya Tacikistan’daki Rogun gibi büyük hidroelektrik projelere katılacağını düşünmüyorum. Daha küçük projelere katılabilir ve bu olsa da bunun yakın bir gelecekte olacağını zannetmiyorum'
ASTANA – ALİİA RAİMBEKOVA – Özbekistan'ın komşularıyla ilişkilerini düzeltme hamlesi Orta Asya'da uzun yıllardır devam eden su sorunundaki bir hareketlenme olarak yorumlandı.
OrtaAsya’daki yok olmakta olan Aral denizini besleyen büyük nehirler Amuderya (Ceyhun)suyun yüzde 80’ni Tacikistan nehirlerinden alırken, Siriderya (Seyhun) da Kırgızistan’dadoğuyor. Afganistan, Türkmenistan ve Özbekistan sınırlarında geçen Amuderya, sözkonusu ülkelerin tarım arazileri için kullanılıyor. Siriderya da Özbekistan ileKazakistan’ın güneyindeki tarım alanlarını besliyor.
Sovyetlerdöneminde Amuderya ve Siriderya’ya yukarı kıydaş Kırgızistan ile Tacikistan, topraklarında hidroelektrik santrallerle (HES) ortak enerji sistemiyle tümbölgeye enerji sağlarken, aşağı kıyıdaş ülkeler nehir sularını tarımarazileri için kullanıyordu.
AncakSovyetlerin dağılmasından sonra ortak enerji sistemine son verilmesi ve bölgedeki kuraklık sonucu meydana gelen su sorunu ülkeler arasındaki ilişkilerde dönem dönemgerilimlerin yaşanmasına sebep oluyor.
Mevcuthidroelektrik enerji potansiyelinin küçük kısmını geliştiren ve özellikle kışaylarında enerji kıtlığı yaşayan Kırgızistan ile Tacikistan’ın, Amuderya veSirderya nehirlerinin kıyılarında Rogun ve Kambar Ata gibi HES projelerinebaşlatması, aşağı kıyıdaş ülkeler karşı çıkıyor.
Özbekistan,büyük HES’lerin bölgenin ekolojisine, ekonomik ve siyasi yapısına ciddi zararvereceğini ileri sürerek, santrallerin uluslararası komisyonlar tarafındanteknik incelemesinin yapılmasını istiyor.
Uzmanlar,Kerimov’un vefat etmesinden sonra iktidara gelen eski Başbakanı ŞevketMirziyoyev’in, komşularıyla ilişkilerini düzeltmekle su sorununda uzlaşmaya varılabileceğiniileri sürüyor.
Mirziyoyev, cumhurbaşkanı görevindeki ilk ziyaretini mart ayında Türmenistan'a, daha sonra Özbekistan'a yaptı. Cumhurbaşkanı Mirziyoyev Kazakistan ziyareti kapsamında yaptığı açıklamada, HES projelerininyapıcı ve uzlaşma temelinde uygulanması gerektiğini ve bu bağlamda BirleşmişMilletlerin Amuderya ve Siriderya’nın rasyonel ve eşit kullanılmasıyla ilgiliuluslararası anlaşmasının imzalanması fikrini desteklediklerini söylemişti.
CumhurbaşkanıNazarbayev de, su kaynaklarının tüm bölgenin mülkiyeti olduğunu, dolayısıyla nehirsularının diğer ülkelere zararı olmayacak şekilde kullanılması gerektiğinibelirtmişti
Uzmanlar, 1998’de Kırgızistan, Kazakistan, Tacikistan ve Özbekistantarafından Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te imzalanan “Siriderya nehirhavzasındaki su ve enerji kaynaklarının kullanılması” anlaşmasına etkisizolduğunu ileri sürüyor.
Anlaşma,tarafların su temini hizmetleri ve bununla ilgili enerji kaynaklarının değişimiiçin karşılıklı tazminatın ödenmesini öngörüyor.
- “Su sorunun çözümünde hareketlenme var”
CusupBalasağın Kırgız Milli Üniversitesi'nden Prof. Dr. Cumakadır Akeneyev, son 10 yılda Bişkek Anlaşmasına hiçbir ülkenin uymadığını anımsatarak, “Tacikistan, Rogun HESprojesinin tamamlanmasında kendisi karar aldı. Tüm tarafların Bişkekanlaşmasına dönmesi gerek. Belge var, ancak kimse ona uymuyor.” İfadelerini kullandı.
Özbekistan’ıneski Cumhurbaşkanı İslam Kerimov’un, Kırgızistan ile Tacikistan’ın HES projelerinikabul etmediğini hatırlatan Akeyenev, “Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’in, Kazakistan ziyaretisırasında ilk kez verdiği bölgedeki su ve enerji potansiyelinin etkin kullanılmasındauzlaşmaya varılması mesajı su sorununun çözümünde bir hareketlenme olduğunugösteriyor.” dedi.
Akeneyev,Kırgızistan Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev’in de aralık ayında düzenlediği basıntoplantıda “Kambar Ata hidroelektrik santrali inşaat projesinde Özbekistan ileişbirliği yapmak bizim için en iyi seçenek.” sözlerini hatırlatarak, bu konudaÖzbekistan ile Kırgızistan’ın fikir birliğine varabileceğini ileri sürdü.
AyrıcaAkeneyev, daha önceden tartışılan, ancak sonuca varılamayan Özbekistan, Tacikistan,Kazakistan, Kırgızistan ve Türkmenistan arasında kollektif danışma kurulununoluşturulması konusunun tekrar gündeme getirilmesi gerektiğini ve su sorununun uluslararasıkuruluşların ve Rusya’nın hakemliğinde değil, ülkelerin kendi aralarındaçözmesi gerektiğini sözlerine ekledi.
- 'Özbekistan'ın tavrı yumuşadı'
KazakistanStratejik Araştırmalar Enstitüsü Müdür Yardımcısı Sanat Kuşkumbayev, Özbekistan’ınyeni yönetiminin su sorunu konusunda tavrının yumuşadığını, ancak büyük HESprojelerinde hala endişeli olduğunu dile getirdi.
Mirziyoyev’inmesajlarında, su paylaşımında diyalog ve görüşmelerle karşılıklı olarak kabuledilebilir çözümleri aramaya hazır olduğuna işaret edildiğini belirten Kuşkumbayev,şöyle konuştu:
“Özbekistan,çıkarları doğrultusunda komşu ülkelerin hidroelektrik projelerinde yer almaya hazırolduğunu açıklamıştı. Ancak Kırgızistan’daki Kambar Ata veya Tacikistan’dakiRogun gibi büyük hidroelektrik projelere katılacağını düşünmüyorum. Daha küçükprojelere katılabilir ve bu olsa da bunun yakın bir gelecekte olacağınızannetmiyorum.”
Kuşkumbayev,bölgedeki su ve enerji paylaşımını öngören Bişkek anlaşmasının etkinliğinin dahaçok Özbekistan ile Tacikistan’ın siyasi iradesine bağlı olduğunu kaydederek,ülkelerin bir araya gelerek niyetlerini açık belirtmenin yanı sıra kontrol mekanizmalarınıgeliştirmeleri gerektiğini savundu.
AyrıcaKuşkumbayev, Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’in komşu ülke ilişkilerinidüzeltmesiyle su sorunun çözümünde siyasi bariyerlerin ortadan kalktığını, şimdide karşılıklı çıkarların hesaplanması gerektiğini söyledi.
Kaynak: AA
OrtaAsya’daki yok olmakta olan Aral denizini besleyen büyük nehirler Amuderya (Ceyhun)suyun yüzde 80’ni Tacikistan nehirlerinden alırken, Siriderya (Seyhun) da Kırgızistan’dadoğuyor. Afganistan, Türkmenistan ve Özbekistan sınırlarında geçen Amuderya, sözkonusu ülkelerin tarım arazileri için kullanılıyor. Siriderya da Özbekistan ileKazakistan’ın güneyindeki tarım alanlarını besliyor.
Sovyetlerdöneminde Amuderya ve Siriderya’ya yukarı kıydaş Kırgızistan ile Tacikistan, topraklarında hidroelektrik santrallerle (HES) ortak enerji sistemiyle tümbölgeye enerji sağlarken, aşağı kıyıdaş ülkeler nehir sularını tarımarazileri için kullanıyordu.
AncakSovyetlerin dağılmasından sonra ortak enerji sistemine son verilmesi ve bölgedeki kuraklık sonucu meydana gelen su sorunu ülkeler arasındaki ilişkilerde dönem dönemgerilimlerin yaşanmasına sebep oluyor.
Mevcuthidroelektrik enerji potansiyelinin küçük kısmını geliştiren ve özellikle kışaylarında enerji kıtlığı yaşayan Kırgızistan ile Tacikistan’ın, Amuderya veSirderya nehirlerinin kıyılarında Rogun ve Kambar Ata gibi HES projelerinebaşlatması, aşağı kıyıdaş ülkeler karşı çıkıyor.
Özbekistan,büyük HES’lerin bölgenin ekolojisine, ekonomik ve siyasi yapısına ciddi zararvereceğini ileri sürerek, santrallerin uluslararası komisyonlar tarafındanteknik incelemesinin yapılmasını istiyor.
Uzmanlar,Kerimov’un vefat etmesinden sonra iktidara gelen eski Başbakanı ŞevketMirziyoyev’in, komşularıyla ilişkilerini düzeltmekle su sorununda uzlaşmaya varılabileceğiniileri sürüyor.
Mirziyoyev, cumhurbaşkanı görevindeki ilk ziyaretini mart ayında Türmenistan'a, daha sonra Özbekistan'a yaptı. Cumhurbaşkanı Mirziyoyev Kazakistan ziyareti kapsamında yaptığı açıklamada, HES projelerininyapıcı ve uzlaşma temelinde uygulanması gerektiğini ve bu bağlamda BirleşmişMilletlerin Amuderya ve Siriderya’nın rasyonel ve eşit kullanılmasıyla ilgiliuluslararası anlaşmasının imzalanması fikrini desteklediklerini söylemişti.
CumhurbaşkanıNazarbayev de, su kaynaklarının tüm bölgenin mülkiyeti olduğunu, dolayısıyla nehirsularının diğer ülkelere zararı olmayacak şekilde kullanılması gerektiğinibelirtmişti
Uzmanlar, 1998’de Kırgızistan, Kazakistan, Tacikistan ve Özbekistantarafından Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te imzalanan “Siriderya nehirhavzasındaki su ve enerji kaynaklarının kullanılması” anlaşmasına etkisizolduğunu ileri sürüyor.
Anlaşma,tarafların su temini hizmetleri ve bununla ilgili enerji kaynaklarının değişimiiçin karşılıklı tazminatın ödenmesini öngörüyor.
- “Su sorunun çözümünde hareketlenme var”
CusupBalasağın Kırgız Milli Üniversitesi'nden Prof. Dr. Cumakadır Akeneyev, son 10 yılda Bişkek Anlaşmasına hiçbir ülkenin uymadığını anımsatarak, “Tacikistan, Rogun HESprojesinin tamamlanmasında kendisi karar aldı. Tüm tarafların Bişkekanlaşmasına dönmesi gerek. Belge var, ancak kimse ona uymuyor.” İfadelerini kullandı.
Özbekistan’ıneski Cumhurbaşkanı İslam Kerimov’un, Kırgızistan ile Tacikistan’ın HES projelerinikabul etmediğini hatırlatan Akeyenev, “Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’in, Kazakistan ziyaretisırasında ilk kez verdiği bölgedeki su ve enerji potansiyelinin etkin kullanılmasındauzlaşmaya varılması mesajı su sorununun çözümünde bir hareketlenme olduğunugösteriyor.” dedi.
Akeneyev,Kırgızistan Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev’in de aralık ayında düzenlediği basıntoplantıda “Kambar Ata hidroelektrik santrali inşaat projesinde Özbekistan ileişbirliği yapmak bizim için en iyi seçenek.” sözlerini hatırlatarak, bu konudaÖzbekistan ile Kırgızistan’ın fikir birliğine varabileceğini ileri sürdü.
AyrıcaAkeneyev, daha önceden tartışılan, ancak sonuca varılamayan Özbekistan, Tacikistan,Kazakistan, Kırgızistan ve Türkmenistan arasında kollektif danışma kurulununoluşturulması konusunun tekrar gündeme getirilmesi gerektiğini ve su sorununun uluslararasıkuruluşların ve Rusya’nın hakemliğinde değil, ülkelerin kendi aralarındaçözmesi gerektiğini sözlerine ekledi.
- 'Özbekistan'ın tavrı yumuşadı'
KazakistanStratejik Araştırmalar Enstitüsü Müdür Yardımcısı Sanat Kuşkumbayev, Özbekistan’ınyeni yönetiminin su sorunu konusunda tavrının yumuşadığını, ancak büyük HESprojelerinde hala endişeli olduğunu dile getirdi.
Mirziyoyev’inmesajlarında, su paylaşımında diyalog ve görüşmelerle karşılıklı olarak kabuledilebilir çözümleri aramaya hazır olduğuna işaret edildiğini belirten Kuşkumbayev,şöyle konuştu:
“Özbekistan,çıkarları doğrultusunda komşu ülkelerin hidroelektrik projelerinde yer almaya hazırolduğunu açıklamıştı. Ancak Kırgızistan’daki Kambar Ata veya Tacikistan’dakiRogun gibi büyük hidroelektrik projelere katılacağını düşünmüyorum. Daha küçükprojelere katılabilir ve bu olsa da bunun yakın bir gelecekte olacağınızannetmiyorum.”
Kuşkumbayev,bölgedeki su ve enerji paylaşımını öngören Bişkek anlaşmasının etkinliğinin dahaçok Özbekistan ile Tacikistan’ın siyasi iradesine bağlı olduğunu kaydederek,ülkelerin bir araya gelerek niyetlerini açık belirtmenin yanı sıra kontrol mekanizmalarınıgeliştirmeleri gerektiğini savundu.
AyrıcaKuşkumbayev, Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’in komşu ülke ilişkilerinidüzeltmesiyle su sorunun çözümünde siyasi bariyerlerin ortadan kalktığını, şimdide karşılıklı çıkarların hesaplanması gerektiğini söyledi.