Planı Avrupa'ya Örnek Olan Kale

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Osman Uysal, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Çanakkale'nin Avrupa yakasında bulunan Kilitbahir Kalesi ile Anadolu yakasındaki Çimenlik Kalesi'nin birlikte tasarlanıp inşa edildiğini söyledi.

Türkiye'nin iki önemli su yoluna, Çanakkale ve İstanbul boğazlarına sahip olduğunu belirten Uysal, tarih boyunca bu iki boğazın her egemenlik döneminde büyük önemi bulunduğunu ve bu nedenle boğazlar üzerinde savunma tesisleri inşa edildiğini bildirdi.

Uysal, bu süreçte Çanakkale Boğazı'nın Avrupa yakasına Gelibolu ve Abidos, bunların karşısındaki Anadolu yakasında ise Lapseki ve Sestos kalelerinin inşa edildiğini anlatarak, şöyle devam etti:

"Çanakkale Boğazı, Karadeniz ve Akdeniz'i bağlayan önemli bir su yolu. Bu bakımdan da çok önem taşımıştır. Bölge Türkler tarafından ele geçirildikten sonra aynı önem devam etmiştir ve Osmanlı'nın ilk dönemlerinde Gelibolu Kalesi tamir edilmiştir. Lapseki Kalesi büyük oranda yenilenmiştir. Osmanlı, 1453 yılında İstanbul'u fethetti. Bu çok önemli bir olaydı. Etkileri Avrupa'da fazla olmuş ve yankılar bulmuştu. Yeni bir haçlı tehlikesi baş göstermişti. Bundan dolayı Fatih Sultan Mehmed, İstanbul'u koruma altına alabilmek için Çanakkale Boğazı'nı takviye etme ihtiyacını duymuştur. Bu çerçevede Gazi Yakup Bey'in idaresi altında Avrupa yakasında Kilid-ül Bahr , Anadolu yakasında ise Kale-i Sultaniye kalelerini inşa ettirmiştir. Kilitbahir Kalesi'nin mimarı bilinmiyor. Yaptığım arşiv taramasında 'Mimar Murad' diye bir isme ulaştım ama kalenin mimarının bu kişi olup olmadığı bilinmiyor. Gerçekten mimar konusu anlamlı fakat biraz da muallakta."

- Kalenin planı kendine özgü

Ali Osman Uysal, Kilitbahir Kalesi'nin kendine has ve ilginç bir planı olduğunu söyledi.

Kalenin, merkezinde yürek biçiminde 7 katlı kule, bunu kuşatan 3 yapraklı yonca biçiminde iç kale ile bunu oval biçimde saran dış surdan oluştuğuna işaret eden Uysal, "Sonradan Kanuni Sultan Süleyman döneminde Sarı Kule'de bazı eklemeler yapılmıştır. Bu haliyle planının benzeri yok. Oldukça ilgi çekici bir plan" değerlendirmesinde bulundu.

Kilitbahir Kalesi'nin, belirli bir noktayı muhafaza etmek için kurulduğunu vurgulayan Uysal, surların bir şehri çevrelemediği bilgisini verdi.

Yapının plan anlayışının, topografya ve askeri amaca uygun tasarlandığını gösterdiğini anlatan Uysal, şunları kaydetti:

"Gerçekten bu özgün tasarımı yapan mimarı bilebilseydik çok iyi olurdu. Avrupa'da daha sonraki yıllarda Kilithabir Kalesi'nin planını taklit eden kulevari savunma yapıları oluşturulmuştur. Mesela 8'inci Henry Kulesi gibi benzer yapılar ortaya çıkmıştır. Kalenin çevresinde zamanla yerleşim de oluşmuştur. Çünkü burada görev yapan askerlerin aileleri ile onların lojistiğini sağlayan kesimler var. Bunlar için de bir yerleşim oluşmuştur."

- Kilithabir Kalesi

Kilitbahir Kalesi, Çimenlik Kalesi ile karşılıklı olarak İstanbul'un fethinden sonra boğazların denetimini sağlamak amacıyla Fatih Sultan Mehmed'in emriyle Yakup Bey tarafından 1462'de yaptırıldı. Kalelerin inşası kısa sürede hızla tamamlandı.

İnşa kitabesi günümüze kadar ulaşmayan Kilitbahir Kalesi'nin, kesin olarak Fatih Sultan Mehmed tarafından yaptırıldığına tarihi kaynaklarda yer veriliyor. Planı itibarıyla Osmanlı kaleleri içinde özel bir yere sahip olan bu yapıya, Fatih Sultan Mehmed'in geometriye düşkünlüğünün yansıdığına inanılıyor.

Mimari olarak 3 yapraklı yonca planıyla kuvvetli bir savunma sistemine sahip kale, bir dış sur, iç kale ve iç kale içinde bir iç kuleden meydana getirildi.

Konumu itibarıyla boğazı ateşe tutabilecek şekilde yerleştirilen kaleye, Kanuni Sultan Süleyman döneminde ek olarak ikinci avlu ve kule inşa edildi.

Maliye hazinesine ait kale, Kültür ve Turizm Bakanlığına tahsis edildi.