Asansörler hayatı tehdit ediyor

Bu tabloya rağmen denetimin sınırlı kalmasının eleştirildiği raporda, geçen yıl ülkedeki yaklaşık 177 bin asansörden sadece yüzde 5,5'inin oda tarafından kamu denetimine tabi tutulduğu bildirildi.
Çeşitli illerden toplam 38 belediyede yapılan denetimlerde toplam 9 bin 763 asansör incelendi. Bunların 4 bin 645'inin (yüzde 48) ''kesinlikle kullanılamaz'', 2 bin 975'inin (yüzde 30) ''eksikleri giderildikten sonra kullanılabilir'' ve 2 bin 136'sının (yüzde 22) ''iyi'' durumda olduğu belirlendi.

ÇANKAYA'DA 3.916 ASANSÖR'DEN 315'İ İYİ DURUMDA

Söz konusu belediyelerden Çankaya'da 3 bin 916 asansör kontrol edildi ve bunların sadece 315'i uygun bulundu. 2 bin 671'inde bazı eksiklikler tespit edildi, 930'unun ise kullanılmasının sakıncalı olduğu belirlendi.
İzmir Bornova'da kontrol edilen 1.569 asansörün 1.054'ünün tehlikeli olduğu anlaşıldı. 415'inin durumu iyi bulundu, 100'ünün de eksiklikleri giderildikten sonra kullanılabileceğine karar verildi.
Mersin'in Akdeniz ilçesinde de 1.131 asansörün kontrolü yapıldı. Bunların 908'ini kullanılamaz kabul edilen ''kırmızı etiketli'', 28'ini eksiklerinin bulunduğunu gösteren ''mavi etiketli'', 195'ini de iyi durumda olduğunu ifade eden ''yeşil etiketli'' asansörler oluşturdu.
Öte yandan, listede, Edirne, Lüleburgaz, Keşan gibi denetlenen tüm asansörlerin ''yeşil etiketli'' belirlendiği belediyeler de yer aldı. Edirne'de kontrolü yapılan 100, Lüleburgaz'da 99, Keşan'da 9 asansörün tümünün ''iyi durumda olduğu tespit edildi.

ASANSÖRLERİN YÜZDE 31'İNİN KULLANIMINDA SAKINCA YOK

Rapora göre, Oda tarafından 2004-2009 yılları arasında yapılan tüm denetimlerin ortalaması alındığında denetlenen asansörlerin yüzde 51,3'ünü ''kesinlikle kullanılamaz'', yüzde 17,1'ini ''eksikleri bulunan'', yüzde 30,7'sini ise ''kullanılabilir'' durumdaki asansörler oluşturdu.
Söz konusu dönemde Makina Mühendisleri Odası ile protokolü bulunan toplam 51 belediye sınırlarındaki asansörlere yönelik kontrol verileri şöyle:
- Türkiye'deki toplam asansörlerin 2004'te yüzde 6,5'i, 2005'te 14,2'si, 2006'da yüzde 5'i, 2007'de yüzde 8,3'ü, 2008'da yüzde 6,2'si, 2009'da yüzde 5,5'i kontrol edildi.
- Denetimden geçirilen asansörlerin 2004'te yüzde 44,8, 2005'te yüzde 63,3, 2006'da yüzde 52,7, 2007'de yüzde 54,5, 2008'de yüzde 45,5, 2009'da ise yüzde 47,5'inin ''kesinlikle kullanılamaz'' durumda olduğu tespit edildi.
- 2004'te asansörlerin yüzde 37, 2005'te yüzde 22, 2006'da yüzde 33,1, 2007'de yüzde 28,8, 2008'de yüzde 41,9, 2009'da ise yüzde 21,8'inin kullanılmasında sakınca olmadığı saptandı.
Oda raporunda, ''Genel olarak bu tablo halkımızın can güvenliğinin nasıl büyük bir tehlike içinde olduğunun açık kanıtıdır'' denildi.

RUHSATSIZ BİNALAR TÜMÜYLE DENETİM DIŞI

Denetimlere ilişkin tablodaki sayısal büyüklüklerin Ankara, İzmir ve Mersin'in büyük ilçe verilerinden oluştuğuna dikkat çekilen raporda, ''Bu yönüyle mevcut tablonun asansörlerdeki denetimsizliğe ilişkin Türkiye ortalaması hakkında tahmini/takribi oranlara yönelik veri sunduğu söylenebilir'' denildi.
Asansörlerin ''bilinmeyen küçük bir yüzdesinin de yetkisiz, yetersiz ve denetimsiz firmalarca kontrol edildiği'' kaydedilen raporda, Makina Mühendisleri Odası (MMO) ve Elektrik Mühendisleri Odası'nın (EMO) belediyelerle ortak protokol imzalayarak yaptığı kamu denetimlerinin, mesleki esaslara ve standartlara uygun yürütüldüğü vurgulandı.
MMO ve EMO'nun kamu adına yürüttüğü kontrollerde, bir asansörün 132 ayrı noktadaki durumunu belirleyen bir rapor düzenlendiği belirtilerek, ''Eksikleri tespit edilen ya da kullanılması sakıncalı görülen asansörler, eksikleri giderildikten sonra ikinci bazen üçüncü kez kontrol edilmekte ve raporlanmaktadır. Yıllık kontroller, can ve mal güvenliğini sağladığı gibi, işini doğru yapmayan, uygunluk belgesi olmayan, gerekli koşulları yerine getirmeyen bakımcı firmaların tespit edilmesinde de etkili olmaktadır'' denildi. Özellikle piyasadaki denetim boşluğunun eleştirildiği raporda, öne çıkan bazı çözüm önerileri şöyle:
- Asansör Yönetmeliğinde, halen kullanılmakta olan asansörlere ilişkin bir yaptırım bulunmuyor. Yeni yapılan asansörlerde uygulanmakta olan güvenlik kriterlerinin, kullanımdaki asansörlere de uygulanması yönünde düzenleme yapılmalı.
- Asansörlerin ilk denetimleri belediyelerce veya valiliklerce yapılarak ruhsat verilmekte, odalar ise ancak protokoller çerçevesinde ruhsatlandırma süreçlerinde devreye girebiliyor. Oysa Türkiye'de çok sayıda iskansız bina bulunuyor ve bu binaların asansör denetimleri yasal boşluklar nedeniyle yapılamıyor. Bu durum, birçok binadaki asansörlerin topraklamasız, emniyetsiz ve fren tertibatı bulunmaksızın çalışması anlamına geliyor. Söz konusu binalara ve denetimsiz asansörlerine yönelik de çalışmalar yapılmalı.
- Bina sorumluları-yöneticileri, belediyeler ve valiliklerin duyarlı kılınması ve yasal mevzuat doğrultusunda davranmaları sağlanmalı. İşbirliği ve eşgüdüm, belediyeler ve valilikleri de içererek, topluma yayılmalı.
TABLOLAR
2004-2009 döneminde Makina Mühendisleri Odası ile protokolü bulunan toplam 51 belediye sınırları içinde kullanımda bulunan asansör kontrollerine ilişkin veriler:
2004 2005 2006 2007 2008 2009 Toplam Ort.(%)
----- ------ ------ ------ ------ ------ ------ -------
Kontrol Edilen 8.245 19.283 13.079 14.192 10.667 9.763 75.229 8,2
Mavi Etiketli* 1.502 2.752 1.849 1.958 1.296 2.975 12.332 17,1
Kırmızı Etiketli**3.696 12.217 6.900 7.263 4.856 4.645 39.577 51,3
Yeşil Etiketli*** 3.047 4.259 4.331 4.091 4.470 2.136 22.334 30,7
*Mavi Etiketli: Eksiklikler giderildikten sonra kullanılabilir asansör
**Kırmızı Etiketli: Kesinlikle kullanılamaz asansör
***Yeşil Etiketli: Kullanılmasında sakınca olmayan asansör
MMO raporuna göre, 2009'da bazı belediye sınırları içindeki yürütülen denetim sonuçları şöyle:
Belediye Kontrol Mavi Kırmızı Yeşil
. Edilen Etiketli Etiketli Etiketli
--------- ------- -------- -------- --------
ÇANKAYA 3.916 2.671 930 315
ELMADAĞ 4 1 1 2
EDİRNE 100 - - 100
LÜLEBURGAZ 99 - - 99
KEŞAN 9 - - 9
KÜTAHYA 584 70 428 86
BORNOVA(İZMİR) 1.569 100 1.054 415
NARLIDERE(İZMİR) 487 34 372 81
AKDENİZ(MERSİN)1.131 28 908 195
YENİŞEHİR(MERSİN)828 6 522 300
MEZİTLİ(MERSİN) 696 7 385 304
PALANDÖKEN(ERZ.) 148 42 29 77
ZONGULDAK 59 2 - 57
KASTAMONU 32 3 2 27
KDZ. EREĞLİ 49 - 5 44