Irak' hangi sorunlar bekliyor

Irak’ta seçimleri kimin kazanacağı henüz belli değil ancak yeni hükümet, selefinin elini kolunu bağlayan bir dizi soruna çözüm bulmak için çabalayacak.

KÜRT-ARAP İLİŞKİLERİ
Irak’ın Arap çoğunluğu ve Kürt azınlığı arasında uzun zamandır toprak, petrol ve anayasal haklar konularında tartışmalar yaşanıyor. ABD’li yetkililer bu tartışmaların şiddet yaratabileceğinden ve Irak’ın yeni hükümetinin bu sıkıntıyla baş etmek zorunda kalacağından endişe ediyor.

Yeni hükümetin, petrol şehri Kerkük’le ilgili tartışmalara sonuçlandırması lazım. Ülkede yaşayan Kürtler, Kerkük’ü atalarından kendilerine miras kalmış bir vatan olarak görüyor ve şehri Kuzey Irak’taki Bölgesel Kürt Yönetimi topraklarına dahil etmek istiyor.

Kürtler, özellikle Batı’da yıllar süren lobi çalışmaları ve petrol dâhil birçok önemli iş bağlantısı yüzünden büyük bir destek görüyor. Şehirdeki Araplar ve Türkmen kökenliler, Kürtler tarafından yönetilecekleri ihtimaliyle alarma geçmiş durumda. Ekim ayında, 23 yıl sonra ilk kez Irak genelinde bir nüfus sayımı yapılması planlanıyor. Sayımdan çıkacak sonuçlar Kerkük konusunda Arapların mı yoksa Kürtlerin mi haklı olduğunu ortaya koyacak.

Irak’taki bir diğer sorunlu bölge de Musul ve çevresi. Burada yerel Kürt ve Arap liderlerin içinde bulunduğu çatışma, bölgenin güvenliği açısından büyük bir güvenlik boşluğu yaratıyor ve terör örgütü El Kaide bu boşluğu dolduruyor. Diğer yandan Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi de yabancı petrol şirketleriyle imzalanan bağımsız anlaşmaların geçerliliğiyle ilgili olarak Bağdat’la gerginlik yaşıyor.

PETROL VE UZLAŞMA
Irak’ta petrol konusunda Kürtlerle yaşanan anlaşmazlıkların yanı sıra yeni hükümetin petrol şirketleriyle imzalanan milyarlarca dolarlık anlaşmaları da yakından takip etmesi gerekiyor. Irak’ın anlaşmalarla ilgili tavrı ülkede yasal çerçevelerin ve arbitrasyon mekanizmalarının yokluğundan şikayet eden yabancı yatırımcılar için güçlü bir işaret olacak.

Mezhepler arasındaki tansiyon, Irak’ta bir dönem kontrolü elinde tutan Sünnilerin Şii çoğunluğun kendilerini adil bir güç bölümünden mahrum bırakmak istediği yönündeki kaygılarıyla yükseliyor.

Irak’ta göreve gelecek yeni hükümetin, ABD işgalinden sonra on binlerce kişinin ölümüne yol açan mezhep savaşlarının yaralarını sarması ve iki taraf arasında kalıcı bir barış tesis etmesi gerekiyor.
Hükümetin ayrıca Arap ülkelerinin ve İran’ın müdahalelerini önlemesi de önemli.

TEMEL HİZMETLER
Temel hizmetlerin iyileştirilmesi Irak’ta Saddam Hüseyin’in devrilmesinin ardından doğan demokrasiyle ilgili büyüyen şüphelerin tersine döndürülmesi için kilit öneme sahip. Ülkeye günde birkaç saat elektrik verilebiliyor, sokaklar çöp dolu, işsizlik ise tehlikeli boyutlara ulaşıyor.
GÜVENLİK VE SU
Geçtiğimiz aylarda Bağdat’ı sarsan bombalı saldırıları önlemeyi ve Nineveh’teki şiddeti bastırmayı başaramayan Irak güvenlik güçleri ABD’nin seçimlerden sonra asker sayısını azaltmasıyla daha büyük bir baskı altında olacak. Güvenlik güçlerinin kendi içindeki koordinasyonunun sağlanması ve yolsuzluğa bulaşmış isimlerin kurumlardan temizlenmesi gerekiyor. Irak’ın aynı zamanda askeri donanımını, eğitim programlarını ve istihbarat kapasitesini de geliştirmesi gerek.

Irak’ta su kaynaklarının kısıtlı olması çok ciddi bir problem. Ülkenin 30 milyonluk nüfusu genişledikçe ve savaş yüzünden terk edilen tarım alanları kullanıma açıldıkça bu sıkıntı daha da büyüyecek. Ülke topraklarından geçen Fırat ve Dicle nehirleri üzerinde Irak’ın komşularının inşa ettiği barajlar susuzluğu artırıyor. Türkiye’yle yapılan müzakereler sonucu ülkeye akan su miktarı bir nebze arttı ancak yeni hükümetin bu müzakerelerin kapsamını genişletmesi gerekiyor.

ANAYASAL REFORM VE SINIRLAR
Politikacılar ABD işgalinden sonra hazırlanan anayasada değişiklikler yapılmasını uzun zamandır tartışıyor. Söz konusu değişiklikler arasında laiklik ilkesinin uygulamaya konması ve merkezi hükümetle eyaletler arasında bir güç dengesi kurulması da var.

Irak henüz İran ve Kuveyt’le arasındaki sınırları belirlemiş değil. Aralık ayında küçük bir grup İran askeri, Irak’ın kendi toprağı kabul ettiği bir yerdeki kullanılmayan bir petrol kuyusuna bayrak dikmiş ve sorun yaratmıştı.