ABD ile İran arasında haftalarca süren şiddetli çatışmaları sonlandıran ateşkes, yerini kalıcı bir barış anlaşmasına bırakmaya hazırlanıyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın yaklaşan seçim süreci, İran'ın ise derinleşen ekonomik krizleri iki tarafı da masada kalmaya zorluyor. Ancak mutabakat sağlansa bile dünya ekonomisini çok daha karmaşık bir süreç bekliyor.
ANLAŞMA TASLAĞINDA NELER VAR? KRİTİK BAŞLIKLAR
60 Günlük Süreç: ABD'li üst düzey yetkililere göre, çerçeve anlaşması taraflara nihai maddeleri netleştirmek için 60 günlük bir geçiş süresi tanıyacak.
Nükleer Garanti ve Uranyum: Anlaşma, İran'ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmamasını taahhüt altına alırken Tahran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarından vazgeçmesini şart koşuyor. Ancak İran basını (Fars Haber Ajansı), nükleer stokları teslim etmeye dair henüz kesin bir söz verilmediğini iddia ediyor.
Dondurulan Varlıklar: Ekonomik darboğazdaki İran, yurt dışındaki milyarlarca dolarlık varlığının serbest bırakılmasını şart koşarken, ABD bu adımı Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılması şartına bağlıyor.
Lübnan Cephesi: Mutabakat metninin Hizbullah-İsrail gerilimini de kapsayarak Orta Doğu genelinde topyekûn bir barışı hedeflediği belirtiliyor. Ancak İsrail Başbakanı Netanyahu'nun, Trump'a "tehditlere karşı hareket özgürlüğümüzü koruyacağız" mesajı verdiği ifade ediliyor.
SAVAŞ BİTERSE DÜNYAYI BEKLEYEN 4 AŞAMALI YENİ TEHLİKE
CNN'in enerji analizlerine göre, silahların susması küresel enerji piyasalarının ve Hürmüz Boğazı'nın bir günde eski haline döneceği anlamına gelmiyor. Uzmanlar, asıl sınavın savaş bittikten sonra başlayacağını savunuyor ve süreci 4 kritik aşamaya ayırıyor:
1. Hürmüz Boğazı'ndaki Tanker Trafiği Düğümü (İlk 3 Ay)
Hürmüz Boğazı mutabakatla açılsa bile şu an Basra Körfezi'nde mahsur kalmış 166 petrol tankeri bulunuyor. Bu tankerlerde toplam 170 milyon varil ham petrol sevk edilmeyi bekliyor. Enerji analiz şirketi Kpler'e göre, bu gemilerin bölgeden çıkması, boş tankerlerin yeniden körfeze girip yükleme yapması ve trafiğin savaş öncesi kapasiteye ulaşması en az 3 ay sürecek.
2. Depolardaki Petrol Stoklarının Eritilmesi
Savaş boyunca petrolü dünya pazarına gönderemeyen üretici ülkeler, ham petrolü depolama alanlarına doldurdu. Rafineriler tam kapasite üretime geçmeden önce, ellerinde biriken bu devasa stokları eritmek zorunda kalacak. Bu durum yeni üretimin hızlanmasını ciddi şekilde geciktirecek.
3. Petrol Kuyularının Yeniden Çalıştırılma Zorluğu
Çatışmalar nedeniyle kapatılan petrol kuyularını açmak bir düğmeye basmak kadar kolay değil. Kuyulardaki basınç dengesinin ayarlanması, su ve gaz enjeksiyonu gibi haftalar süren teknik işlemler gerekiyor. Ayrıca bölgedeki sınırdaş petrol sahaları nedeniyle ülkeler arasında ciddi bir koordinasyon krizi doğabilir.
4. Ağır Altyapı Hasarlarının Onarılması (Yıllar Sürebilir)
Çatışma döneminde Suudi Arabistan ve Irak başta olmak üzere Orta Doğu genelinde günlük 12 milyon varil ham petrol ve 3 mliyon varil rafine petrol üretimi durdu. Savaşta ağır hasar alan rafinerilerin, doğal gaz tesislerinin ve enerji hatlarının tamamen onarılmasının yıllar alabileceği belirtiliyor.
Uzman Uyarısı: Yatırımcıların daha önceki "barış geliyor" beklentilerinin boşa çıkması nedeniyle piyasalar temkinli yaklaşıyor. Kalıcı barış resmiyet kazanırsa fiyatlarda aşağı yönlü bir baskı oluşacaktır; ancak JPMorgan analistlerine göre Hürmüz Boğazı Haziran başında açılsa bile petrol fiyatları yılın geri kalanında ortalama 97 dolar seviyesinde yüksek kalmaya devam edebilir.
